{"id":10434,"date":"2026-08-29T23:57:13","date_gmt":"2026-08-29T20:57:13","guid":{"rendered":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/?p=10434"},"modified":"2026-08-29T23:57:13","modified_gmt":"2026-08-29T20:57:13","slug":"mehdi-zana-yasamini-yitirdi-terzi-tezgahindan-halkin-belediyesine-zindandan-surgune-uzanan-bir-mucadele","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/2026\/08\/29\/mehdi-zana-yasamini-yitirdi-terzi-tezgahindan-halkin-belediyesine-zindandan-surgune-uzanan-bir-mucadele\/","title":{"rendered":"Mehdi Zana ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi: Terzi tezg\u00e2h\u0131ndan halk\u0131n belediyesine, zindandan s\u00fcrg\u00fcne uzanan bir m\u00fccadele"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00fcrt siyasal m\u00fccadelesinin \u00f6nemli isimlerinden, T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi ve Devrimci Do\u011fu K\u00fclt\u00fcr Ocaklar\u0131 gelene\u011finden gelen eski Diyarbak\u0131r Belediye Ba\u015fkan\u0131 Mehdi Zana, 85 ya\u015f\u0131nda ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. Zana\u2019n\u0131n ya\u015fam\u0131, bir emek\u00e7inin sosyalist m\u00fccadeleyle bulu\u015fmas\u0131ndan K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talebine, 12 Eyl\u00fcl zindanlar\u0131ndan s\u00fcrg\u00fcn y\u0131llar\u0131na uzanan yak\u0131n tarihin \u00f6nemli tan\u0131kl\u0131klar\u0131ndan biri oldu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eski Diyarbak\u0131r Belediye Ba\u015fkan\u0131, siyaset\u00e7i ve yazar Mehdi Zana, bir s\u00fcredir tedavi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hastanede 29 A\u011fustos\u2019ta ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. KOAH nedeniyle hastaneye kald\u0131r\u0131lan ve yo\u011fun bak\u0131mda tedavi g\u00f6ren Zana 85 ya\u015f\u0131ndayd\u0131. Cenazesinin 30 A\u011fustos\u2019ta Diyarbak\u0131r\u2019da topra\u011fa verilece\u011fi a\u00e7\u0131kland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mehdi Zana\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc yaln\u0131zca uzun y\u0131llar siyaset yapm\u0131\u015f bir ismin ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmesi de\u011fil, T\u00fcrkiye\u2019nin sosyalist hareketi, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi ve 12 Eyl\u00fcl askeri darbesinin karanl\u0131k tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir d\u00f6nemin \u00f6nemli tan\u0131klar\u0131ndan birinin daha aram\u0131zdan ayr\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">20 Aral\u0131k 1940\u2019ta Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n Silvan il\u00e7esinde d\u00fcnyaya gelen Mehdi Zana\u2019n\u0131n ya\u015fam\u0131 ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 siyasal \u00e7evrelerde de\u011fil, emek d\u00fcnyas\u0131n\u0131n i\u00e7inde \u015fekillendi. \u0130lkokuldan sonra terzilik yapan Zana, ilerleyen y\u0131llarda siyasal bilin\u00e7lenmesinde terzihanenin \u00f6nemli bir yer tuttu\u011funu da anlatt\u0131. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llar T\u00fcrkiye\u2019de i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, gen\u00e7li\u011fin, sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcncenin ve K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n hak taleplerinin giderek daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu\u011fu bir d\u00f6nemdi. Zana da bu politik ortam i\u00e7erisinde 1963 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019ne kat\u0131ld\u0131. T\u0130P\u2019in Silvan \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn kurulu\u015funda yer ald\u0131 ve il\u00e7e ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131. Daha sonra K\u00fcrt gen\u00e7li\u011fi ve ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli \u00f6rg\u00fctlenmelerinden Devrimci Do\u011fu K\u00fclt\u00fcr Ocaklar\u0131\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bulundu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zana\u2019n\u0131n siyasal ya\u015fam\u0131n\u0131n bu ilk y\u0131llar\u0131, T\u00fcrkiye sosyalist hareketi ile K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n e\u015fitlik, kimlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taleplerinin yollar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi tarihsel bir d\u00f6nemin izlerini ta\u015f\u0131yordu. S\u0131n\u0131fsal s\u00f6m\u00fcr\u00fcye kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ile K\u00fcrt sorununun demokratik ve siyasal \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc birbirinden koparmayan aray\u0131\u015flar\u0131n geli\u015fti\u011fi y\u0131llarda Zana, hem sosyalist m\u00fccadelenin hem de K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n hak taleplerinin i\u00e7inde yer ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mehdi Zana\u2019n\u0131n siyasal ya\u015fam\u0131ndaki en \u00f6nemli d\u00f6neme\u00e7lerden biri 1977 yerel se\u00e7imleri oldu. Zana, 11 Aral\u0131k 1977 se\u00e7imlerinde ba\u011f\u0131ms\u0131z aday olarak