Kolektif Mücadele Platformu

BURJUVA BASINININ, TELEVİZYONUN VE DİJİTAL MEDYA TEKELLERİNİN ORTAK SUÇU: AHLAKSIZLIK – Şemdin Şimşir

Burjuva Medyasının Ortak Suçu

“Gerçekte her sınıfın ve hatta her mesleğin kendi özel ahlakı vardır…” (Friedrich Engels, Marx-Engels, Seçme Yapıtlar, Cilt 3, s. 438)

AHLAK SINFLAR ÜSTÜ DEĞİLDİR!

Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de ahlak üzerine tartışmalar kesintisiz biçimde sürmektedir. Ancak bu tartışmalarda asıl üzerinde durulması gereken, toplumsal ahlakın hangi sınıfın çıkarlarını yansıttığı ve kimler tarafından temsil edildiğidir.

Engels’in de belirttiği gibi, her sınıfın, hatta aynı sınıf içindeki farklı kesimlerin bile kendilerine özgü ahlak anlayışları vardır. Çünkü ahlak, toplumsal yaşamdan, üretim ilişkilerinden ve sınıflar arasındaki mücadeleden bağımsız değildir.

İşçi sınıfının ahlakıyla burjuvazinin ahlakı, yoksul köylülüğün ahlakıyla toprak ağalarının ahlakı aynı olamaz. Bir tarafta yaşamını emeğiyle sürdüren, dayanışmaya ve ortak mücadeleye ihtiyaç duyan milyonlar; diğer tarafta ise emek sömürüsü üzerinden servet biriktiren, kendi sınıfsal çıkarlarını toplumun ortak çıkarları olarak sunan egemenler bulunmaktadır.

Burjuvazi için belirleyici olan kârdır. Sermaye birikimini büyüten, sömürü ilişkilerini sürdüren ve kapitalist düzenin devamlılığını sağlayan her şey onun ahlak anlayışında meşrulaştırılabilir. İşçi sınıfı açısından ise ahlak; emeğin korunması, dayanışmanın geliştirilmesi, insan onurunun savunulması ve sömürünün ortadan kaldırılması mücadelesiyle anlam kazanır.

Egemen sınıflar, kendi ahlak anlayışlarını toplumun uyması gereken evrensel kurallar olarak göstermeye çalışırlar. Kendilerini toplumsal değerlerin koruyucusu ilan eder, halka sürekli ahlak dersleri verirler. Ancak aynı egemenler, insanın emeğini, düşüncesini, bedenini, zamanını ve kültürel değerlerini alınıp satılabilen birer metaya dönüştürmekten geri durmazlar.

İnsanı sömüren, yoksulluğu büyüten ve toplumsal ilişkileri kâr hesabına indirgeyen bir düzenin temsilcilerinin halka ahlak dersi vermeye kalkışması, burjuva ahlakının en temel çelişkisidir.

DÜN TELEVİZYON EKRANLARI, BUGÜN DİJİTAL MEDYA TEKELLERİ

Geçmişte burjuvazinin toplumsal düşünceyi ve kültürel yaşamı yönlendirmesinin başlıca araçları gazeteler, radyolar, sinema ve televizyonlardı. Türkiye’de televizyon yayıncılığının yaygınlaştığı yıllarda, özellikle Amerikan dizileri aracılığıyla emperyalist-kapitalist yaşam biçimi geniş halk kesimlerine taşındı.

Dallas gibi dizilerde sergilenen zenginlik, gösteriş, çıkar ilişkileri ve bireyci yaşam anlayışı, kapitalist toplumun egemen sınıflarına özgü değerleri yansıtıyordu. Hollywood filmleri, reklamlar ve eğlence programları da emperyalist kültürel yayılmanın güçlü araçları haline getirildi.

Bugün bu süreç çok daha kapsamlı ve etkili boyutlara ulaşmıştır.

Artık ideolojik ve kültürel kuşatma yalnızca televizyon ekranlarıyla sınırlı değildir. Instagram, TikTok, YouTube, Facebook, X, Netflix ve benzeri dijital platformlar, milyonlarca insanın günlük yaşamını doğrudan etkilemektedir. Geçmişte televizyon karşısında geçirilen birkaç saatle sınırlı olan medya tüketimi, bugün akıllı telefonlar aracılığıyla günün hemen her anına yayılmıştır.

