Kolektif Mücadele Platformu

Çekya’da yüz binler basın özgürlüğü için sokakta: Kamu medyası iktidarın değil, halkındır!

Prag

Çekya’da sağ popülist Başbakan Andrej Babiš liderliğindeki hükümetin kamu yayıncılığını devlet bütçesine bağımlı hale getirme girişimi yüz binlerce kişiyi sokağa döktü. Başkent Prag’da yaklaşık 400 bin kişinin katıldığı belirtilen eylemde, basın özgürlüğüne yönelik müdahalelere karşı tepki yükseldi. Göstericiler, “Medyadan ellerinizi çekin” sloganıyla hükümete geri adım atma çağrısında bulundu.

Çekya’da sağcı iktidarın kamu medyasını siyasi ve ekonomik denetim altına alma tehlikesi yaratan düzenlemesine karşı kitlesel protestolar büyüyor. Kasım ayının başında başlayan eylemler, 15 Kasım Pazar günü başkent Prag’da düzenlenen büyük gösteriyle devam etti.

Demokrasi İçin Bir Milyon An (Milion chvilek pro demokracii) hareketinin çağrısıyla Prag’ın Letná Parkı’nda bir araya gelen yüz binlerce kişi, hükümetin kamu televizyonu ve radyosunun finansman sistemini değiştirme planına karşı çıktı.

Organizatörlerin tahminlerine göre gösteriye 350 bin ile 450 bin arasında kişi katıldı. Eylemciler, “Medyadan ellerinizi çekin” ve “Şeytan, Babiš’i al götür” yazılı pankartlarla hükümeti protesto etti.

Kamu yayıncılığına bütçe kıskacı

Milyarder Başbakan Andrej Babiš liderliğindeki sağ popülist koalisyon hükümeti, Çek Televizyonu ve Çek Radyosu’nun yurttaşlardan alınan zorunlu katkı paylarıyla finanse edilmesine son vermeyi hedefliyor.

Mevcut sistemde hanelerin kamu televizyonu ve radyosu için ödediği toplam aylık katkı payı 205 Çek korunası düzeyinde bulunuyor. Hükümet, bu ödemeleri kaldırarak kamu yayıncılarının doğrudan devlet bütçesinden finanse edilmesini planlıyor.

İktidarın yurttaşların ekonomik yükünü hafifletme gerekçesiyle savunduğu düzenlemenin, kamu yayıncılarının bütçelerinde yaklaşık yüzde 15 oranında kesintiye yol açabileceği belirtiliyor.

Gazeteciler, medya emekçileri ve demokratik kitle örgütleri ise düzenlemenin yalnızca ekonomik bir değişiklik olmadığını, kamu yayıncılığının bağımsızlığını tehdit ettiğini vurguluyor.

Kamu medyasının finansmanının hükümetin bütçe kararlarına bağlanması, siyasi iktidarın yayın kuruluşları üzerinde ekonomik baskı kurabilmesinin önünü açabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.

Medya emekçileri de mücadelede

Hükümetin planına karşı tepkiler yalnızca sokak gösterileriyle sınırlı kalmadı. Çek Televizyonu ve Çek Radyosu çalışanları da kamu yayıncılığının bağımsızlığını savunmak amacıyla greve gitti.

Medya emekçileri, bütçe kesintilerinin çalışma koşullarını ağırlaştırabileceği, işten çıkarmalara neden olabileceği ve kamusal yayın hizmetlerini zayıflatabileceği uyarısında bulundu.

Böylece ülkedeki mücadele, basın özgürlüğünün yanı sıra medya emekçilerinin iş güvencesini ve halkın bağımsız bilgiye erişim hakkını da kapsayan bir nitelik kazandı.

Gece yarısı geçirilen düzenlemeye tepki

Protestoların büyümesinde, hükümetin yasa teklifini parlamentoda görüşme biçimi de etkili oldu.

Ekim ayı sonunda teklifin ilk görüşmelerinde muhalefetin söz hakkının sınırlandırılması ve oylamanın sabaha karşı gerçekleştirilmesi, demokratik işleyişe yönelik eleştirileri artırdı.

