{"id":10141,"date":"2026-07-21T17:35:22","date_gmt":"2026-07-21T14:35:22","guid":{"rendered":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/?p=10141"},"modified":"2026-07-21T17:35:22","modified_gmt":"2026-07-21T14:35:22","slug":"mahir-cayani-elestirmenin-dayanilmaz-hafifligi-eren-aydin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/2026\/07\/21\/mahir-cayani-elestirmenin-dayanilmaz-hafifligi-eren-aydin\/","title":{"rendered":"Mahir \u00c7ayan’\u0131 Ele\u015ftirmenin Dayan\u0131lmaz Hafifli\u011fi – Eren Ayd\u0131n"},"content":{"rendered":"\n

“Tamam da, hadi ya\u2026 Bu tart\u0131\u015fma da nereden \u00e7\u0131kt\u0131 \u015fimdi?” denebilir. Tart\u0131\u015fman\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131, Dipnot Yay\u0131nlar\u0131’n\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Mahir \u00c7ayan Kitab\u0131 \u2013 Toplu Yaz\u0131lar ve \u00dczerine Yaz\u0131lar<\/strong> ve ard\u0131ndan gelen ele\u015ftiriler ile kar\u015f\u0131 ele\u015ftirilerdir. Ancak Ayd\u0131n \u00c7ubuk\u00e7u’nun kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131, her f\u0131rsatta Mahir \u00c7ayan’a y\u00f6neltti\u011fi ele\u015ftirileri yeniden g\u00fcndeme ta\u015f\u0131ma \u00e7abas\u0131n\u0131n yeni bir \u00f6rne\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ubuk\u00e7u’nun ve i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 siyasal gelene\u011fin klasik s\u00f6ylemi olan, “Denizlerin ve Mahirlerin devrimcili\u011finin hakk\u0131 teslim edilmelidir; buna kimsenin s\u00f6yleyecek s\u00f6z\u00fc olamaz Ama…” c\u00fcmlesi de \u00e7o\u011fu zaman ard\u0131ndan gelen ideolojik sald\u0131r\u0131y\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131ran bir giri\u015f i\u015flevi g\u00f6rmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bize g\u00f6re Ayd\u0131n \u00c7ubuk\u00e7u, Mahir \u00c7ayan’\u0131n Kesintisiz Devrim<\/strong> teorik \u00e7er\u00e7evesine y\u00f6nelik a\u00e7\u0131k, sistematik ve somut bir ele\u015ftiri ortaya koy(a)m\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r tarih boyunca. Bu son yaz\u0131s\u0131nda – ki eskinin tekrar\u0131-  Yaz\u0131s\u0131nda, “M\u00fccadelesini do\u011fru de\u011ferlendirmek i\u00e7in Marksizm-Leninizm kar\u015f\u0131s\u0131ndaki yanl\u0131\u015f tutumunu ele\u015ftirmek \u015fartt\u0131r. Markizim di\u015fi oldu\u011funu s\u00f6ylemek \u2026” demektedir. S\u00f6yledi\u011fi \u00f6z olarak budur.<\/p>\n\n\n\n

