{"id":2970,"date":"2024-04-04T20:50:57","date_gmt":"2024-04-04T17:50:57","guid":{"rendered":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/?p=2970"},"modified":"2024-04-04T20:50:59","modified_gmt":"2024-04-04T17:50:59","slug":"iii-dunya-savasi-guzergahinda1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/2024\/04\/04\/iii-dunya-savasi-guzergahinda1\/","title":{"rendered":"III. D\u00dcNYA SAVA\u015eI G\u00dcZERG\u00c2HINDA\u2026[1]"},"content":{"rendered":"\n<p>\u201c\u0130nsan baz\u0131 \u015feyleri unutabilir,<\/p>\n\n\n\n<p>hayat bu,<\/p>\n\n\n\n<p>baz\u0131 \u015feyleri de hat\u0131rlar.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn2#_ftn2\"><sup>[2]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Kan\u0131mca, \u201cSerius est quam cogitas\/ Vakit sand\u0131\u011f\u0131ndan da ge\u00e7\u201d diye betimlenmesi gereken bir e\u015fikteyiz; \u201cCennete giden yol cehennemden ba\u015flar,\u201d vurgusundaki \u00fczere Dante Alighieri\u2019nin\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Karanl\u0131klardan \u00e7\u0131kmay\u0131 karanl\u0131klarda \u00f6\u011frenmek gerektiren bu koordinatlarda ger\u00e7eklik, ona inanmay\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ortadan kaybolmayan \u015feydir ve fark\u0131nda olunmasa da kar\u015f\u0131m\u0131zdad\u0131r; \u201cGer\u00e7ek, kasaban\u0131n fahi\u015fesine benzer. Onu herkes tan\u0131r ama yine de sokakta kar\u015f\u0131la\u015fmaktan utan\u00e7 duyar,\u201d ifadesindeki \u00fczere Bertolt Brecht\u2019in\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Hay\u0131r, bir \u015feyleri abartt\u0131\u011f\u0131m yok!<\/p>\n\n\n\n<p>Hat\u0131rlay\u0131n: 6 \u015eubat 2024\u2019te BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Birle\u015fmi\u015f Milletler (BM) G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nde d\u00fcnyan\u0131n \u201ckaos \u00e7a\u011f\u0131na\u201d girdi\u011fine dikkat \u00e7ekmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131sa s\u00fcreli tek kutupluluk, 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda ABD emperyalizminin jeostratejik hamleleriyle, k\u00fcresel kaosun ba\u015flang\u0131c\u0131 olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n<p>Afganistan\u2019dan Libya\u2019ya kadar uzanan co\u011frafyada ve geni\u015f Ortado\u011fu\u2019da askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanan ABD, Avrupa\u2019da NATO\u2019yu do\u011fuya do\u011fru geni\u015fletirken istikrars\u0131zl\u0131klar olu\u015fturup yerk\u00fcreyi kaosa soktu.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcresel kaosun geni\u015flemesi ile ba\u015fta \u00c7in ve Rusya olmak \u00fczere y\u00fckselen g\u00fc\u00e7ler, ABD\u2019nin korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fczene ve bu d\u00fczenin liderli\u011fine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karken; \u201cyeni\u201d bir durum boy verdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cYeni\u201d durumu bir d\u00f6nem hem Alman Silahl\u0131 Kuvvetleri\u2019nin hem de NATO\u2019un en tepesinde yer alan emekli Orgeneral Harald Kujat, \u201cSava\u015f\u0131n ne Rusya ne de bat\u0131 taraf\u0131ndan siyasi olarak kontrol alt\u0131na al\u0131namayaca\u011f\u0131 bir a\u015famaya evrilmesi riski var,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn3#_ftn3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> diye tarif ediyordu ki; bu da d\u00fcnya sava\u015f\u0131 uyar\u0131s\u0131!<\/p>\n\n\n\n<p>Kabul ya da reddedin, hi\u00e7bir \u00f6nemi yok; yar\u0131 \u00e7ap\u0131 giderek geni\u015fleyen bir kaosla y\u00fczy\u00fczeyiz.<\/p>\n\n\n\n<p>Kaos, bir d\u00fczenin, uyumun, mant\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc simgelerken; \u2018The New York Times\u2019, \u2018The Financial Times\u2019 gibi Bat\u0131\u2019n\u0131n ekonomik, siyasi arzular\u0131n\u0131, kayg\u0131lar\u0131n\u0131 yans\u0131tan yay\u0131nlar bu durumu, \u201ckurala dayal\u0131 d\u00fczenin da\u011f\u0131lmas\u0131\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn4#_ftn4\"><sup>[4]<\/sup><\/a> olarak alg\u0131l\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131k soru(n)lar y\u0131l\u0131 olarak sunulan 2023\u2019de neler oldu\u011fundan \u00e7ok, 2024\u2019de neler olaca\u011f\u0131na kafa yorulmas\u0131 gereken noktaday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerk\u00fcrenin farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde i\u015fler \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015fken; 2023\u2019\u00fc iki farkl\u0131 cephede (Rusya-Ukrayna ile \u0130srail-Filistin) sava\u015f s\u00fcrerken bitirmi\u015f olsak da; 2024\u2019de farkl\u0131 kaos noktalar\u0131 u\u00e7 veriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Emperyalist sald\u0131rganl\u0131k ile krizlerin g\u00f6lgesinde siyasetin sa\u011fa kaymas\u0131, s\u00fcre\u00e7 olarak fa\u015fizm(ler), ekolojik y\u0131k\u0131m 2024\u2019e damgas\u0131n\u0131 vururken; insanl\u0131k Filistin\u2019deki gibi, sivillerin hedef oldu\u011fu enkaz alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ve s\u00f6z konusu h\u00e2l daha da a\u011f\u0131rla\u015facakt\u0131r. \u201cNas\u0131l\u201d m\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>2024\u2019de toplam 40 \u00fclkede, genel se\u00e7imler, ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imleri ve yerel se\u00e7imlerde, 4.2 milyar insan, tarihte ilk kez d\u00fcnya n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131, oy kullanacakken; \u201cliberal (denilen!) demokrasi\u201d k\u00fcresel \u00e7apta, a\u00e7mazlar\u0131yla y\u00fczle\u015ferek geriliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6rne\u011fin Hindistan\u2019da fa\u015fist Modi rejimi var, Pakistan\u2019da rejim, iki b\u00fcy\u00fck feodal aile ve ordu aras\u0131nda debeleniyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Endonezya da siyasete h\u00e2l\u00e2 Suharto\u2019nun otoriter y\u00f6netiminin 32 y\u0131l\u0131 boyunca servetlerini in\u015fa eden bir avu\u00e7 asker sivil se\u00e7kin egemen.<\/p>\n\n\n\n<p>Meksika\u2019da n\u00fcfusun y\u00fczde 10\u2019u toplam servetin y\u00fczde 80\u2019ini elinde tutuyor; en alttaki y\u00fczde 50\u2019lik k\u0131sm\u0131n pay\u0131 ise y\u00fczde (-0.2) ile negatif. Bu grubun varl\u0131klardan daha fazla borcu var. Chatham House\u2019un yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmada, \u201c\u00fclke otokrasi ile demokrasi aras\u0131nda\u201d se\u00e7im yapacak deniyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD\u2019de Trump\u2019\u0131n art\u0131k Hitler ve Mussolini\u2019nin konu\u015fmalar\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015f \u201cHa\u015ferat\u201d (vermin), \u201cUlusun kan\u0131n\u0131 kirletiyorlar\u201d (polluting the nations blood) gibi rakiplerini insan kategorisinin d\u0131\u015f\u0131na itmeyi (dehumanise) ama\u00e7layan propaganda kal\u0131plar\u0131n\u0131 kullanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hi\u00e7 \u00e7ekinmeden \u201cEvet diktat\u00f6r olmak istiyorum\u201d dedi\u011fini, rakiplerini ezmekten, bas\u0131n\u0131 susturmaktan s\u00f6z etti\u011fini, devleti ele ge\u00e7irmek i\u00e7in daha \u015fimdiden kadrola\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Haziran\u2019daki AB Parlamentosu se\u00e7imlerinde, fa\u015fist \u00f6zellikler sergileyen partilerin, etkilerinin daha da artmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Arjantin\u2019de yeni se\u00e7ilen Milei\u2019nin h\u0131zla in\u015fa etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 rejim de liberal demokrasiyle, haklar ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler aras\u0131ndaki u\u00e7urumu sergilemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan iyi bir \u00f6rnek.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00d6zetle: Liberal demokrasi h\u0131zla t\u00fckeniyor, hayalete d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/em> Fa\u015fizm ABD ve Avrupa\u2019da, hatta k\u00fcresel \u00e7apta g\u00fcncel ve yak\u0131n bir tehlikeyken;<a><\/a><a href=\"#_ftn5#_ftn5\"><sup>[5]<\/sup><\/a> 2024\u2019e bir\u00e7ok k\u00fcresel sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmek bir yana derinle\u015fti\u011fi bir atmosferde girdik.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130srail Filistin\u2019deki katliamlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Ukrayna-Rusya sava\u015f\u0131 emperyalizmin yeni k\u00fcresel hegemonya m\u00fccadelesinin sahnesi olmaya devam ediyor. G\u00f6\u00e7 krizleri ve onun \u00fczerinden y\u00fckselen neo-fa\u015fizmin y\u00fckseli\u015fine temel olu\u015fturan din ve etnisite temelli b\u00f6l\u00fcnmeler yoksullu\u011fa s\u00fcr\u00fcklenmi\u015f milyonlarca emek\u00e7iyi birbirine d\u00fc\u015fman edip par\u00e7al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Neo-liberal kapitalizmin k\u00fcresel egemenli\u011fi her g\u00fcn t\u00fcm d\u00fcnyada insanl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fam ve \u00e7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131n\u0131 geriye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Bar\u0131nma, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, emeklilik gibi on y\u0131llar\u0131n m\u00fccadelesi ile kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar, k\u00fcrenin tamam\u0131nda finansalla\u015f\u0131yor. En zengin y\u00fczde bir, y\u00fczde doksan dokuzun sahip oldu\u011funun neredeyse iki kat\u0131 daha zengin. H\u0131zl\u0131 finansalla\u015fma, pandemi y\u00f6netimi ve emperyalizmin yayd\u0131\u011f\u0131 siyasal istikrars\u0131zl\u0131klar, zenginli\u011fin b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc giderek daha adaletsiz h\u00e2le getirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130srail-Filistin krizi, Gazze\u2019de soyk\u0131r\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Netanyahu liderli\u011finin Nazileri aratmayan uygulamalar\u0131, \u0130ran\u2019a L\u00fcbnan\u2019a da s\u0131\u00e7rayarak Ortado\u011fu\u2019da yeni bir gerilime kap\u0131 aral\u0131yor. ABD emperyalizminin Rusya ve \u00c7in\u2019e y\u00f6nelik sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131, kendisini hem ticaret yasaklar\u0131yla hem de bu \u00fclkelerin kendi b\u00f6lgelerindeki jeopolitik krizlerin derinle\u015ftirilmesi ile s\u00fcr\u00fcyor. Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131 sonlanma sinyali vermezken, \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 Pasifik\u2019te asker\u00ee tahkimat s\u00fcr\u00fcyor, \u00c7in-Tayland gerilimi y\u00fckseliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 Ortado\u011fu\u2019da ABD g\u00fcd\u00fcm\u00fcnde \u00e7\u0131kan i\u00e7 sava\u015f ve i\u015fgallere dayanan g\u00f6\u00e7 dalgas\u0131, Bat\u0131 siyasetinin ana g\u00fcndemi h\u00e2line geldi. \u0130talya\u2019da, Hollanda\u2019da, Macaristan\u2019da iktidarlar g\u00f6\u00e7men d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131ndan besleniyor, Avrupa Birli\u011fi (AB) ise ba\u015f\u0131ndan itibaren par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu zorunlu g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131ndan, insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 yasa ve uygulamalarla devasa bir k\u00f6le pazar\u0131 yaratmaya do\u011fru gidiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bat\u0131da, g\u00fcneyde, kuzeyde ve do\u011fuda siyasal olarak geriletilemeyen emperyalist kapitalizm ancak daha fazla y\u0131k\u0131m ve barbarl\u0131\u011f\u0131 besliyor. \u0130nsanl\u0131k her y\u0131l daha geriye gidiyor. T\u00fcm d\u00fcnyada halklar\u0131n, k\u00fclt\u00fcrlerin birlikte ya\u015fam dinamikleri par\u00e7alan\u0131rken, t\u00fcm topluluklar\u0131n birbirine d\u00fc\u015fman, t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fc oldu\u011fu bir d\u00fcnyaya ilerliyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130klim krizi, ye\u015fil kapitalizm ve \u015firket aktivizminin ufkunda b\u00fcy\u00fcmeye, derinle\u015fmeye devam ediyor. Gezegen giderek ya\u015fanmaz h\u00e2line gelirken, iklim g\u00f6\u00e7leri, uluslararas\u0131 boyuta s\u0131\u00e7rayan g\u0131da krizi gibi yan sorunlar\u0131 da beraberinde gidiyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn6#_ftn6\"><sup>[6]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>ULUSLARARASI DURUM<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNon omnia possumus omnes\/ Hi\u00e7 kimse, her \u015feyi yapacak g\u00fc\u00e7te de\u011fil\u201dken belirleyici bir tarihsel g\u00fczerg\u00e2htay\u0131z\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Norman Lock\u2019un, \u201cTarih bir ses \u00e7\u0131karacak olsayd\u0131, bir \u00e7\u0131\u011fl\u0131k, bir inilti, bir hayk\u0131r\u0131\u015f, bir ba\u011f\u0131rt\u0131, bir b\u00f6\u011f\u00fcrt\u00fc, bir homurtu, bir hayk\u0131r\u0131\u015f olurdu bu. Neyse ki, tarih konu\u015famaz; a\u011fz\u0131na t\u0131ka basa \u00f6l\u00fcler, k\u00fcller, \u00e7amur, kan, kemikler, \u00f6l\u00fcler t\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\u201d;<a><\/a><a href=\"#_ftn7#_ftn7\"><sup>[7]<\/sup><\/a> Albert Camus\u2019n\u00fcn, \u201cBana \u00f6yle geliyor ki, tarih beni hakl\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131; bug\u00fcn kim daha fazla \u00f6ld\u00fcr\u00fcrse o en b\u00fcy\u00fck,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn8#_ftn8\"><sup>[8]<\/sup><\/a> sapmalar\u0131yla betimlenmesi m\u00fcmk\u00fcn h\u00e2le ili\u015fkin olarak Avusturya eski D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Karin Kneissl, \u201cD\u00fcnyan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131k merkezi de\u011fi\u015fiyor,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn9#_ftn9\"><sup>[9]<\/sup><\/a> derken; d\u00fcnya benzeri en son y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce g\u00f6r\u00fclen bir de\u011fi\u015fim sanc\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde. G\u00fc\u00e7 da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n yeniden belirlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, pazarlar\u0131n yeniden kap\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 denklemde ya\u015fanan kap\u0131\u015fma b\u00fcy\u00fck jeopolitik k\u0131r\u0131lman\u0131n enerjisini biriktiriyor. Her akt\u00f6r olu\u015facak yeni d\u00f6nemde pozisyon alma, g\u00fc\u00e7 dev\u015firme, oyun kurmak i\u00e7in hamleler yaparken, s\u00fcrecin h\u0131zland\u0131\u011f\u0131, her alanda b\u00fcy\u00fck bir y\u0131\u011f\u0131lman\u0131n olu\u015ftu\u011fu g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim de\u011fi\u015fim sanc\u0131s\u0131 yank\u0131s\u0131n\u0131 \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping\u2019in Moskova ziyaretinde Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Vladimir Putin\u2019e s\u00f6yledi\u011fi \u201c100 y\u0131ld\u0131r olmayan bir de\u011fi\u015fim geliyor,\u201d s\u00f6zlerinde buluyor.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD, d\u0131\u015f politika \u00e7evrelerinde \u201ckurala dayal\u0131 uluslararas\u0131 d\u00fczenin\u201d da\u011f\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, Ukrayna\u2019da \u201csiper sava\u015flar\u0131n\u0131n\u201d ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, \u00c7in\u2019in y\u00fckseldi\u011fi, devlet d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lerin etkinliklerinin artt\u0131\u011f\u0131, vek\u00e2let sava\u015flar\u0131n\u0131n s\u0131kla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, yeni savunma stratejileri aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. ABD istihbarat yap\u0131lanmas\u0131ndan \u2018RAND Corporation\u2019\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 rapor, ABD ile \u00c7in aras\u0131ndaki s\u00fcper g\u00fc\u00e7 rekabetinin i\u00e7erdi\u011fi riskleri anlamak i\u00e7in, bir \u201cyeni orta\u00e7a\u011f\u201d d\u00f6neminde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da anlamak gerekir diyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn10#_ftn10\"><sup>[10]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cYeni orta\u00e7a\u011f\u201d kavram\u0131 yeterince tutarl\u0131 olmayabilir ama, bir \u201czeitenwende\u201d (yeni d\u00f6nem\/vakitler), i\u00e7inde oldu\u011fumuza ili\u015fkin savlar olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc. 16 \u015eubat 2024\u2019deki M\u00fcnih G\u00fcvenlik Konferans\u0131\u2019n\u0131n (MGK), temas\u0131 \u201cSo\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131n\u0131n \u2018kazan-kazan\u2019 d\u00fcnyas\u0131ndan \u2018kaybet-kaybet\u2019 d\u00fcnyas\u0131na m\u0131 ge\u00e7tik\u201d sorusu etraf\u0131nda \u015fekillenmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p>Konferans i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u201cLose-Lose?\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 rapora g\u00f6re \u201cSo\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n sona ermesiyle ortaya \u00e7\u0131kan \u2018zeitenwende\u2019, bir ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fcyd\u00fc. B\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 sava\u015f\u0131 riski uzak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu, \u00e7ok tarafl\u0131 i\u015fbirli\u011fi geli\u015fiyordu, demokrasi, insan haklar\u0131 yay\u0131l\u0131yordu, k\u00fcresel yoksulluk azal\u0131yordu&#8230; \u015eimdi, yeni \u2018zeitenwende\u2019 farkl\u0131 bir y\u00f6ne i\u015faret ediyor (&#8230;) Artan jeopolitik gerilimler ve ekonomik yava\u015flama, belirsizlik ortam\u0131nda, her y\u00f6netim art\u0131k k\u00fcresel i\u015fbirli\u011finin faydalar\u0131na odaklanmaktan vazge\u00e7iyor, di\u011ferlerine g\u00f6re daha az kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek daha fazla kayg\u0131lan\u0131yor. G\u00f6reli kazan\u00e7lar\u0131 \u00f6nceliklendirmek, i\u015fbirli\u011fini tehlikeye atarak (&#8230;) \u2018kaybet-kaybet\u2019 dinamiklerini g\u00fc\u00e7lendirebilir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Rapora g\u00f6re, transatlantik ittifak\u0131, \u015fimdi zorlu bir dengeleme g\u00f6reviyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya: Bir yandan g\u00f6reli kazan\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu \u00e7ok daha rekabet\u00e7i bir jeopolitik ortama haz\u0131rlanmak zorunda. Di\u011fer yandan, daha kapsay\u0131c\u0131 k\u00fcresel b\u00fcy\u00fcmeye, acil k\u00fcresel sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm bulman\u0131n \u201colmazsa olmaz\u0131\u201d k\u00fcresel i\u015fbirli\u011fini canland\u0131rmak zorunda. Rapor bu saptamadan sonra, transatlantik ittifak\u0131, \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc otokrasiler\u201d ve \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d gibi farkl\u0131 perspektiflerden bak\u0131nca olu\u015fan ho\u015fnutsuzluklar\u0131 de\u011ferlendirmeye ba\u015fl\u0131yor.<a><\/a><a href=\"#_ftn11#_ftn11\"><sup>[11]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Denilebilir ki ABD emperyalizminin hegemonyas\u0131 gerilerken;<a><\/a><a href=\"#_ftn12#_ftn12\"><sup>[12]<\/sup><\/a> tarihte ilk kez, ABD merkezli Bat\u0131 medyas\u0131nda, \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d olarak nitelenen n\u00fcfuz alanlar\u0131n\u0131n kaybedilmekte oldu\u011fu konu\u015fuluyor. Kazanan hanesindeyse \u00c7in g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yani emperyalist sistem, i\u00e7inde yeni bir hegemonya alan\u0131n\u0131n \u015fekillenmekte oldu\u011funa i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Tam da bunun i\u00e7in ABD, bir s\u00fcredir BM\u2019yi \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201din h\u00e2kim oldu\u011fu bir yap\u0131 olarak nitelemeye ve ele\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. \u0130srail\u2019in BM Genel Sekreteri Antonio Guterres d\u00f6nemini \u201cd\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in tehdit d\u00f6nemi\u201d diye su\u00e7lamaya kalkmas\u0131 da bundand\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Konuya ili\u015fkin olarak \u2018Uluslararas\u0131 Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn (IISS) raporuna g\u00f6re \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d olarak nitelendirilen 127 \u00fclkenin Ukrayna Sava\u015f\u0131\u2019ndaki pozisyonlar\u0131, liberal uluslararas\u0131 d\u00fczendeki \u00e7atla\u011f\u0131n daha da b\u00fcy\u00fcyece\u011fine i\u015faret ediyordu.