Diyarbak\u0131r Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na se\u00e7ildi. Emek\u00e7i k\u00f6kenli, sosyalist m\u00fccadele i\u00e7inde yeti\u015fmi\u015f ve K\u00fcrt kimli\u011fini a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde sahiplenen bir siyaset\u00e7inin halk\u0131n do\u011frudan oylar\u0131yla belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na gelmesi, d\u00f6nemin siyasal ko\u015fullar\u0131nda \u00f6nemli bir geli\u015fmeydi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zana\u2019n\u0131n belediyecilik anlay\u0131\u015f\u0131nda makamdan \u00e7ok halka kar\u015f\u0131 sorumluluk d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. S\u0131n\u0131rl\u0131 ekonomik olanaklara ra\u011fmen halk\u0131n temel ihtiya\u00e7lar\u0131na yan\u0131t vermeye \u00e7al\u0131\u015fan bir yerel y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 savundu. Ancak Diyarbak\u0131r halk\u0131n\u0131n sand\u0131kta ortaya koydu\u011fu iradenin \u00f6mr\u00fc 12 Eyl\u00fcl 1980 askeri darbesine kadar s\u00fcrd\u00fc. Darbenin ard\u0131ndan Zana\u2019n\u0131n belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 sona erdirildi ve halk\u0131n iradesinin yerine askeri y\u00f6netim taraf\u0131ndan g\u00f6revlendirilen isimler getirildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">12 Eyl\u00fcl askeri darbesi T\u00fcrkiye i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131, sosyalist hareketi, sendikalar\u0131 ve demokratik \u00f6rg\u00fctlenmeleri a\u011f\u0131r bir bask\u0131 alt\u0131na al\u0131rken K\u00fcrt illerinde \u00e7ok daha sert bir devlet \u015fiddetinin kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131. Mehdi Zana da darbenin ard\u0131ndan tutukland\u0131. Diyarbak\u0131r ba\u015fta olmak \u00fczere farkl\u0131 cezaevlerinde kald\u0131 ve ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerinde toplam yakla\u015f\u0131k 16 y\u0131l cezaevinde tutuldu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Diyarbak\u0131r Cezaevi, 12 Eyl\u00fcl askeri fa\u015fist rejiminin K\u00fcrt halk\u0131na ve siyasal muhalefete y\u00f6nelik bask\u0131s\u0131n\u0131n en karanl\u0131k simgelerinden biri oldu. Zana burada a\u011f\u0131r i\u015fkencelere ve insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 uygulamalara maruz kald\u0131. Y\u0131llar sonra ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca ki\u015fisel bir ac\u0131 olarak de\u011fil, d\u00f6nemin tarihsel tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 olarak anlatt\u0131. Diyarbak\u0131r Cezaevi\u2019nde ya\u015fananlar\u0131 \u201cVah\u015fetin G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u2013 Diyarbak\u0131r Zindanlar\u0131ndan\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda kay\u0131t alt\u0131na ald\u0131. \u201cBekle Diyarbak\u0131r\u201d ve \u201cSevgili Leyla \u2013 Uzun Bir S\u00fcrg\u00fcnd\u00fc O Gece\u201d gibi eserlerinde de cezaevlerini, s\u00fcrg\u00fcn\u00fc ve K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bask\u0131lar\u0131 anlatt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu nedenle Mehdi Zana\u2019n\u0131n ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fc yaln\u0131zca bireysel bir siyaset\u00e7inin biyografisi olarak okunamaz. Onun cezaevi y\u0131llar\u0131, 12 Eyl\u00fcl fa\u015fist rejiminin sosyalistlere, devrimcilere, sendikac\u0131lara ve K\u00fcrt siyasal hareketine y\u00f6neltti\u011fi sistematik bask\u0131n\u0131n tarihinden ayr\u0131 de\u011fildir. Zana\u2019n\u0131n ya\u015fam\u0131 ayn\u0131 zamanda devlet bask\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda halk iradesinin, kimli\u011fin ve siyasal m\u00fccadelenin nas\u0131l ayakta tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n da bir tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cezaevinden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra da Zana \u00fczerindeki soru\u015fturmalar ve davalar sona ermedi. 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda bir s\u00fcre Avrupa\u2019da ya\u015fayan Zana yakla\u015f\u0131k on y\u0131l \u0130sve\u00e7\u2019te kald\u0131. T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde yeniden g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131 ve yarg\u0131 s\u00fcre\u00e7leriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. Buna ra\u011fmen siyasal ya\u015famdan tamamen kopmad\u0131 ve K\u00fcrt meselesinin demokratik \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 ve farkl\u0131 K\u00fcrt siyasi \u00e7evreleri aras\u0131nda diyalog aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 savunmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mehdi Zana\u2019n\u0131n siyasal yolculu\u011fu, 1960\u2019lar\u0131n T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi deneyiminden 1970\u2019lerin sosyalist ve K\u00fcrt hareketlerine, 12 Eyl\u00fcl zindanlar\u0131ndan 1990\u2019lar\u0131n a\u011f\u0131r \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 ortam\u0131na ve s\u00fcrg\u00fcn y\u0131llar\u0131na kadar uzanan geni\u015f