Hi\u00e7 ku\u015fkusuz Mahir, Deniz ve m\u00fccadele arkada\u015flar\u0131 \u00f6m\u00fcrlerini T\u00fcrkiye Devrimi’ne adam\u0131\u015f devrimcilerdir. Marksizm-Leninizmin temel ilkesi ise “somut \u015fartlar\u0131n somut tahlili”dir. Ya\u015fanan yenilginin nedenleri de \u00f6ncelikle bu y\u00f6ntemle de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ubuk\u00e7u’nun kitap \u00fczerine kaleme ald\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirme, yeni bir teorik katk\u0131 sunmaktan \u00e7ok, yakla\u015f\u0131k yar\u0131m as\u0131rd\u0131r tekrar edilen eski bir polemi\u011fin yeniden dola\u015f\u0131ma sokulmas\u0131ndan ibaret g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle belirtelim ki, s\u00f6z konusu kitaba y\u00f6nelik ele\u015ftirilerimizi daha \u00f6nce \u00e7e\u015fitli vesilelerle dile getirdik. Ancak bizim ele\u015ftirilerimiz ile Ayd\u0131n \u00c7ubuk\u00e7u’nun ele\u015ftirisi ayn\u0131 zeminde de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Bizim itiraz\u0131m\u0131z, Mahir \u00c7ayan’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel miras\u0131n\u0131n yeterince derinlikli ve ele\u015ftirel bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde ele al\u0131nmamas\u0131na; ayr\u0131ca Mahir’i tasfiye etmeyi siyasal \u00e7izgi h\u00e2line getiren isimlerle ortak bir Mahir \u00c7ayan kitab\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6neliktir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ubuk\u00e7u’nun itiraz\u0131 ise bamba\u015fkad\u0131r. Ona g\u00f6re kitapta, kendi siyasal gelene\u011finin klasik Mahir \u00c7ayan ele\u015ftirisine; yani Mahir’in Marksizm-Leninizm d\u0131\u015f\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc iddias\u0131na yer verilmemi\u015ftir. Aradaki temel ayr\u0131m tam da buradad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ubuk\u00e7u’ya g\u00f6re bir Mahir \u00c7ayan kitab\u0131, Mahir’in teorik miras\u0131na Marksist-Leninist a\u00e7\u0131dan y\u00f6neltilmi\u015f ele\u015ftirileri de i\u00e7ermeliydi. Kitab\u0131n Mahir’in devrimci kimli\u011fini ve tarihsel rol\u00fcn\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131, buna kar\u015f\u0131l\u0131k teorik yanl\u0131\u015flar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmaktad\u0131r. Bunun \u00f6zellikle gen\u00e7 ku\u015faklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir eksiklik oldu\u011funu ileri s\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Burada k\u00fc\u00e7\u00fck bir parantez a\u00e7mak gerekir. \u00c7ubuk\u00e7u’nun kayg\u0131 duydu\u011fu gen\u00e7 ku\u015faklar bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 Mahir posterleriyle y\u00fcr\u00fcmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla bu konuda rahat olabilir. Fakat as\u0131l rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131 da tam burada yatmaktad\u0131r. Aradan ge\u00e7en onca y\u0131la ra\u011fmen yeni ku\u015faklar h\u00e2l\u00e2 Mahir \u00c7ayan’da kendilerine bir y\u00f6n bulabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcstelik \u00c7ubuk\u00e7u bug\u00fcn de yeni bir teorik \u00e7er\u00e7eve ortaya koymamakta; yine ayn\u0131 metinlere d\u00f6nmektedir. Referanslar\u0131 de\u011fi\u015fmemektedir: 1978 y\u0131l\u0131nda Parti Bayra\u011f\u0131<\/strong> dergisinde yay\u0131mlanan yaz\u0131lar ve bunlar\u0131n sistematikle\u015ftirilmi\u015f h\u00e2li oldu\u011fu s\u00f6ylenen 1992 tarihli K\u00fc\u00e7\u00fck Burjuva Devrimcili\u011finin Ele\u015ftirisi<\/strong> bro\u015f\u00fcr\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Tam da burada as\u0131l tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken mesele ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Neden Ayd\u0131n \u00c7ubuk\u00e7u ve temsil etti\u011fi siyasal gelenek i\u00e7in Mahir \u00c7ayan ele\u015ftirisi hi\u00e7bir zaman tamamlanmayan, s\u00fcrekli yeniden \u00fcretilmesi gereken bir u\u011fra\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr?<\/p>\n\n\n\n

Aradan yakla\u015f\u0131k elli y\u0131l ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen ayn\u0131 polemiklerin yeniden tedav\u00fcle sokulmas\u0131 tesad\u00fcf de\u011fildir. Bu durum yaln\u0131zca Mahir \u00c7ayan’a y\u00f6nelik bitmeyen bir hesapla\u015fmay\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bu gelene\u011fin kendi teorik \u00fcretimindeki t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ekten g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teorik ele\u015ftiri, zaman i\u00e7inde kendisini geli\u015ftirir; yeni tarihsel deneyimlerle zenginle\u015fir, yeni kavramlar \u00fcretir ve yeni tart\u0131\u015fmalar a\u00e7ar. Oysa burada bunun tam tersini g\u00f6r\u00fcyoruz. Referans h\u00e2l\u00e2 1978, h\u00e2l\u00e2 1992.<\/p>\n\n\n\n