<a><\/a><a href=\"#_ftn13#_ftn13\"><sup>[13]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d olarak tan\u0131mlanan, emperyalist d\u00fcnya sistemi i\u00e7inde geleneksel \u201cpayla\u015f\u0131m alanlar\u0131\u201d olan \u00fclkelerin, \u00c7in\u2019in yeni konumunu olumlu kar\u015f\u0131lamalar\u0131, \u00c7in\u2019i Bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir \u201cdengeleyici g\u00fc\u00e7 merkezi\u201d olarak g\u00f6rmeleri e\u011filimi, 2023 \u2018de Frans\u0131z Devlet Ba\u015fkan\u0131 Emmanuel&nbsp; Macron\u2019a \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u2019i kaybediyoruz,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn14#_ftn14\"><sup>[14]<\/sup><\/a> dedirtecek kadar belirginle\u015fiyordu!<\/p>\n\n\n\n<p>Kadir Has \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim G\u00f6revlisi Soli \u00d6zel\u2019in sat\u0131rlar\u0131yla toparlarsak: \u201cAsimetrik \u00e7ok kutuplu d\u00fcnya bu. Yani iki b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 \u00c7in ve Amerika\u2019n\u0131n eline kimsenin su d\u00f6kmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ama bir tak\u0131m b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler de kendi kafalar\u0131na g\u00f6re, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re olaylar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 engelleme ya da onlar\u0131 etkileme imk\u00e2n\u0131na sahipler\u2026 Ama bu biraz kaplumba\u011fayla tav\u015fan hik\u00e2yesi gibi. \u00c7in zaten alm\u0131\u015f ba\u015f\u0131n\u0131 gitmi\u015f. Siz \u015fimdi yeniden ko\u015fmaya ba\u015fl\u0131yorsunuz.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn15#_ftn15\"><sup>[15]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u2018The Financial Times\u2019dan Martin Wolf Wolf, \u2018ABD-\u00c7in \u0130li\u015fkileri Korkutucu Bir D\u00f6neme Girdi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda ABD liderli\u011finde Bat\u0131 blo\u011fuyla \u00c7in\u2019in kapasitelerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p, Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerine, ancak aran\u0131n da kapanmakta oldu\u011funa dikkat \u00e7ekip; \u2018The New Statesman\u2019dan John Gray ve Robert Kaplan, \u201cd\u00f6nemi\u201d, \u201cliberal d\u00fczenin\u201d da\u011f\u0131lmaya ba\u015flamas\u0131na at\u0131fla \u201cyeni teknolojilerle ve kaynak k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131yla, y\u0131rt\u0131lm\u0131\u015f k\u00fcresel Weimar\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yorlarken;<a><\/a><a href=\"#_ftn16#_ftn16\"><sup>[16]<\/sup><\/a> \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping ile Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Vladimir Putin Moskova\u2019da ABD liderli\u011findeki ittifaka meydan okuyarak, \u201cD\u00fcnya Bat\u0131\u2019dan ibaret de\u011fil,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn17#_ftn17\"><sup>[17]<\/sup><\/a> mesaj\u0131 veriyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcp, kavramak gerek: ABD hegemonyas\u0131 alt\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f emperyalist sistem istikrar\u0131n\u0131 kaybetmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan, ABD\u2019nin hegemonya restorasyonu \u00e7abalar\u0131 h\u0131zland\u0131\u011f\u0131ndan bu yana ABD hegemonyas\u0131 gerilemeye devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>De\u011fi\u015fimin, alt\u00fcst olu\u015fun, yeni d\u00f6nemin herkes fark\u0131ndayken; \u015fimdi ortadaki soru(n) \u201cY\u00fczy\u0131la kim y\u00f6n verecek\u201d?<\/p>\n\n\n\n<p>Bu y\u00fczy\u0131l\u0131n ABD ile \u00c7in aras\u0131ndaki rekabetle ge\u00e7ece\u011fi ortada. Ekonomik, siyasi, askeri y\u0131\u011f\u0131nak bu iki k\u00fcresel akt\u00f6r\u00fcn \u00e7evresinde \u015fekilleniyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Kavga, \u00e7eki\u015fme derin ve de uzun soluklu. De\u011fi\u015fim sanc\u0131s\u0131 h\u0131zlan\u0131rken \u201cb\u00fcy\u00fck kap\u0131\u015fma\u201d i\u00e7in ad\u0131m ad\u0131m oyunlar kuruluyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Uyuyan dev \u00c7in\u2019in y\u00fckseli\u015finin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek isteyen ABD, sava\u015f\u0131n birinci cephesini Ukrayna\u2019da a\u00e7t\u0131. \u0130kincisi i\u00e7in de Hint-Pasifik\u2019te y\u0131\u011f\u0131nak yap\u0131yor. Cephe hatt\u0131n\u0131 yeniden tahkim ediyor, ittifak hatt\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor, yeni ittifaklar geli\u015ftiriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu noktada \u00fc\u00e7 co\u011frafyada ya\u015fanan hareketlilik dikkat \u00e7ekici: ABD, \u00c7in\u2019in yan\u0131 ba\u015f\u0131nda Hint-Pasifik\u2019te oyun kurarken, Pekin Washington\u2019a Ortado\u011fu ve Afrika\u2019da kar\u015f\u0131l\u0131k veriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD geriliyor, \u00c7in y\u00fckseliyor. ABD ile \u00c7in aras\u0131ndaki siyasi ve askeri \u00e7eki\u015fme t\u0131rman\u0131rken; yeni bir jeopolitik ger\u00e7eklik olu\u015fuyor ve g\u00fc\u00e7-denge ili\u015fkileri de yeniden tan\u0131mlan\u0131yor. T\u00fcm bunlar da yeni bir d\u00fcnya d\u00fczeninin do\u011fum sanc\u0131lar\u0131n\u0131 devreye sokuyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn18#_ftn18\"><sup>[18]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><em>Evet, evet art\u0131k kesinlikle Umberto Eco\u2019nun, \u201cArt\u0131k anla\u015f\u0131lacak hi\u00e7bir \u015fey kalmad\u0131\u011f\u0131nda, her \u015fey anla\u015f\u0131l\u0131r,\u201d betimlemesindeki ufuktay\u0131z!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7OK KUTUPLU H\u00c2L!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u00e7ivileri \u00e7\u0131karken; ko\u015fullar\u0131 s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen \u00e7ok kutuplu yeni bir d\u00fcnyan\u0131n olu\u015fmakta oldu\u011funa tan\u0131k oldu\u011fumuz s\u00fcre\u00e7teyiz.<\/p>\n\n\n\n<p>Giderek sertle\u015fen g\u00fczerg\u00e2hta Japonya, G\u00fcney Kore, ABD \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 Asya-Pasifik\u2019te ittifak yaparken; Pekin\u2019den Washington\u2019a, \u201cSuriye\u2019nin kaynaklar\u0131n\u0131 ya\u011fmalama\u201d \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 geldi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in h\u00fck\u00fcmeti Washington\u2019dan Suriye\u2019nin kaynaklar\u0131n\u0131 ya\u011fmalamay\u0131 b\u0131rakmas\u0131n\u0131 ve \u00fclkenin egemenli\u011fine ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131 duymas\u0131n\u0131 talep etti. \u00c7in D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Wang Wenbin, \u201cABD\u2019yi tek tarafl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 kald\u0131rmaya ve Suriye\u2019nin ulusal kaynaklar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131nmas\u0131na son vermeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yoruz,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn19#_ftn19\"><sup>[19]<\/sup><\/a> dedi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in Shandong \u00dcniversitesi\u2019nden Oktay De\u011firmenci de \u015funlara dikkat \u00e7ekti: \u201c\u00c7in Ortado\u011fu\u2019daki ekonomik ve diplomatik varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, n\u00fcfuzunu ve etkinli\u011fini artt\u0131r\u0131yor. \u00d6zellikle kilit altyap\u0131 sekt\u00f6rlerinde stratejik yat\u0131r\u0131mlar yaparak Ortado\u011fu b\u00f6lgesi i\u00e7in ana ekonomik partner h\u00e2line geldi. \u00c7in petrol ithalat\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 Ortado\u011fu\u2019dan yapmakta ve \u00f6zellikle Suudi Arabistan ve \u0130ran\u2019\u0131n bir numaral\u0131 petrol ithalat\u00e7\u0131s\u0131 konumunda.<\/p>\n\n\n\n<p>Ortado\u011fu ve hatta biraz daha geni\u015f ifade edecek olursak Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika b\u00f6lgesi 2021 y\u0131l\u0131nda \u00c7in\u2019in Ku\u015fak ve Yol Giri\u015fimi kapsam\u0131ndaki yat\u0131r\u0131mlar\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 28.5 gibi \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00e7ekti. M\u0131s\u0131r, \u0130ran, Suudi Arabistan, Birle\u015fik Arap Emirlikleri ve Cezayir \u00c7in\u2019in kapsaml\u0131 stratejik ortaklar\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye, Irak, \u00dcrd\u00fcn, Kuveyt, Umman, Fas ve Katar stratejik ortaklar. 2005\u2019den 2022\u2019ye kadar \u00c7in\u2019in b\u00f6lgedeki toplam yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n miktar\u0131 273 milyar dolar oldu. B\u00f6lgedeki yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 46\u2019s\u0131 enerji sekt\u00f6r\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in 2023 Ocak\u2019\u0131nda Suriye h\u00fck\u00fcmetiyle imzalad\u0131\u011f\u0131 anla\u015fma neticesinde Suriye\u2019nin yeniden in\u015fas\u0131na yat\u0131r\u0131m yapmaya ba\u015flad\u0131. Irak\u2019ta enerji sekt\u00f6r\u00fcnde, M\u0131s\u0131r\u2019da ise altyap\u0131 alan\u0131nda yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131. Ku\u015fak ve Yol giri\u015fimi kapsam\u0131nda toplamda 21 Arap \u00fclkesini projeye d\u00e2hil etmeyi ba\u015fard\u0131. Mallar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k olarak 2\/3\u2019si K\u00f6rfez \u00fclkeleri taraf\u0131ndan yap\u0131lan altyap\u0131 projeleri vas\u0131tas\u0131yla Afrika ve Avrupa\u2019ya ta\u015f\u0131nmakta.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca, Ortado\u011fu b\u00f6lgesi i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc ve \u00f6nemli bir ekonomik partner, b\u00f6lge krizlerinde ba\u015fvurulabilecek d\u00fcr\u00fcst bir arac\u0131, askeri, g\u00fcvenlik ve teknolojik alanda yararlan\u0131lmas\u0131 gereken bir partner rol\u00fcnde.