Eskiden televizyon kanallarının yayın akışını medya patronları belirlerken, bugün dijital platformların algoritmaları hangi haberin, görüntünün veya düşüncenin daha fazla insana ulaşacağını büyük ölçüde etkilemektedir.

Bu platformların temel ekonomik modeli, kullanıcıların dikkatini mümkün olduğunca uzun süre ellerinde tutmaya, davranışları hakkında veri toplamaya ve reklam gelirlerini artırmaya dayanmaktadır. İnsanların ilgileri, korkuları, öfkeleri ve beklentileri ticari kazanç elde etmenin araçlarına dönüştürülmektedir.

Toplumsal bakımdan önemli haberlerin yerine sansasyonel görüntülerin öne çıkarılması, işçi direnişlerinin ve emekçilerin sorunlarının magazin haberleri arasında kaybolması, yalnızca bireysel yayıncılık tercihlerinden kaynaklanmamaktadır. Bu durum, izlenme ve reklam gelirleri üzerinden işleyen dijital ekonominin yapısıyla da bağlantılıdır.

Kapitalist sistemde teknolojinin gelişmesi, onun kendiliğinden halkın çıkarlarına hizmet edeceği anlamına gelmez. Teknolojik olanakların nasıl kullanılacağını belirleyen temel etkenlerden biri, bu araçların mülkiyeti ve hangi ekonomik çıkarların denetiminde bulunduğudur.

Bilgi, insanlığın ortak birikimi olmaktan çıkarılarak pazarlanabilir bir ürüne; insanın zamanı ve dikkati ise sermaye birikiminin yeni kaynaklarına dönüştürülmektedir.

Dün televizyon ekranları aracılığıyla sürdürülen ideolojik kuşatma, bugün dijital platformlar ve algoritmalar yoluyla günlük yaşamın her alanına taşınmıştır. Kapitalizm yalnızca işçinin emeğini değil, insanın düşünsel faaliyetlerini de ekonomik kazanç ilişkilerinin içine çekmektedir.

KADIN BEDENİNİN METALAŞTIRILMASI, TÜKETİM VE GÖSTERİŞ KÜLTÜRÜ

Burjuva medya düzeninin en belirgin çelişkilerinden biri, kadınların toplumsal konumuna yaklaşımında görülmektedir.

Kapitalist sistem, bir yandan kadınların özgürlüğünden ve eşitliğinden söz ederken, diğer yandan kadın bedenini reklamcılık, magazin, moda ve eğlence sektörünün ticari araçlarından biri haline getirmektedir.

Geçmişte gazete sayfalarında ve televizyon reklamlarında görülen bu yaklaşım, günümüzde sosyal medya aracılığıyla çok daha geniş bir alana yayılmıştır.

Güzellik endüstrisi, moda şirketleri ve dijital reklam piyasası, özellikle gençler üzerinde sürekli yeni tüketim ihtiyaçları yaratmaktadır. İnsanların nasıl görünmesi, nasıl giyinmesi ve hangi ürünleri satın alması gerektiğine ilişkin ticari mesajlar, günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline getirilmektedir.

Kadının toplumsal değerinin dış görünüşüyle ölçülmesi, bedeninin ticari rekabetin konusu yapılması ve özgürlüğünün tüketim olanaklarına indirgenmesi, kapitalist kültürün yarattığı önemli sorunlardandır.

Oysa kadının gerçek özgürlüğü; ekonomik bağımsızlığında, emeğinin karşılığını almasında, toplumsal yaşama eşit katılımında ve kendi yaşamı üzerinde söz sahibi olmasındadır.

Kapitalist sistem, kadın emeğinden üretim alanında yararlanırken, kadınların karşı karşıya bulunduğu eşitsizlikleri yeniden üreten kültürel kalıplardan da kazanç sağlamaktadır.

Aynı anlayış, toplumun bütün kesimlerine gösterişçi tüketimi ve bireysel zenginleşmeyi temel yaşam amacı olarak sunmaktadır.

Türkiye’de milyonlarca işçi, emekli, öğrenci ve işsiz hayat pahalılığı, barınma sorunu ve ekonomik güvencesizlikle mücadele ederken, burjuva medyasının önemli bir bölümünde lüks yaşam, pahalı otomobiller, gösterişli konutlar ve büyük servetler sürekli özendirilmektedir.

Bir tarafta temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan milyonlar, diğer tarafta tüketimi bir gösteriye dönüştüren ayrıcalıklı kesimler bulunmaktadır.