bir tarihsel d\u00f6nemi i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu. Bu y\u00f6n\u00fcyle onun ya\u015fam\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin demokrasi, sosyalizm ve K\u00fcrt sorunu tarihinin birbirinden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyecek kesi\u015fme noktalar\u0131ndan biriydi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1977\u2019de Diyarbak\u0131r halk\u0131n\u0131n oylar\u0131yla se\u00e7ilmi\u015f bir belediye ba\u015fkan\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra askeri darbeyle g\u00f6revinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ard\u0131ndan y\u0131llarca cezaevinde tutulmas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin demokrasi tarihinin \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken sayfalar\u0131ndan biridir. Halk\u0131n siyasal iradesinin bask\u0131yla ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, K\u00fcrt sorununun demokratik yollarla \u00e7\u00f6z\u00fclmesi yerine g\u00fcvenlik\u00e7i politikalar\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, sonraki y\u0131llarda da farkl\u0131 bi\u00e7imlerde devam etti.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mehdi Zana\u2019n\u0131n ya\u015fam\u0131 bu nedenle bug\u00fcn de g\u00fcncelli\u011fini koruyan bir soruyu hat\u0131rlat\u0131yor: K\u00fcrt sorunu bask\u0131yla, cezaevleriyle, yasaklarla ve halk\u0131n siyasal iradesinin yok say\u0131lmas\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclebilir mi? Yak\u0131n tarih bunun m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 defalarca g\u00f6stermi\u015ftir. Kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm ancak halklar\u0131n e\u015fitli\u011fi, demokratik siyaset, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, adalet ve bar\u0131\u015f temelinde kurulabilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zana\u2019n\u0131n ya\u015fam\u0131nda s\u0131n\u0131fsal m\u00fccadele ile K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talebi birbirinden kopuk iki ayr\u0131 alan olmad\u0131. Terzi tezg\u00e2h\u0131nda eme\u011fin d\u00fcnyas\u0131n\u0131 tan\u0131yan, T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi saflar\u0131nda sosyalist siyasetle bulu\u015fan, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n kimli\u011fini ve haklar\u0131n\u0131 savunan ve halk\u0131n oylar\u0131yla Diyarbak\u0131r Belediye Ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilen Zana\u2019n\u0131n hayat\u0131; darbeler, cezaevleri ve s\u00fcrg\u00fcnlerle kesintiye u\u011frasa da m\u00fccadeleden kopmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mehdi Zana geride yaln\u0131zca kitaplar\u0131n\u0131, konu\u015fmalar\u0131n\u0131 ya da belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemini b\u0131rakmad\u0131. T\u00fcrkiye sosyalist hareketinin K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesiyle bulu\u015ftu\u011fu bir d\u00f6nemin deneyimini, 12 Eyl\u00fcl zindanlar\u0131n\u0131n tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve halk\u0131n kendi siyasal iradesine sahip \u00e7\u0131kma m\u00fccadelesinin haf\u0131zas\u0131n\u0131 da b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir emek\u00e7inin terzi tezg\u00e2h\u0131ndan ba\u015flay\u0131p halk\u0131n oylar\u0131yla belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na, oradan zindana ve s\u00fcrg\u00fcne uzanan ya\u015fam\u0131 bize bir kez daha g\u00f6steriyor ki insanlar ya\u015famlar\u0131n\u0131 yitirebilir, ancak e\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, demokrasi, bar\u0131\u015f ve halklar\u0131n karde\u015fli\u011fi u\u011fruna verilen m\u00fccadele ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131l\u0131r. Mehdi Zana\u2019n\u0131n an\u0131s\u0131 da onu yeti\u015ftiren halk\u0131n toplumsal ve siyasal haf\u0131zas\u0131nda, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik m\u00fccadelesinde ya\u015famaya devam edecektir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u00fcrt siyasal m\u00fccadelesinin \u00f6nemli isimlerinden, T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i&#46;&#46;&#46;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":10435,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,29],"tags":[],"manset":[],"bilesen":[],"class_list":["post-10434","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-etkinlikler","category-manset"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10434"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10434\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10436,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10434\/revisions\/10436"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10435"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10434"},{"taxonomy":"manset","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/manset?post=10434"},{"taxonomy":"bilesen","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/bilesen?post=10434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}