Peki ge\u00e7en yar\u0131m y\u00fczy\u0131l boyunca ne \u00fcretildi?<\/p>\n\n\n\n

Mahir \u00c7ayan’\u0131n teorisini a\u015fan yeni kavramsalla\u015ft\u0131rmalar m\u0131 geli\u015ftirildi?<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye devriminin sorunlar\u0131na ili\u015fkin yeni \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler mi ortaya konuldu?<\/p>\n\n\n\n

1970’ler T\u00fcrkiye’sine ili\u015fkin Marksist literat\u00fcre yeni teorik katk\u0131lar m\u0131 sunuldu?<\/p>\n\n\n\n

Yoksa elli y\u0131l \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f polemik metinleri, de\u011fi\u015fen tarihsel ko\u015fullara ra\u011fmen yeniden dola\u015f\u0131ma m\u0131 sokuldu?<\/p>\n\n\n\n

Ancak hakk\u0131n\u0131 teslim etmek gerekir; Teori ve Eylem gelene\u011finde de bir de\u011fi\u015fim ya\u015fand\u0131. Bir zamanlar Arnavutluk eksenli siyasal referanslarla politika \u00fcreten \u00e7izgi, bug\u00fcn parlamenter ve yasalc\u0131 bir hatta yerle\u015fmi\u015f durumdad\u0131r. Buna ra\u011fmen Denizler ve Mahirler olmadan siyasal bir s\u00f6ylem kurmakta yine zorlanmaktad\u0131r. Bu y\u00fczden onlar\u0131 bir yandan sahiplenmekte, di\u011fer yandan s\u00fcrekli ele\u015ftirme ihtiyac\u0131 duymaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ku\u015fakta gen\u00e7ler yeniden Mahir’e y\u00f6nelmekte; hayat d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p “Mahir do\u011fru s\u00f6ylemi\u015f” dedirtmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Sorunun cevab\u0131 ortadad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ayd\u0131n \u00c7ubuk\u00e7u’nun Teori ve Eylem<\/strong> dergisinin 26 Haziran 2026 tarihli yaz\u0131s\u0131, fark\u0131nda olmadan kendi siyasal gelene\u011finin teorik s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da ortaya koymaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc h\u00e2l\u00e2 ayn\u0131 metinlere dayanma ihtiyac\u0131 duyuluyorsa, ortada geli\u015fen bir ele\u015ftiri de\u011fil, donmu\u015f bir polemik vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Oysa Marksizm, do\u011fas\u0131 gere\u011fi donmu\u015f h\u00fck\u00fcmler toplam\u0131 de\u011fildir. Marksizm; tarihsel deneyimlerle beslenen, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinin prati\u011fi i\u00e7inde kendisini s\u00fcrekli yeniden \u00fcreten, geli\u015fen, de\u011fi\u015fen ve d\u00f6n\u00fc\u015fen devrimci bir teoridir. Marx’\u0131n, Engels’in, Lenin’in, Mao’nun, Ho Chi Minh’in ve Che’nin y\u00f6ntemi de \u00f6z\u00fcnde budur. Marksizmi canl\u0131 k\u0131lan, de\u011fi\u015fen ger\u00e7ekli\u011fi diyalektik bi\u00e7imde kavrama yetene\u011fidir; onu dogmatik form\u00fcllere indirgemek de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle elli y\u0131l \u00f6nce olu\u015fturulmu\u015f teorik \u00e7er\u00e7eveyi hi\u00e7bir ele\u015ftirel s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7irmeden bug\u00fcn de mutlak do\u011frular gibi yeniden \u00fcretmek, Marksizmi geli\u015ftirmek de\u011fil; onu skolastikle\u015ftirmektir. Bu yakla\u015f\u0131m diyalektik materyalizmin de\u011fil, dogmatik tekrar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte \u00c7ubuk\u00e7u’nun temel \u00e7eli\u015fkisi de burada d\u00fc\u011f\u00fcmlenmektedir. Bir yandan Mahir \u00c7ayan \u00fczerine yeni ele\u015ftiriler talep etmekte, \u00f6te yandan bunun dayana\u011f\u0131 olarak yine yar\u0131m as\u0131r \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f ayn\u0131 metinleri g\u00f6stermektedir. B\u00f6ylece fark\u0131nda olmadan kendi ele\u015ftiri gelene\u011finin teorik olarak yenilenemedi\u011fini de ilan etmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dahas\u0131, bug\u00fcn s\u00f6z konusu polemiklerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, yaz\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00f6neme g\u00f6re daha g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fil; tersine daha k\u0131r\u0131lgan g\u00f6r\u00fcnmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mahir \u00c7ayan \u00fczerine yap\u0131lan tarihsel ara\u015ft\u0131rmalar artm\u0131\u015f, T\u00fcrkiye devrimci hareketinin tarihi daha geni\u015f kaynaklarla yeniden de\u011ferlendirilmi\u015f, farkl\u0131 Marksist gelenekler Mahir’in teorik miras\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleriyle tart\u0131\u015fm\u0131\u015f \/ tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00c7ubuk\u00e7u’nun temsil etti\u011fi \u00e7izgi, h\u00e2l\u00e2 1970’lerin ideolojik safla\u015fmalar\u0131n\u0131n dili ve kavramlar\u0131 i\u00e7inde kalmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Buradan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 a\u00e7\u0131kt\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