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn20#_ftn20\"><sup>[20]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Kolay m\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>Afrika\u2019n\u0131n ard\u0131ndan Ortado\u011fu\u2019da da etkisini art\u0131rma aray\u0131\u015f\u0131ndaki \u00c7in\u2019in lideri Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping, ABD ile Riyad aras\u0131nda petrol anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fan\u0131rken Suudi Arabistan\u2019a gitti. Xi, ABD\u2019nin sad\u0131k m\u00fcttefiki Riyad ile ili\u015fkileri ilerletme pe\u015findeydi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ki taraf aras\u0131ndaki ticaret hacmi, \u00c7in-Arap \u0130\u015fbirli\u011fi Forumu\u2019nun kuruldu\u011fu 2004\u2019te 36.7 milyar dolar iken, 2021\u2019de 330 milyar dolara y\u00fckseldi. Ekonomik verilere g\u00f6re, Suudi Arabistan ile \u00c7in aras\u0131ndaki ticaret hacmi 2022\u2019nin ilk 10 ay\u0131nda 2021\u2019in ayn\u0131 d\u00f6nemine g\u00f6re y\u00fczde 37.4 artarak 97 milyar dolar\u0131 a\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca bu d\u00f6nemde Suudi Arabistan\u2019\u0131n \u00c7in\u2019e ihracat\u0131 y\u00fczde 45 art\u0131\u015fla 66 milyar dolar\u0131, \u00c7in\u2019in Suudi Arabistan\u2019a ihracat\u0131 ise y\u00fczde 23.3 art\u0131\u015fla 30 milyar dolar\u0131 a\u015ft\u0131.<a><\/a><a href=\"#_ftn21#_ftn21\"><sup>[21]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6te yandan \u00c7in\u2019in toplam k\u00fcresel s\u0131nai katma-de\u011fer i\u00e7indeki pay\u0131, 2004-2008 aras\u0131nda y\u00fczde 8-9\u2019dan 2021\u2019de y\u00fczde 30 d\u00fczeyine \u00e7\u0131karak 4.9 trilyon dolarla ABD (2.5 triyon dolar) ve Avrupa\u2019n\u0131n (2.5 triyon dolar) toplam\u0131na ula\u015f\u0131rken; \u00c7in yeni ekonomik-diplomatik ili\u015fki a\u011flar\u0131, kapasiteler (\u00f6rne\u011fin d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck donanmas\u0131n\u0131) in\u015fa ederken ABD, \u0130ngiltere, Avustralya liderleri, \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131, Avustralya\u2019ya n\u00fckleer denizalt\u0131 vermeyi de i\u00e7eren AUKUS Anla\u015fmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda Missouri z\u0131rhl\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcvertesinde bir araya geldiler.<a><\/a><a href=\"#_ftn22#_ftn22\"><sup>[22]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ancak Violeta Stratan \u0130lbasm\u0131\u015f\u2019\u0131n, \u201c\u00c7ok kutuplu bir d\u00fcnya in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015fan \u00c7in, Rusya\u2019y\u0131 bir \u201cyar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge\u201d h\u00e2line getirebilir. Ukrayna\u2019daki sava\u015f gelecekte bitse bile, Rus ekonomisinin toparlanmas\u0131 \u00c7in\u2019in deste\u011fine ve yat\u0131r\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131. \u00c7in, yava\u015f ama emin ad\u0131mlarla, askeri oldu\u011fu kadar siyasi olarak da ger\u00e7ekten g\u00fc\u00e7l\u00fc bir akt\u00f6r h\u00e2line geliyor,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn23#_ftn23\"><sup>[23]<\/sup><\/a> notunu d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc tabloda, bu kadar da de\u011fil!<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in ABD\u2019nin Japonya\u2019da NATO \u0130rtibat Ofisi giri\u015fiminin b\u00f6lgeyi istikrars\u0131zla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekerek kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7in D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Mao Ning, \u201cAsya\u2019n\u0131n jeopolitik bir sava\u015f alan\u0131 olmamas\u0131 gerekti\u011fini\u201d belirtip, \u015fu uyar\u0131lar\u0131 yapt\u0131: \u201cNATO\u2019nun Asya-Pasifik\u2019te s\u00fcrekli do\u011fuya do\u011fru geni\u015flemesi, b\u00f6lgesel i\u015flere m\u00fcdahalesi, b\u00f6lgesel bar\u0131\u015f ve istikrar\u0131 yok etme giri\u015fimleri ve blok \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in zorlamas\u0131, b\u00f6lge \u00fclkelerinin ihtiyatl\u0131 olmas\u0131n\u0131 gerektiriyor.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn24#_ftn24\"><sup>[24]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNeden\u201d mi? \u00c7\u00fcnk\u00fc\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Antony Blinken ve ABD Savunma Bakan\u0131 Lloyd&nbsp; Austin, ABD\u2019nin \u00c7in\u2019e ku\u015fatma stratejisine uygun olarak Avustralya\u2019dan Japonya\u2019ya askeri bir \u201cHint-Pasifik NATO\u2019su\u201d hatt\u0131 in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yolda ABD hem bu iki merkezi birbirine ba\u011flamak ama hem de kendi b\u00f6lgesinden desteklemek i\u00e7in iki anla\u015fmaya y\u00f6neldi:<\/p>\n\n\n\n<p>1) Japonya\u2019n\u0131n Ogasawara Adalar\u0131 ile ABD\u2019nin Guam b\u00f6lgesini birbirini ba\u011flayan zincirin g\u00fcney ucundaki Papua Yeni Gine ile bir anla\u015fma imzalad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD\u2019nin Papua Yeni Gine\u2019yle yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fma \u015f\u00f6yle: \u201cABD ordusuna deniz \u00fcss\u00fc, havaalan\u0131 ile limanlar da dahil olmak \u00fczere alt\u0131 b\u00f6lgeye 15 y\u0131l s\u00fcreyle eri\u015fim izni verecek. Anla\u015fma, Amerikan kuvvetlerinin gemilere ve u\u00e7aklara yak\u0131t ikmali yapmas\u0131na ve erzak stoklamas\u0131na izin verecek.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn25#_ftn25\"><sup>[25]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>2) ABD di\u011fer yandan eyl\u00fclde sona erecek Marshall Adalar\u0131 ile anla\u015fmay\u0131 yenilemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Zira ABD f\u00fcze testlerini buradaki \u00fcste yap\u0131yor. Marshall Adalar\u0131 da Hawaii le Papua Yeni Gine aras\u0131nda&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Japonya, bir s\u00fcredir ABD\u2019nin \u201conay\u0131yla\u201d silahlan\u0131yor ve yeniden \u201cger\u00e7ek ordu\u201d kuruyor. Japonya ba\u015fbakan\u0131 iki y\u0131ld\u0131r NATO zirvelerine davet ediliyor. NATO ayr\u0131ca Japonya\u2019da ofis a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD \u00f6te yandan Avustralya ve \u0130ngiltere ile \u201cAUKUS\u201du in\u015fa etti. AUKUS \u00f6zetle ABD-\u0130ngiltere\u2019nin Avustralya\u2019y\u0131 \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 \u201cn\u00fckleer \u00fcs\u201d h\u00e2line getirme anla\u015fmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Blinken Hint-Pasifik turu s\u0131ras\u0131nda Yeni Zelanda\u2019y\u0131 da AUKUS\u2019a davet etti.<a><\/a><a href=\"#_ftn26#_ftn26\"><sup>[26]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>ABD i\u015fte bu tablo i\u00e7erisinde AUKUS\u2019u geni\u015fleterek ve Japonya-G\u00fcney Kore b\u00f6lgesine uzatarak, ard\u0131ndan i\u00e7inde Hindistan\u2019\u0131n da oldu\u011fu QUAD\u2019la birle\u015ftirerek, bir nevi \u201cHint-Pasifik NATO\u2019su\u201d kurmak istiyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn27#_ftn27\"><sup>[27]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ok kutupluluk h\u00e2li b\u00f6yleyken; \u201c\u00c7ok kutuplu d\u00fcnya d\u00fczeninin kutuplar\u0131n\u0131 incelerken kan\u0131m\u0131zca dikkat etmemiz gereken, bu kutuplardan birisini olu\u015fturan \u00c7in Halk Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu\u2019nu do\u011fru de\u011ferlendirmektir. Bir kere \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019ni s\u0131n\u0131rl\u0131 ve kontrol alt\u0131nda tuttu\u011fu kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerine ra\u011fmen, sosyalizm in\u015fas\u0131na devam eden bir anti-emperyalist g\u00fc\u00e7 olarak tan\u0131mlamam\u0131z gerekmektedir. Rusya Federasyonu ise \u00f6nc\u00fc emperyalist g\u00fc\u00e7lerin bask\u0131s\u0131ndan kurtulmak i\u00e7in emperyalizm kar\u015f\u0131t\u0131 stratejiler izleyen kapitalist bir devlettir,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn28#_ftn28\"><sup>[28]<\/sup><\/a> yan\u0131lg\u0131s\u0131na -kesinlikle- \u201cHay\u0131r\u201d demeliyiz\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Blaise Pascal\u2019\u0131n, \u201cHakl\u0131 olan\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc olan\u0131 hakl\u0131 k\u0131l\u0131yoruz!\u201d; Max Horkheimer\u2019\u0131n, \u201cSiyasal bir zafer kazanmad\u0131klar\u0131 s\u00fcrece, \u00e7oktan haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir ekonomik yenilgi onlar\u0131 beklemekteydi,\u201d uyar\u0131lar\u0131n\u0131 \u201ces\u201d ge\u00e7meden <em>\u201c\u00e7ok kutuplu d\u00fcnya d\u00fczeni\u201dnin, ezilenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan asla \u00e7\u00f6z\u00fcm ol(a)mayaca\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bilinir: \u201cABD hegemonyas\u0131 ve Bat\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda d\u00fcnya adil, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve e\u015fitlik\u00e7i bir yer olmad\u0131. ABD g\u00fcc\u00fcn\u00fcn g\u00f6reli olarak azalmas\u0131, k\u0131smen geriye \u00e7ekilmesi, \u00e7evre \u00fclkelere daha az m\u00fcdahale etmesi tabii ki olumlu geli\u015fmeler olurdu. Bat\u0131\u2019n\u0131n h\u00e2kimiyetinden \u015fik\u00e2yet\u00e7i olmak sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir tepki, ABD\u2019nin k\u00fcresel siyasetteki alan\u0131n\u0131n daralmas\u0131 iyi bir geli\u015fme olabilir. Ama ABD hegemonyas\u0131n\u0131n geriledi\u011fi ve \u00e7ok kutuplulu\u011fa giden bir d\u00fcnyan\u0131n otomatik olarak, kendili\u011finden daha e\u015fitlik\u00e7i ve adil olaca\u011f\u0131n\u0131n garantisi yok. Kestirmeden ifade etmek gerekirse Rusya ve \u00c7in kategorik olarak emperyalizme de\u011fil, ABD hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131lar. Bu noktada \u00e7ok kutupluluk talebi k\u00fcresel emperyalist d\u00fczenden daha fazla pay, k\u00fcresel art\u0131 de\u011ferden daha fazla rant istemenin steril h\u00e2le getirilmi\u015f ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD sistemi 30 y\u0131ld\u0131r Rusya ile baz\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 pazarl\u0131klar yap\u0131yor, belli alanlar\u0131 Rusya\u2019n\u0131n n\u00fcfuz alan\u0131 olarak tan\u0131yordu. \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 Orta Asya cumhuriyetleri, Belarus gibi \u00fclkelerin Rusya\u2019ya yak\u0131n ve\/veya ba\u011f\u0131ml\u0131 olmalar\u0131 ya da Suriye\u2019de \u00fcst\u00fc kapal\u0131 ABD-Rusya uzla\u015f\u0131s\u0131 gibi. Buralardan e\u015fitlik, adil, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l, demokratik d\u00fczenler \u00e7\u0131kmad\u0131. Bunun k\u00fcresel d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015fmesi, XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00e7ok kutuplu sistemi i\u00e7inde, 1884-1885 Berlin Kongresi\u2019nde Afrika\u2019n\u0131n masa ba\u015f\u0131nda payla\u015f\u0131lmas\u0131 gibi bir emperyalist uzla\u015f\u0131ya var\u0131lmas\u0131n\u0131n faydas\u0131 ne olacak?