Bu eşitsizlik, çoğu zaman toplumsal bir sorun olarak ele alınmak yerine, zenginlik bireysel başarının, yoksulluk ise kişisel yetersizliğin sonucuymuş gibi gösterilmektedir.

Böylece kapitalist sömürü ilişkileri görünmez kılınırken, halkın önüne sürekli bireysel kurtuluş hayalleri konulmaktadır.

Yoksulluğun nedenlerini gizleyip zenginliği kutsayan, insan bedenini ve kişiliğini ticari kazancın nesnesine dönüştüren medya düzeni, toplumsal değerleri sermayenin ihtiyaçlarına göre yeniden biçimlendirmektedir.

MAGAZİN, SANSASYON VE İNSAN ACISININ TİCARİLEŞTİRİLMESİ

Kapitalist yayıncılığın yarattığı sorunlar yalnızca tüketim kültürüyle sınırlı değildir. Haberlerin ve toplumsal olayların ticari kazanç ilişkilerine tabi kılınması, gazetecilik anlayışında da ciddi bir yozlaşmaya yol açmaktadır.

Geçmişte gazetelerin magazin sayfalarında ve televizyonların eğlence programlarında görülen sansasyonel yayıncılık, bugün internet siteleri ve sosyal medya aracılığıyla çok daha hızlı yayılmaktadır.

Daha fazla izlenme, daha fazla tıklanma ve daha fazla reklam geliri elde etme kaygısı, haberin doğruluğunun ve toplumsal yararının önüne geçirilebilmektedir.

İş cinayetleri, kadın cinayetleri, çocuk istismarı ve doğal afetler, kimi zaman olayların ekonomik ve toplumsal nedenleri açıklanmadan, yalnızca çarpıcı görüntüler ve duygusal anlatımlar üzerinden sunulmaktadır.

Bir işçinin ölümüne yol açan çalışma koşulları yerine olayın dehşet verici ayrıntıları öne çıkarılabilmekte, insanların yaşadığı acılar seyirlik hale getirilebilmektedir.

Oysa gerçek gazetecilik, olayların nedenlerini araştırmayı, sorumluları ortaya çıkarmayı ve halkın doğru bilgiye ulaşmasını sağlamayı gerektirir.

Bu yozlaşmanın yeni araçlarından biri de yapay zekâ teknolojilerinin kötüye kullanılmasıdır. Sahte videolar, değiştirilmiş ses kayıtları, yapay görüntüler ve otomatik olarak üretilen yanıltıcı içerikler, insanların doğru bilgiye ulaşmasını zorlaştırmaktadır.

Geçmişte büyük yayın kuruluşları gerektiren propaganda faaliyetleri, bugün çok daha düşük maliyetlerle gerçekleştirilebilmektedir.

Yapay zekâ bilimde, eğitimde, sağlıkta ve üretimde insanlığın yararına kullanılabilecek önemli olanaklar sunmasına rağmen, bu teknolojilerin büyük sermaye gruplarının denetiminde geliştirilmesi yeni ekonomik ve toplumsal çelişkiler yaratmaktadır.

Sorun teknolojinin kendisi değil, onun kimin denetiminde ve hangi amaçlarla kullanıldığıdır.

İnsanların acılarından kazanç sağlamayı yayıncılık başarısı sayan, gerçeği reklam ve siyasal çıkar ilişkilerine tabi kılan anlayış, toplumsal sorumluluğunu yitirmiş bir medya düzeninin ürünüdür.

MEDYA TEKELLERİ, SİYASAL İKTİDAR VE SINIFSAL EGEMENLİK

Türkiye’de medya alanındaki sorunlar, yalnızca yayıncılık anlayışındaki bozulmalarla açıklanamaz. Medya kuruluşlarının mülkiyet yapısı, büyük sermaye gruplarıyla ilişkileri ve siyasal iktidarla kurdukları ekonomik bağlar da belirleyici önemdedir.

Büyük medya kuruluşlarının farklı sektörlerde faaliyet gösteren sermaye gruplarının elinde bulunması, gazetecilik ile ticari çıkarlar arasında ciddi çelişkiler yaratmaktadır.

Bu koşullarda basın özgürlüğü, yalnızca gazetecilerin bireysel tutumlarıyla güvence altına alınamaz. Gazetecilerin iş güvencesi, yayın kuruluşlarının ekonomik bağımsızlığı, reklam gelirlerinin dağılımı ve siyasal baskılar birlikte değerlendirilmelidir.