Bitmeyen Mahir ele\u015ftirisi, asl\u0131nda bitmeyen bir teorik yetersizli\u011fin g\u00f6stergesidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ekten a\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, elli y\u0131l boyunca ayn\u0131 yo\u011funlukta hedef al\u0131nmaz. S\u00fcrekli yeniden ele\u015ftirilme ihtiyac\u0131 duyulan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, \u00e7o\u011fu zaman h\u00e2l\u00e2 siyasal ve teorik etkisini s\u00fcrd\u00fcren bir d\u00fc\u015f\u00fcncedir.<\/p>\n\n\n\n

Mahir \u00c7ayan’\u0131n T\u00fcrkiye devrimci hareketindeki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da tam burada yatmaktad\u0131r. Onu yaln\u0131zca belirli tezlere indirgemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Mahir \u00c7ayan, T\u00fcrkiye’nin somut ko\u015fullar\u0131nda Marksizmi yeniden \u00fcretme ve devrim stratejisini \u00fclkenin \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde kurma \u00e7abas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli temsilcilerinden biridir.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle bug\u00fcn as\u0131l sorgulanmas\u0131 gereken, Mahir \u00c7ayan’\u0131n neden yeterince ele\u015ftirilmedi\u011fi de\u011fildir. As\u0131l soru \u015fudur:<\/p>\n\n\n\n

Ayd\u0131n \u00c7ubuk\u00e7u ve ayn\u0131 siyasal \u00e7izgi, neden elli y\u0131ld\u0131r Mahir \u00c7ayan \u00fczerine eski polemikleri a\u015fan; teorik d\u00fczeyi daha y\u00fcksek, tarihsel olarak daha zengin ve Marksizmin geli\u015fen karakterine uygun yeni bir ele\u015ftiri \u00fcretememektedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Belki de cevap tam burada yatmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sorun, Mahir \u00c7ayan’\u0131n ele\u015ftirilememesi de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Sorun, ayn\u0131 ele\u015ftirinin yar\u0131m as\u0131rd\u0131r kendisini bile geli\u015ftirememi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Her tarihsel d\u00f6neme\u00e7te yeniden Mahir \u00c7ayan’a d\u00f6nme ihtiyac\u0131 duyanlar, fark\u0131nda olmadan onun g\u00fcncelli\u011fini de ilan etmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ekten a\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir teorik miras, yar\u0131m y\u00fczy\u0131l boyunca ayn\u0131 yo\u011funlukta hedef al\u0131nmaz; tarih i\u00e7i\u0131nde geride kal\u0131r. Mahir \u00c7ayan ise b\u00fct\u00fcn ele\u015ftirilere ra\u011fmen de\u011fil, belki de biraz da bu nedenle, h\u00e2l\u00e2 T\u00fcrkiye devrimci hareketinin en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan isimlerinden biri olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Tamam da, hadi ya\u2026 Bu tart\u0131\u015fma da...<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":10142,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,29],"tags":[],"manset":[],"class_list":["post-10141","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makaleler","category-manset"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10141","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10141"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10141\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10143,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10141\/revisions\/10143"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10142"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10141"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10141"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10141"},{"taxonomy":"manset","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/manset?post=10141"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}