<\/p>\n\n\n\n<p>ABD, \u00e7ok kutuplu d\u00fczeni kabul etse ve AB, Rusya ve \u00c7in\u2019e Afrika\u2019da n\u00fcfuz alan\u0131 payla\u015f\u0131m\u0131 \u00f6nerse, bu \u00fclkelerin tavr\u0131 ne olacak? Buradan adil, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve e\u015fitlik\u00e7i bir d\u00fcnya d\u00fczeni \u00e7\u0131karabilecek miyiz?<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ok kutuplu sistem zaman i\u00e7inde yerle\u015firse beraberinde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak n\u00fcfuz siyaseti gelecektir. ABD \u015fu anda d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ok kutuplu oldu\u011funu kabul etmiyor ama ABD\u2019li yazarlar \u00e7ok merkezlili\u011fe gidi\u015f oldu\u011fundan bahsediyorlar. Bu durumda belli b\u00f6lgelerde n\u00fcfuz alanlar\u0131, tampon b\u00f6lgeler, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirinin alanlar\u0131na dokunmama, i\u00e7i\u015flerine sayg\u0131yla birlikte bir kutup ba\u015f\u0131n\u0131n alan\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermeleri gerekecek. K\u00fcresel bir h\u00e2kimiyetin yerini ba\u015fka bir h\u00e2kimiyet alacak.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00c7ok kutupluluk aray\u0131\u015f\u0131 kendi i\u00e7inde bir ama\u00e7 olamaz. D\u00fcnyan\u0131n \u015fu anki adaletsiz d\u00fczeninin ilac\u0131 de\u011fildir. D\u00fcnya sisteminin altyap\u0131 olarak kapitalizm, bunun siyasal \u00fcstyap\u0131s\u0131 olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc devletlerin denge i\u00e7inde bulundu\u011fu, birbirinin aya\u011f\u0131na basmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fczen insanl\u0131\u011f\u0131n varaca\u011f\u0131 en \u00fcst nokta olmamal\u0131. Bunu savunanlar buradan nereye var\u0131laca\u011f\u0131na ya da var\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dair bir \u00f6neride bulunmuyorlar. \u00d6nce bir\u00e7ok kutuplu olsun, \u00c7in ve Rusya g\u00fc\u00e7lensin, Atlantik cephesi geriletilsin, gerisi kolay gibi bir anlay\u0131\u015f var. \u00c7in ve Rusya, tek kutuplulu\u011fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karken k\u00fcreselle\u015fmeye, neo-liberalizme a\u00e7\u0131ktan itiraz etmiyor.<\/em>\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn29#_ftn29\"><sup>[29]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cY\u00dcKSELEN\u201d BRICS FAKT\u00d6R\u00dc<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Malum: BRIC terimini ilk olarak 2001\u2019de ekonomist Jim O\u2019Neill ortaya att\u0131. Brezilya, Rusya, \u00c7in ve Hindistan\u2019\u0131n ba\u015f harflerinden t\u00fcretti\u011fi BRIC k\u0131saltmas\u0131n\u0131 kullanan O\u2019Neill, bu \u00fclkelerin 2050\u2019ye kadar d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7leri olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. 2011\u2019de G\u00fcney Afrika birli\u011fe \u00fcye olarak kabul edilirken \u00f6rg\u00fct\u00fcn ismi de \u2018BRICS\u2019 olarak de\u011fi\u015ftirildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Hay\u0131r; \u00e7ok kutupluluk a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cy\u00fckselen\u201d BRICS fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc \u201ces\u201d ge\u00e7miyorum; ancak bunun konjonkt\u00fcrel bir h\u00e2l oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00f6zenle \u00e7iziyorum.<\/p>\n\n\n\n<p>Dolar h\u00e2kimiyetini sonland\u0131rma ve \u00e7ok kutuplu bir sistem olu\u015fturma g\u00fcndemiyle toplan\u0131p, dengeli bir d\u00fczen vurgusu yap\u0131lan BRICS \u00fclkeleri Zirvesi d\u00fcnya n\u00fcfusunun y\u00fczde 41\u2019ini, k\u00fcresel ekonominin y\u00fczde 26\u2019s\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>BRICS\u2019in Johannesburg\u2019daki Zirvesi\u2019nde g\u00fcndem geni\u015fleme, yeni para birimi ve \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnya in\u015fas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD ve AB liderli\u011findeki Bat\u0131 hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan BRICS\u2019in zirvesine \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping, Brezilya lideri Lula da Silva, Hindistan Ba\u015fbakan\u0131 Narendra Modi ve G\u00fcney Afrika Devlet Ba\u015fkan\u0131 Cyril Ramaphosa kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcney Afrika\u2019n\u0131n ev sahipli\u011finde d\u00fczenlenen 15\u2019inci zirveye Putin video konferansla dahil olurken yerine D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Sergey Lavrov\u2019u g\u00f6nderdi.<\/p>\n\n\n\n<p>40\u2019tan fazla \u00fclkenin birli\u011fe \u00fcye olma niyetini ifade etti\u011fi, 20\u2019den fazla \u00fclkeninse resmi ba\u015fvuru yapt\u0131\u011f\u0131 ve \u0130ran, Suudi Arabistan, Venez\u00fcella ve Cezayir gibi enerji zengini \u00fclkelerin yan\u0131 s\u0131ra; M\u0131s\u0131r, Endonezya ve Arjantin gibi b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lerin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131da Bolivya, Senegal, Tayland, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Birle\u015fik Arap Emirlikleri ve Kazakistan da BRICS\u2019e \u00fcyelik i\u00e7in baz\u0131 ad\u0131mlar att\u0131. (T\u00fcrkiye de \u00fcyelik iste\u011fini defalarca dile getirmi\u015fti.)<\/p>\n\n\n\n<p>BRICS \u00fcyeleri, k\u00fcresel ticaretteki dolar h\u00e2kimiyetini sonland\u0131rmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yorlarken; bunun i\u00e7in yeni bir BRICS para biriminin olu\u015fturulmas\u0131 planlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Brezilya lideri Lula da Silva, BRICS Bank\u2019\u0131n ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki IMF gibi kurumlardan daha etkili olmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015f ve \u00fclkelerin kendi para birimleriyle ticaret yapabilece\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>BRICS taraf\u0131ndan kurulan Yeni Kalk\u0131nma Bankas\u0131 (NDB) da dolara olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaltma plan\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak G\u00fcney Afrika ve Brezilya para birimlerinde kredi vermeye ba\u015flamay\u0131 planl\u0131yor. NDB\u2019nin ba\u015f\u0131nda bulunan Brezilya\u2019n\u0131n eski lideri Dilma Rousseff, \u015eangay merkezli kredi kurulu\u015funun yakla\u015f\u0131k 15 \u00fclkeden gelen \u00fcyelik ba\u015fvurular\u0131n\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fini ve muhtemelen 4 ya da 5 \u00fclkenin kabul\u00fcn\u00fc onaylayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. BRICS \u00fclkeler grubu k\u00fcresel has\u0131lan\u0131n y\u00fczde 31\u2019inden fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturmakta.<a><\/a><a href=\"#_ftn30#_ftn30\"><sup>[30]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Geni\u015fleme g\u00fcndemiyle d\u00fczenlenen zirve ard\u0131ndan BRICS, Suudi Arabistan ve \u0130ran dahil 6 \u00fclkeyi birli\u011fe dahil etti.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping, \u201cGeni\u015fleme, BRICS i\u015fbirli\u011fi i\u00e7in yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olacak, i\u015fbirli\u011fi mekanizmas\u0131na yeni bir zindelik katacak, d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve kalk\u0131nmay\u0131 daha fazla g\u00fc\u00e7lendirecek,\u201d derken; \u00fclkesinin \u00fcye olarak davet edilmesinden memnuniyetini dile getiren Suudi Arabistan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Faysal Bin Ferhan, Riyad\u2019\u0131n BRICS \u00fclkeleriyle yat\u0131r\u0131m hacminin 2022\u2019de 160 milyar dolar\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktard\u0131 ve \u0130ran D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 H\u00fcseyin Emir Abdullahiyan ise, \u201cb\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131\u201d olarak niteledi\u011fi \u00fcyeli\u011fe kabul edilmenin \u201c\u00e7ok tarafl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendirece\u011fini\u201d kaydetti.<a><\/a><a href=\"#_ftn31#_ftn31\"><sup>[31]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcm bunlar, nas\u0131l olursa olsun ABD ve Bat\u0131 yani emperyalizm i\u00e7in bir soru(n) te\u015fkil ediyordu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>EMPERYAL\u0130ZM\u0130N NATO\u2019SU<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130rtifa kaybeden ABD emperyalizminin NATO\u2019yu ihya etmek i\u00e7in gaza bast\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 militarize etme giri\u015fimleri, sultas\u0131 alt\u0131ndaki \u00f6teki emperyalist \u00fclkelerle birlikte d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok b\u00f6lgesinde (Orta Asya\u2019da, Afganistan\u2019da, Irak\u2019ta, Libya\u2019da, Suriye\u2019de, Somali\u2019de, Sudan\u2019da, Mali\u2019de, K\u00f6rfez b\u00f6lgesinde, vb.) sava\u015flar peydahlamas\u0131, kapitalizm i\u00e7in vazge\u00e7ilmez enerji kaynaklar\u0131na, madenlere ve biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fe ula\u015fma ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ula\u015fmas\u0131n\u0131 engelleme amac\u0131 ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Fakat yeni sava\u015flar\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi var: Bu seferki sava\u015flara \u201c\u00f6nleyici sava\u015f\u201d deniyor\u2026 Bu ama\u00e7la art\u0131k y\u00f6netemez duruma gelen, kitlelerin tepkisini etkisizle\u015ftirmekte yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen devletler \u00e7\u00f6kertiliyor, toplumlar\u0131n dokusu y\u0131rt\u0131l\u0131yor ve s\u00fcrekli bir kaos ortam\u0131na s\u00fcr\u00fckleniyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolonyalist\/ emperyalist devletler d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 do\u011frudan s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6neminde \u201cuygarla\u015ft\u0131rd\u0131lar\u201d, yeni s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6neminde \u2018kalk\u0131nd\u0131rd\u0131lar, \u015fimdilerde, Balkanla\u015fma ve kaos d\u00f6neminde de oralar\u0131 \u201cdemokrasi\u201d, \u201cbar\u0131\u015f\u201d, \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d, \u201c\u0130nsan haklar\u0131yla\u201d donat\u0131yorlar\u2026 Ne demeli, \u015fu insanl\u0131k ve uygarl\u0131k timsali Bat\u0131l\u0131lar\u0131n \u201csoylu hizmetlerinin\u201d, \u2018hay\u0131rl\u0131 i\u015flerinin\u201d sonu bir t\u00fcrl\u00fc gelmiyor!