Egemen sınıfların ekonomik çıkarlarıyla siyasal iktidarın çıkarlarının örtüştüğü koşullarda medya, toplumsal gerçekleri açıklayan bir araç olmaktan uzaklaşarak mevcut düzenin savunucusuna dönüşebilmektedir.

İşçi ücretleri gündeme geldiğinde ekonomik dengelerden söz edenler, büyük sermaye gruplarına sağlanan ayrıcalıkları aynı ölçüde sorgulamayabilmektedir. Emekçilerin hak arama mücadeleleri kimi zaman kamu düzeni sorunu olarak gösterilirken, sermayenin talepleri ülke ekonomisinin zorunlu ihtiyaçları olarak sunulmaktadır.

Burjuva medyasının sınıfsal işlevi, sermayenin özel çıkarlarını toplumun genel çıkarlarıymış gibi göstermektir.

Egemen sınıflar, tarih boyunca toplumsal ahlakı koruma iddiasını siyasal egemenliklerini meşrulaştırmanın araçlarından biri olarak da kullanmışlardır.

Bugün medya alanındaki çeşitli sınırlamalar, toplumsal değerlerin, çocukların ve aile yaşamının korunması gerekçeleriyle savunulmaktadır. Kuşkusuz çocukların zararlı içeriklerden korunması, kişilik haklarının savunulması ve yayıncılıkta toplumsal sorumluluğun geliştirilmesi önemlidir.

Ancak bu gerekçeler, düşünce ve ifade özgürlüğünü sınırlandırmanın, muhalif yayınları susturmanın ve halkın haber alma hakkını engellemenin aracı haline getirilemez.

Bir yandan tüketim kültürünü, gösterişi ve bireysel çıkarcılığı yaygınlaştıran; diğer yandan halka ahlak dersleri veren egemenlerin tutumu, kapitalist ahlakın ikiyüzlülüğünü ortaya koymaktadır.

Oysa ahlak yalnızca bireylerin davranışlarıyla sınırlı değildir. İşçinin hakkının gasp edilmesi, milyonların yoksulluğa mahkûm bırakılması, doğanın yağmalanması ve halkların savaşların yıkıcı sonuçlarına katlanmak zorunda bırakılması da ahlaki ve toplumsal sorumluluk açısından değerlendirilmelidir.

Asıl sorgulanması gereken, sömürü ve eşitsizlik üzerine kurulmuş toplumsal düzenin kendisidir.

EMPERYALİST KÜLTÜREL KUŞATMAYA KARŞI HALKIN BASINI VE KÜLTÜRÜ

Emperyalist kültürel egemenlik, yalnızca yabancı filmlerin, dizilerin veya müziklerin yaygınlaşması değildir. Asıl sorun, kapitalist yaşam biçiminin insanlığın ulaşabileceği tek ve en ileri toplumsal düzen olarak sunulmasıdır.

Bireyciliğin dayanışmanın önüne geçirilmesi, rekabetin insan ilişkilerinin temel ilkesi haline getirilmesi, tüketimin mutlulukla özdeşleştirilmesi ve maddi zenginliğin toplumsal başarının ölçüsü olarak kabul ettirilmesi, bu ideolojik egemenliğin başlıca unsurlarıdır.

Küresel dijital platformlar da bu değerlerin yaygınlaştırılmasında önemli bir rol oynamaktadır.

Ancak emperyalist kültürel kuşatmaya karşı çıkmak, başka halkların sanatını, bilimini veya kültürel birikimini reddetmek değildir. Karşı çıkılması gereken, kültürel üretimin sermaye tekellerinin çıkarlarına tabi kılınması ve halkların kendi kültürel gelişim olanaklarının daraltılmasıdır.

Halkın kültürü, yalnızca geçmişten devralınan değerlerin korunması değil; bilimsel düşüncenin, ilerici sanatın, dayanışmanın ve yeni toplumsal değerlerin geliştirilmesidir.

Bu nedenle burjuva basınının ve dijital medya tekellerinin yarattığı sorunları eleştirmek tek başına yeterli değildir. Bunun karşısında halkçı ve devrimci bir yayıncılık anlayışının geliştirilmesi gerekmektedir.

Halkın basını, her şeyden önce gerçeğe bağlı olmalıdır.