Yasa teklifinin ilk aşamasının saat 04.36’da kabul edilmesine gönderme yapan göstericiler, “Bir daha asla 04.36” sloganıyla hükümetin tutumunu protesto etti.

Eylemin örgütleyicilerinden Milion Chvilek Başkanı Mikuláš Minář, seçim kazanmanın bir hükümete demokratik kurumları zayıflatma yetkisi vermediğini belirtti.

Minář, “Seçilmiş bir hükümetin yönetme hakkı vardır, ancak istediğini yapma ve demokratik kurumları dağıtma hakkına sahip değildir” diyerek eylemlerin devam edeceği mesajını verdi.

Babiš geri adım atmıyor

Yüz binlerce kişinin katıldığı protestoya rağmen Başbakan Andrej Babiš, kamu yayıncılığına yönelik düzenlemeyi savunmayı sürdürüyor.

Hükümetin basın özgürlüğüne müdahale edeceği iddialarını reddeden Babiš, kamu yayıncılarının editoryal çalışmalarına karışmayacaklarını ileri sürdü.

Babiš, 16 Kasım’da yaptığı açıklamalarda da göstericilerin talepleri karşısında geri adım atmayacağının işaretini verdi.

Dışişleri Bakanı Petr Macinka ise protestocuları hedef alarak eylemleri bir iş modeline dönüştürmekle suçladı.

Hükümetin bu açıklamaları, bağımsız medya üzerindeki siyasi baskının artmasından endişe duyan kesimlerin tepkisini gidermedi.

Avrupa’da sağcı iktidarların medya politikaları tartışılıyor

Çekya’da yaşanan gelişmeler, Avrupa’da sağ popülist ve aşırı sağcı hareketlerin kamu yayıncılığı üzerindeki etkisinin arttığı bir döneme denk geliyor.

Macaristan’da Viktor Orbán yönetiminin medya kurumları üzerindeki kontrolü ve Slovakya’da kamu yayıncılığının yeniden yapılandırılması sırasında yaşanan tartışmalar, basın özgürlüğüne yönelik müdahalelerin Avrupa çapındaki boyutunu gözler önüne seriyor.

Uluslararası gazetecilik ve basın özgürlüğü örgütleri de Çekya’daki planın kamu yayıncılarının mali ve editoryal bağımsızlığını zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.

Kamu yayıncılığının siyasi iktidarın bütçe kararlarına bağımlı hale gelmesi, doğrudan sansür uygulanmasa bile gazetecilerin üzerindeki ekonomik ve kurumsal baskıyı artırabilecek bir mekanizma olarak görülüyor.

Basın özgürlüğü mücadelesi büyüyor

Prag’da yüz binlerin katıldığı gösteri, kamu yayıncılığının geleceğine ilişkin tartışmanın hükümet ile medya kuruluşları arasındaki bir anlaşmazlığın ötesine geçtiğini ortaya koydu.

Protestocular, yasa teklifinin geri çekilmesini, kamu medyasının bağımsızlığının güvence altına alınmasını ve hükümetin demokratik kurumlara yönelik müdahalelerine son verilmesini istiyor.

Sokaklara çıkan yüz binlerce kişi açısından mesele, yalnızca televizyon ve radyo yayınlarının nasıl finanse edileceği değil; halkın bağımsız haber alma hakkının nasıl korunacağı.

Medyanın siyasi iktidarın ve sermaye çevrelerinin baskısından bağımsız olması gerektiği yönündeki talepler, kamu yayıncılığının demokratik denetimini de yeniden gündeme getiriyor.

Çekya’da büyüyen protestolar, basın özgürlüğünün hükümetlerin vereceği bir ayrıcalık değil, halkın demokratik haklarının ayrılmaz bir parçası olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.

Prag sokaklarından yükselen itirazın odağında ise açık bir talep bulunuyor: Kamu medyası iktidarın propaganda aracına dönüştürülemez; halkın haber alma hakkı siyasi hesaplara kurban edilemez.

Mobil sürümden çık