<a><\/a><a href=\"#_ftn32#_ftn32\"><sup>[32]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u015eiddetin dozaj\u0131 ile yar\u0131\u00e7ap\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesinin emperyalizmin III. B\u00fcy\u00fck Bunal\u0131m\u0131 ile do\u011frudan ili\u015fkisi varken; yeni sava\u015f-\u00e7at\u0131\u015fma cepheleri de ard\u0131 ard\u0131na a\u00e7\u0131lmaya devam ediliyor. <em>Bu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil, sistemin do\u011fas\u0131 b\u00f6yle!<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Emperyalist merkezlerin t\u00fcm g\u00fc\u00e7leriyle hegemonyalar\u0131n\u0131 per\u00e7inle\u015ftirmeye, yeni n\u00fcfuz alanlar\u0131 olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 reel-politik denklemde, ya\u015fanan geli\u015fmeleri tesad\u00fcflerle a\u00e7\u0131klamak, rastlant\u0131sal olarak de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n<p>Tam da bundan dolay\u0131 son d\u00f6nemlerde ne Bat\u0131 Afrika\u2019da, ne Ortado\u011fu\u2019da, ne de Kafkasya\u2019da ya\u015fananlar birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z ele al\u0131namaz. B\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda \u015fiddetlenen hegemonya, g\u00fc\u00e7 kavgas\u0131nda patlak veren krizlerin, gerilimlerin, \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n hepsi birbiriyle ilintili.<\/p>\n\n\n\n<p>Ukrayna\u2019da ku\u015fat\u0131lan Rusya, Bat\u0131\u2019ya Afrika\u2019da kar\u015f\u0131l\u0131k verirken, ABD\/Bat\u0131 ise Moskova\u2019n\u0131n arka bah\u00e7esine s\u0131zarak Kafkasya ve Orta Asya\u2019dan yan\u0131t veriyor. Son d\u00f6nemlerde iki s\u0131cak b\u00f6lgede ya\u015fananlar bu durumu teyit eder durumda.<a><\/a><a href=\"#_ftn33#_ftn33\"><sup>[33]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>ABD Ulusal G\u00fcvenlik Dan\u0131\u015fman\u0131 Jake Sullivan\u2019\u0131n, \u201cUkrayna\u2019n\u0131n gelece\u011fi NATO\u2019dad\u0131r,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn34#_ftn34\"><sup>[34]<\/sup><\/a> vurgusu NATO\u2019nun emperyalist askeri bir \u00f6rg\u00fct olmas\u0131 yan\u0131nda siyasi bir \u00f6rg\u00fct oldu\u011fu ve bu i\u015fleviyle de ABD\u2019nin \u00fcye \u00fclkeleri denetim alt\u0131nda tutma arac\u0131 oldu\u011funu ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolay m\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNATO, k\u00fcresel kapitalizmin d\u00fcnya halklar\u0131n\u0131 i\u00e7inde tuttu\u011fu \u2018s\u00fcrekli sava\u015f\u2019 rejiminin temel akt\u00f6r\u00fc durumda\u201dyken;<a><\/a><a href=\"#_ftn35#_ftn35\"><sup>[35]<\/sup><\/a> kurulu\u015funun 74. y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcnde Finlandiya\u2019ya da asker konu\u015fland\u0131rma pe\u015findeyken; Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 Ukrayna\u2019ya her t\u00fcrl\u00fc deste\u011fi sa\u011flayan \u00f6rg\u00fct\u00fcn geni\u015fleme hamlelerinin yeni gerilimlere yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 \u201ces\u201d ge\u00e7iyor.<\/p>\n\n\n\n<p>11-12 Temmuz 2023 tarihinde Vilnius Zirvesi\u2019nde NATO\u2019nun savunma ve cayd\u0131rma yeteneklerinin geli\u015ftirilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. NATO\u2019nun resmi ifadesine g\u00f6re, ittifak, So\u011fuk Sava\u015f\u2019tan bu yana en tehlikeli ve \u00f6nceden kestirilemeyen g\u00fcvenlik ortam\u0131 ile y\u00fcz y\u00fczedir.<\/p>\n\n\n\n<p>NATO, yeni d\u00fcnya d\u00fczeni i\u00e7in devam etmekte olan k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesinde, ABD\u2019nin korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya d\u00fczenine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Rusya\u2019y\u0131 \u00e7evreleme arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Rusya\u2019y\u0131 ku\u015fatan, \u00c7in\u2019i tehdit ilan eden NATO, Kremlin\u2019in burnunun dibinde Litvanya\u2019da Vilnius Zirvesi\u2019ni d\u00fczenlerken; bir Atlantik \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak Pasifik \u00fclkesi Japonya\u2019y\u0131 da saflar\u0131na katmas\u0131 g\u00fcndemdeydi\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><strong>SORU(N)LARIYLA ABD SALDIRGANLI\u011eI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Federico Garc\u00eda Lorca\u2019n\u0131n, \u201cNew York \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc, hilkat garibesi bir \u015fey. Sokaklar\u0131nda yitip gitmeyi seviyorum, ama biliyorum ki New York d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck yalan\u0131. O makinelerle dolu bir Senegal.\u201d \u201cFeci, so\u011fuk, ac\u0131mas\u0131z bir yerdir Wall Street. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt buca\u011f\u0131ndan oraya alt\u0131n nehirleri akar ve \u00f6l\u00fcm onu izler. Yaln\u0131zca orada toptan bir ruh yoksunlu\u011fu hissedersin: \u00dc\u00e7ten \u00f6tesini sayamayan bir s\u00fcr\u00fc insan, alt\u0131dan fazla sayamayanlar\u0131 g\u00fcd\u00fcyor, saf bilime burun k\u0131v\u0131r\u0131yor, ve \u015fimdiki ana \u015feytans\u0131 bir sayg\u0131 duyuyor. Ve feci olan \u015fu ki, soka\u011f\u0131 dolduran kalabal\u0131k, d\u00fcnyan\u0131n hep ayn\u0131 kalaca\u011f\u0131na inan\u0131yor ve o dev makineyi gece g\u00fcnd\u00fcz, sonsuza dek i\u015fletmenin kendi g\u00f6revleri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar\u201d\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBaz\u0131 burjuva \u00fclkelerde (ABD, \u0130ngiltere, Federal Almanya, vb.) s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin siyasal geli\u015fiminin, se\u00e7ime dayal\u0131 temsil e\u015fi\u011fini bir t\u00fcrl\u00fc a\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz: Dolay\u0131s\u0131yla bu \u00fclkelerde parlamento i\u00e7inde ya\u015fanan uzla\u015fmazl\u0131klar, s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki ger\u00e7ek uzla\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7ok uzak, hatta tamamen \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f belirtileri olmaktan \u00f6teye ge\u00e7miyor\u201d\u2026<a><\/a><a href=\"#_ftn36#_ftn36\"><sup>[36]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Noam Chomsky\u2019nin, \u201cABD\u2019de herkes yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7mendir-yerli rezervasyonlar\u0131nda ya\u015fayanlar d\u0131\u015f\u0131nda herkes,\u201d betimlemesindeki ABD\u2019de baz\u0131lar\u0131 demokrasiden s\u00f6z ediyor; sanki ABD\u2019de demokrasi varm\u0131\u015f gibi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Sanki ABD\u2019deki en varl\u0131kl\u0131 kesimin tepesindeki y\u00fczde 1\u2019lik grubun toplam serveti, en yoksul kesimin y\u00fczde 50\u2019sinin toplam servetinin 15 kat\u0131ndan fazla de\u011filmi\u015f gibi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Sanki \u00fclkede beyazlara oranla 6 kat daha fazla siyah, polis taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcrmemi\u015f gibi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Herkesin malumu: ABD emperyalizminin d\u00fcnya d\u00fczeni, kurumlar\u0131 ile birlikte Amerikan \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6ncelemi\u015f, sava\u015flar\u0131, yoksullu\u011fu \u00f6nleyememi\u015f, k\u00fcresel bar\u0131\u015f\u0131, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda adaleti sa\u011flayamam\u0131\u015f, y\u00fczy\u0131l\u0131n fel\u00e2keti iklim krizine kar\u015f\u0131 \u00e7are \u00fcretememi\u015ftir. D\u00fcnyada, ABD militarizminin korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu d\u00fczenin eskidi\u011fine, de\u011fi\u015fmesi gereken bencil bir d\u00fczen oldu\u011funa ili\u015fkin genel bir kanaat olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD, d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc ordusuna sahip olsa da sorunlu bir \u00fclkedir.<a><\/a><a href=\"#_ftn37#_ftn37\"><sup>[37]<\/sup><\/a> \u2018US National Dept Clock\u2019a g\u00f6re ABD\u2019nin ulusal borcu 33.925, toplam borcu 103.788, federal b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131 1.765 trilyon dolard\u0131r. ABD\u2019de ya\u015fayanlar\u0131n 43 milyonu yoksul, 610 bini evsiz, 27 milyonu sigortas\u0131zd\u0131r; 41.3 milyon ki\u015fi g\u0131da yard\u0131m\u0131 ile hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Bu \u00fclkede her y\u0131l 120 bin ki\u015fi uyu\u015fturucu nedeni ile \u00f6lmektedir. ABD\u2019nin toplam d\u0131\u015f ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131 1.04 trilyon, \u00c7in ile d\u0131\u015f ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131 ise 181 milyar dolard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bu veriler ABD\u2019nin i\u00e7 cephesinin sorunlu ve istismara a\u00e7\u0131k oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki adaletsizlik, ABD\u2019de i\u00e7 g\u00fcvenli\u011fi giderek tehdit eden unsura d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. \u2018Statista\u2019n\u0131n verilerine g\u00f6re, 2022 y\u0131l\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finde bu \u00fclkede tepedeki y\u00fczde onluk k\u0131s\u0131m servetin y\u00fczde 68\u2019ine, alttaki y\u00fczde ellilik k\u0131s\u0131m ise sadece y\u00fczde 3.3\u2019\u00fcne sahipti.