İşçilerin çalışma koşullarını, köylülerin üretim sorunlarını, kadınların eşitlik mücadelesini, gençlerin gelecek kaygılarını ve emekçi halkın günlük yaşamını merkeze almalıdır.

Yayıncılığı, insanların özel yaşamlarını teşhir etmenin veya acılarını ticari kazanca dönüştürmenin aracı olarak değil, toplumsal gerçekleri açıklamanın ve halkın bilinçlenmesinin bir yolu olarak görmelidir.

Asparagas haberciliğe, manipülasyona, kişilik haklarının ihlaline ve sansasyon üzerinden kazanç sağlama anlayışına karşı durmalıdır.

İnternet yayıncılığı, dijital platformlar ve yapay zekâ da halkın bilgiye erişimini kolaylaştırmak, bilimsel düşünceyi yaygınlaştırmak ve toplumsal dayanışmayı güçlendirmek için kullanılmalıdır.

Mücadele, teknolojinin kendisine karşı değil, teknolojiyi sermaye egemenliğinin hizmetine sokan toplumsal ilişkilere karşı yürütülmelidir.

İşçi sınıfının ve emekçi halkın ahlak anlayışı, bireysel çıkarcılığın yerine dayanışmayı, sömürünün yerine eşitliği, rekabetin yerine ortaklaşmayı ve insanın insana yabancılaşmasının yerine toplumsal sorumluluğu koymalıdır.

AHLAKSIZLIĞIN KAYNAĞI HALK DEĞİL, SÖMÜRÜ DÜZENİDİR!

Geçmişte gazeteler, radyolar ve televizyonlar aracılığıyla sürdürülen ideolojik ve kültürel kuşatma, bugün dijital platformlar, algoritmalar, veri tekelleri ve yapay zekâ teknolojileriyle yeni boyutlar kazanmıştır.

İletişim araçları değişmiş, teknolojik olanaklar gelişmiş, yayıncılık yöntemleri çeşitlenmiştir. Ancak kapitalist medya düzeninin temel sınıfsal karakteri değişmemiştir.

Bir yandan halka ahlak ve sorumluluk dersleri verilirken, diğer yandan yoksulluk, eşitsizlik, gösterişçi tüketim, bireysel çıkarcılık ve toplumsal yabancılaşmayı besleyen ilişkiler yeniden üretilmektedir.

Kapitalist düzen, insan emeğini sömürmekle yetinmemekte; insanın düşüncesini, dikkatini, zamanını ve kültürel yaşamını da kâr ilişkilerinin içine çekmektedir.

Ancak toplumsal yaşamın gerçek üreticileri olan işçi sınıfı ve emekçiler, kendi bağımsız düşünsel ve kültürel üretimlerini geliştirdikleri ölçüde burjuva ideolojik egemenliğine karşı da güç kazanırlar.

Halkın gerçeği öğrenme hakkını savunmak, bağımsız ve halkçı yayıncılığı geliştirmek, bilimsel düşünceyi yaygınlaştırmak ve kültürel üretimi sermayenin denetiminden kurtarmak, bu mücadelenin ayrılmaz parçalarıdır.

Gerçek toplumsal ahlak, insanın insana kulluk etmediği, emeğin sömürülmediği, toplumsal zenginliğin bir avuç azınlığın elinde toplanmadığı, halkların özgür ve eşit yaşayabildiği bir toplum mücadelesinde anlam kazanır.

Ahlakın ölçüsü, egemen sınıfların koyduğu kurallara uyum sağlamak değil; insan onuruna, emeğe, eşitliğe ve toplumsal adalete bağlılıktır.

Halkın emeğini sömürenler, düşüncesini yönlendirenler, acılarını kazanca dönüştürenler ve geleceğini sermayenin çıkarlarına teslim edenler topluma ahlak dersi veremez!

Ahlaksızlık, emekçi halkın yaşamında değil; sömürüyü, eşitsizliği, yağmayı ve insanın metalaştırılmasını meşrulaştıran kapitalist düzenin kendisindedir!

Burjuva basınının, televizyonunun ve dijital medya tekellerinin ortak suçu, bu düzenin ideolojik ve kültürel egemenliğini yeniden üretmeleridir.

BURJUVA MEDYASININ AHLAKSIZLIĞINA KARŞI MÜCADELE, KAPİTALİST SÖMÜRÜ DÜZENİNE KARŞI MÜCADELENİN AYRILMAZ BİR PARÇASIDIR!

Mobil sürümden çık