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD\u2019nin demografik yap\u0131s\u0131 da \u00f6nemli bir g\u00fcvenlik hassasiyetidir. N\u00fcfusun y\u00fczde 12.4\u2019\u00fcn\u00fc siyahiler, 18.7\u2019sini Hispanikler, y\u00fczde 6\u2019s\u0131n\u0131 ise Asyal\u0131lar olmak \u00fczere mutsuz az\u0131nl\u0131klar olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Amerika k\u00f6t\u00fc y\u00f6netilmektedir ve bu \u00fclkede liderlik sorunu vard\u0131r. \u00dclkenin gelece\u011fi konusunda karamsar olan Beyaz Anglo-Saksonlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctlerinin say\u0131s\u0131 artmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onu \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lan\u201d dolar\u0131n toplam k\u00fcresel para rezervinin y\u00fczde doksan\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131 ve k\u00fcresel ticaretin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n h\u00e2l\u00e2 ABD\u2019nin kurdu\u011fu altyap\u0131 \u00fczerinden ve onun kontrol\u00fcnde yap\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD\u2019nin k\u00fcresel rol\u00fcn\u00fc ve k\u00fcresel jeopoliti\u011fi olumsuz etkileyen as\u0131l unsur ise ekonomiktir, bu \u00fclkenin \u00fcretim kapasitesi ile ilgilidir. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda k\u00fcresel \u00fcretimin yar\u0131s\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren ABD\u2019nin k\u00fcresel \u00fcretimdeki pay\u0131 art\u0131k sadece d\u00f6rtte biridir. ABD bu alanda \u00c7in ile rekabette ba\u015far\u0131s\u0131z olmaktad\u0131r. IMF tahminlerine g\u00f6re, daha \u00e7ok hizmet \u00fcretimine dayal\u0131 ABD ekonomisi 2023\u2019de y\u00fczde 1.6, 2024\u2019de 1.1 b\u00fcy\u00fcrken mal \u00fcretimine dayal\u0131 \u00c7in ekonomisi ise 2023\u2019de 5.2, 2024\u2019de 4.5 b\u00fcy\u00fcyecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>XXI. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fi tamamlan\u0131rken ABD, s\u00f6zde kurallara dayal\u0131 d\u00fczeni askeri g\u00fcc\u00fc, m\u00fcttefikleri\/ortaklar\u0131 ile askeri \u00f6nlemlerle, Asya-Pasifik, Avrupa ve Ortado\u011fu co\u011frafyalar\u0131nda s\u00fcrd\u00fcrmek \u00e7abas\u0131ndad\u0131r.<a><\/a><a href=\"#_ftn38#_ftn38\"><sup>[38]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ve bu \u00e7aba Ba\u015fkan Joe Biden y\u00f6netiminin \u00e7\u0131lg\u0131n ve obsesif Neo-Con\u2019lar\u0131n\u0131n \u00e7izdi\u011fi ABD d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n (i\u00e7 de dahil) kriz i\u00e7inde debelenen oligar\u015fik bir sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131nda somutlanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015euras\u0131 g\u00f6r\u00fclmeli: Kapitalist sistem yap\u0131sal bir krizin girdab\u0131nda, emperyalist tahakk\u00fcmde \u00e7atlaklar var. Bu duruma ili\u015fkin \u2018Monthly Review\u2019ba\u015f edit\u00f6r John Bellamy Foster Amerikan emperyalizminin rol\u00fcn\u00fc sorgularken\u015f\u00f6yle yaz\u0131yor; \u201c1949\u2019da Amerika Birle\u015fik Devletleri ile Sovyetler Birli\u011fi aras\u0131nda So\u011fuk Sava\u015f vard\u0131. McCarthycilik yayg\u0131nd\u0131, sendikalar sald\u0131r\u0131 alt\u0131ndayd\u0131 ve g\u00fcneyin kurumsalla\u015fm\u0131\u015f \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm iktidar sisteminin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. ABD\u2019nin termon\u00fckleer denemeleri yeni bir ekolojist hareketin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na vesile olurken, kad\u0131nlar derin bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc sistemi i\u00e7erisinde ev i\u00e7ine itildi. T\u00fcm bunlar olurken de ABD\u2019nin emperyal rol\u00fc, \u2018bi\u00e7im olarak demokratik, i\u00e7erik olarak pl\u00fctokratik\u2019 olan daha bask\u0131c\u0131 bir devlet ayg\u0131t\u0131na yol a\u00e7t\u0131.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>ABD\u2019nin emperyal rol\u00fc o tarihten bu yana de\u011fi\u015fmedi diyen Foster, \u015f\u00f6yle devam eder: \u201c\u015eu anda yeniden canlanan McCarthycilik ile birlikte Yeni So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n ortas\u0131nday\u0131z. NATO\u2019nun ba\u015f\u0131ndaki Washington, Ukrayna\u2019da Rusya\u2019y\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan bir vek\u00e2let sava\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrken, Tayvan konusunda \u00c7in\u2019i geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir sava\u015fla tehdit ediyor. K\u00fcresel n\u00fckleer imha hayaletinin k\u00fcresel ekolojik imhada bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 var. \u0130\u015f\u00e7iler, kapitalist s\u0131n\u0131f\u0131n sendikalara y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131yla y\u00fczle\u015firken, ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcle\u015fmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda yeniden canlanan bir s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesine giri\u015fmi\u015flerdir. Black Lives Matter, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n ABD sisteminin merkezinde yer almaya devam etti\u011fini g\u00f6sterdi. Gerici g\u00fc\u00e7lerin harekete ge\u00e7mesiyle birlikte kad\u0131nlar\u0131n k\u00fcrtaj haklar\u0131 ellerinden al\u0131n\u0131rken, trans bireyler s\u00fcrekli sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Foster\u2019a g\u00f6re \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 erken d\u00f6nem ile g\u00fcn\u00fcm\u00fcz aras\u0131nda kesin paralellikler varsa da, bug\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu tehlikeler, sermayenin yap\u0131sal krizi ve bunun olas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 nedeniyle \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck.<\/p>\n\n\n\n<p>Foster \u015f\u00f6yle aktar\u0131r: \u201cAmerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nin ve di\u011fer \u00e7ekirdek kapitalist devletlerin g\u00f6reli ekonomik gerilemesi, tekelci kapitalizm alt\u0131nda birikimin durgunla\u015fmas\u0131na ba\u011flanabilir. Bu durgunluk, birbirini izleyen finansal balonlarla birlikte ancak k\u0131smen telafi edilebilmi\u015ftir. (Ya\u015fananlar) art\u0131k h\u0131zla a\u015f\u0131nmakta olan ABD hegemonyas\u0131na dayal\u0131 dolar\u0131n h\u00e2kimiyetinin devam\u0131n\u0131 gerektirmektedir.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Foster yaz\u0131s\u0131nda \u00e7arp\u0131c\u0131 detaylara yer verir: \u201cABD ekonomisinin d\u00fcnya GSY\u0130H\u2019sindeki pay\u0131 1950\u2019de y\u00fczde 50 iken 2021\u2019de y\u00fczde 23\u2019e geriledi. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00c7in\u2019in d\u00fcnya GSY\u0130H\u2019sindeki pay\u0131 1950\u2019de y\u00fczde 5 iken 2021\u2019de y\u00fczde 18\u2019e y\u00fckseldi.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcm mesele de esas\u0131nda burada yat\u0131yor. Bu ger\u00e7eklik \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda emperyal d\u00fczeninin tehlikede oldu\u011funu g\u00f6ren Washington, tek kutuplu bir d\u00fcnya d\u00fczenini g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in askeri sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131na h\u0131z verdi. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda \u00fcs a\u00e7maya devam eden ABD emperyalizmi, NATO\u2019nun geni\u015flemesiyle birlikte askeri m\u00fcdahalelerinin temposunu artt\u0131rarak gerileyen hegemonyas\u0131n\u0131 tahkim etme aray\u0131\u015f\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n<p>Ukrayna\u2019da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen esas\u0131nda bir \u201cvek\u00e2let sava\u015f\u0131\u201d olan \u00e7at\u0131\u015fma Amerikan emperyalizminin bir varolu\u015fsal hamlesidir. Bu etkinlik, n\u00fcfuz m\u00fccadelesi Ukrayna ile de s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayacakt\u0131r. \u00c7oktan \u201cEn b\u00fcy\u00fck tehdit\u201d ilan edilen \u00c7in s\u0131rada bekliyor. Hint-Pasifik hatt\u0131na yap\u0131lan y\u0131\u011f\u0131naktan da bunu pek\u00e2l\u00e2 g\u00f6rebiliyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Gerileyen hegemon g\u00fcc\u00fcn yaratt\u0131\u011f\u0131 bo\u015flu\u011fu dolduran yeni hegemonik akt\u00f6rlerin varl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok kutuplu bir sisteme kap\u0131 aralarken t\u00fcm bu ya\u015fananlar b\u00fcy\u00fck bir sanc\u0131ya yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Foster\u2019\u0131n da vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, aradan ge\u00e7en 74 y\u0131lda de\u011fi\u015fen pek bir \u015fey yok. Ko\u015fullar, ya\u015fananlar ayn\u0131, m\u00fccadele baki.<a><\/a><a href=\"#_ftn39#_ftn39\"><sup>[39]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Bu yolda ABD, \u0130ngiltere ve Avustralya ortak n\u00fckleer denizalt\u0131 projesinin detaylar\u0131n\u0131 payla\u015ft\u0131. \u0130ngiltere lideri Sunak AUKUS \u0130ttifak\u0131\u2019nda Avustralya\u2019n\u0131n n\u00fckleer g\u00fc\u00e7 sahibi yap\u0131lacak olmas\u0131na tepki g\u00f6steren \u00c7in\u2019i hedef ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD, \u0130ngiltere ve Avustralya aras\u0131nda 2021\u2019de n\u00fckleer denizalt\u0131 teknolojisi alan\u0131nda i\u015fbirli\u011fini \u00f6ng\u00f6ren \u201cAUKUS\u201d anla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. \u00dc\u00e7 \u00fclkenin isimlerinin \u0130ngilizcedeki k\u0131saltmas\u0131ndan olu\u015fan \u201cAUKUS\u201d g\u00fcvenlik anla\u015fmas\u0131 kapsam\u0131nda G\u00fcney Avustralya eyaletinin ba\u015fkenti Adelaide\u2019deki tersanelerde en az 8 n\u00fckleer enerjiyle \u00e7al\u0131\u015fan denizalt\u0131 in\u015fa edilecek. Anla\u015fma uyar\u0131nca, Avustralya\u2019n\u0131n sahip olaca\u011f\u0131 n\u00fckleer enerjili denizalt\u0131lar, Hint-Pasifik\u2019te taraf \u00fclkelerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunacak.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 2023\u2019ten ba\u015flayarak Avustralya askeri, ABD ve \u0130ngiltere Donanmas\u0131\u2019nda e\u011fitim alacak.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 2030\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda ABD, Avustralya\u2019ya 3 adet Virginia s\u0131n\u0131f\u0131 denizalt\u0131 verecek.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 2030\u2019lar\u0131n sonunda \u0130ngiltere ilk SSN-AUKUS\u2019u Kraliyet Donanmas\u0131na teslim edecek.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 2040\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Avustralya\u2019da in\u015fa edilen ilk SSN-AUKUS donanmaya verilecek.<a><\/a><a href=\"#_ftn40#_ftn40\"><sup>[40]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Evet Hint-Pasifik\u2019te \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 ittifak i\u00e7inde cephe hatt\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan ABD, Japonya ile G\u00fcney Kore aras\u0131nda 12 y\u0131l sonra ba\u015fkanlar d\u00fczeyinde ilk g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi \u00f6rg\u00fctleyip, AUKUS\u2019un yan\u0131na yeni \u00fc\u00e7l\u00fc ittifak eklendi; JAPHUS.<\/p>\n\n\n\n<p>Tokyo\u2019da bulu\u015fan G\u00fcney Kore Devlet Ba\u015fkan\u0131 Yoon Suk-yeol ve Japonya Ba\u015fbakan\u0131 Ki\u015fida Fumio \u2018hassas meseleler\u2019e ra\u011fmen iki \u00fclke ili\u015fkilerinin geli\u015ftirilmesi i\u00e7in mutab\u0131k kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in\u2019i k\u00fcresel tehdit alg\u0131lamas\u0131nda \u201cba\u015f tehdit\u201d ilan eden ABD, \u0130ngiltere ve Avustralya ile birlikte olu\u015fturdu\u011fu AUKUS ittifak\u0131n\u0131n liderleri Tokyo\u2019daki zirveden hemen \u00f6nce Kaliforniya\u2019da bir araya gelmi\u015f ve AUKUS Zirvesi\u2019nde Avustralya\u2019n\u0131n n\u00fckleer g\u00fc\u00e7 sahibi olmas\u0131 i\u00e7in yol haritas\u0131 belirlenmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p>Washington AUKUS\u2019un yan\u0131nda \u015fimdi de \u201centegre cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k\u201d stratejisi kapsam\u0131nda ABD-Japonya-Filipinler\u2019i kapsayan saha sonra buna G\u00fcney Kore\u2019nin de eklemlenece\u011fi bir hat kuruyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Japonya-Filipinler-ABD (JAPHUS) \u00fc\u00e7l\u00fc ittifak\u0131 \u00f6zellikle Tayvan ve G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ndeki adalar sorununda aktif olacak. Washington\u2019\u0131n pasifik stratejisinde \u00f6nemli bir i\u015flen \u00fcstlenmesi JAPHUS, \u00c7in\u2019i Pasifik\u2019te tamamen ku\u015fatmay\u0131 hedefliyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn41#_ftn41\"><sup>[41]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Bu ama\u00e7la ABD bir s\u00fcredir askerile\u015ftirdi\u011fi ve NATO zirvelerine davet etti\u011fi iki m\u00fcttefikini, Japonya ve G\u00fcney Kore\u2019yi, merkezinde kendisinin oldu\u011fu \u00fc\u00e7l\u00fc bir ittifakta bir araya getirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Biden bu ama\u00e7la 18 A\u011fustos 2023\u2019de Camp David\u2019de Japonya ve G\u00fcney Kore liderlerini a\u011f\u0131rlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ortak bildiride Camp David\u2019den \u201c\u00fc\u00e7l\u00fc ittifak\u201d de\u011fil, \u201c\u00fc\u00e7l\u00fc ortakl\u0131k\u201d \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Di\u011fer yandan ABD Ba\u015fkan\u0131 Joe Biden, G\u00fcney Kore Devlet Ba\u015fkan\u0131 Yoon Suk-yeol ve Japonya Ba\u015fbakan\u0131 Ki\u015fida Fumio\u2019nun anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7l\u00fc ortakl\u0131k bildirisi, ABD\u2019nin temel hedefini de a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor. Zira bildiri \u00c7in\u2019i, Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti\u2019ni (Kuzey Kore) ve Rusya\u2019y\u0131 hedef al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD, \u00c7in\u2019i \u201cba\u015f rakip\u201d ilan etti\u011finden beri Asya-Pasifik\u2019te bu \u00fclkeye kar\u015f\u0131 \u00e7evreleme uygulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bunun i\u00e7in de \u00fc\u00e7genler, d\u00f6rtgenler, be\u015fgenler in\u015fa ederek bunlar\u0131 birbirine zincirlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>1) Be\u015f G\u00f6z: B\u00f6lgede zaten So\u011fuk Sava\u015f\u2019tan kalma bir organizasyondu. ABD, \u0130ngiltere, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda\u2019n\u0131n bu ortakl\u0131\u011f\u0131, esas olarak bir istihbarat ortakl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>2) QUAD (D\u00f6rtl\u00fc G\u00fcvenlik Ortakl\u0131\u011f\u0131): ABD\u2019nin Hindistan, Japonya ve Avustralya\u2019yla 2007\u2019de olu\u015fturdu\u011fu d\u00f6rtl\u00fc ortakl\u0131k, \u201cstratejik g\u00fcvenlik diyalogu\u201dndan \u00f6teye pek ge\u00e7emedi.<\/p>\n\n\n\n<p>3) AUKUS: ABD, \u0130ngiltere ve Avustralya\u2019n\u0131n bu ortakl\u0131\u011f\u0131, yap\u0131s\u0131 nedeniyle ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan en ileri organizasyon. Zira \u00fc\u00e7l\u00fc birliktelik, bir nevi \u201cpakt\u201d \u00f6zelli\u011finde. Temel hedefi Avustralya\u2019y\u0131 \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 n\u00fckleer \u00fcs h\u00e2line getirmek.<\/p>\n\n\n\n<p>4) Ve ABD, Japonya, G\u00fcney Kore \u00fc\u00e7l\u00fc ortakl\u0131\u011f\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>ABD, Hindistan\u2019dan ba\u015flayarak Japonya\u2019ya kadar uzanan geni\u015f bir yay ile \u00c7in\u2019i ku\u015fatmaya y\u00f6nelirken; askeri cephe in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<a><\/a><a href=\"#_ftn42#_ftn42\"><sup>[42]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Bununla ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ABD, \u00c7in\u2019i \u00e7evrelemeyi esas alan Asya-Pasifik stratejisinde Hindistan\u2019dan sonra Vietnam\u2019\u0131 \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olarak g\u00f6r\u00fcyor. ABD bu nedenle Vietnam\u2019la ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeyi hedefliyor. Biden bu ama\u00e7la 2023\u2019\u00fcn Eyl\u00fcl ay\u0131nda Vietnam\u2019\u0131 ziyaret etti ve ABD-Vietnam ili\u015fkilerini \u201ckapsaml\u0131 stratejik ortakl\u0131\u011fa\u201d y\u00fckseltti. Yine ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki en \u00f6nemli m\u00fcttefiki Japonya da 2023\u2019\u00fcn Kas\u0131m ay\u0131nda Vietnam\u2019la ili\u015fkilerini \u201ckapsaml\u0131 stratejik ortakl\u0131\u011fa\u201d y\u00fckseltmi\u015fti.<a><\/a><a href=\"#_ftn43#_ftn43\"><sup>[43]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6zetle ABD emperyalizmi sald\u0131rgan y\u0131\u011f\u0131nak olu\u015ftururken; Tayvan\u2019daki askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 4 kat\u0131na \u00e7\u0131karan Washington, Ukrayna Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sonras\u0131nda yeni krizler yarat\u0131yor.<a><\/a><a href=\"#_ftn44#_ftn44\"><sup>[44]<\/sup><\/a> \u00c7in\u2019i Tayvan \u00fczerinden k\u0131\u015fk\u0131rtmaya devam eden ABD, adadaki asker say\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6rt kat\u0131na \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ve at\u0131lan her ad\u0131m\u0131n hedefinde \u00c7in vard\u0131!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cSARI EJDERHA\u201d \u00c7\u0130N<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTempus fugit\/ Zaman u\u00e7ar\u201d deyi\u015findeki h\u0131zla uluslararas\u0131 ili\u015fkiler, tarihin sahnesine \u201cSar\u0131 Ejderha\u201d \u00c7in\u2019i \u00e7\u0131kart\u0131rken; Pekin\u2019in artan etkinli\u011fi dikkat \u00e7ekici belirleyicilikte oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun b\u00f6yle olmas\u0131nda belirleyici fakt\u00f6r \u00c7in\u2019in ekonomi-politik realitesiyken; \u00c7in tart\u0131\u015fmas\u0131z 40 y\u0131l\u0131n kalk\u0131nma \u015fampiyonu, Japonya ve G\u00fcney Kore\u2019den sonra Do\u011fu Asya\u2019n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kalk\u0131nma mucizesiydi.<a><\/a><a href=\"#_ftn45#_ftn45\"><sup>[45]<\/sup><\/a> 1978-2011 kesitinde y\u0131lda ortalama y\u00fczde 10 b\u00fcy\u00fcyen \u00c7in\u2019in, 2012-2021 d\u00f6neminde ortalama b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 ise y\u00fczde 6.7 oldu.<a><\/a><a href=\"#_ftn46#_ftn46\"><sup>[46]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in, pek \u00e7ok alan\u0131 domine ederken; \u2018Avustralya Stratejik Politika Enstit\u00fcs\u00fc\/ The Australian Strategic Policy Institute\u2019n\u00fcn ara\u015ft\u0131rmas\u0131 \u00fclkenin teknoloji alan\u0131ndaki \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koyuyordu: 44 teknoloji alan\u0131n\u0131n 37\u2019sinde liderli\u011fi elinde bulunduran \u00c7in, sadece 7 alanda ABD\u2019nin gerisindeydi.<a><\/a><a href=\"#_ftn47#_ftn47\"><sup>[47]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Bir ba\u015fka anlat\u0131mla: 2020\u2019de Bat\u0131 y\u00fczde 5.4 oran\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcrken \u00c7in y\u00fczde 2.3\u2019l\u00fck b\u00fcy\u00fcme ger\u00e7ekle\u015ftirdi. 2020-2021\u2019de \u00c7in ekonomisi a\u00e7\u0131k farkla ilk s\u0131radayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Birka\u00e7 ayr\u0131nt\u0131 ekleyelim: 2020\u2019de Bat\u0131 ekonomilerinde ihracat y\u00fczde 7 oran\u0131nda gerilerken \u00c7in\u2019in ihracat\u0131 y\u00fczde 3.6 artt\u0131; d\u00fcnya ticaretinin y\u00fczde 14\u2019\u00fcne ula\u015ft\u0131. 1981 sonras\u0131nda tek bir \u00fclkenin ula\u015fabildi\u011fi en y\u00fcksek oran\u2026 D\u0131\u015f ticaret fazlas\u0131, Trump\u2019\u0131n ticaret sava\u015f\u0131na ra\u011fmen 535 milyar dolara ula\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu geli\u015fmeler, \u00c7in\u2019in ulusal paras\u0131 RMB\u2019yi dolara kar\u015f\u0131 y\u00fczde 6 oran\u0131nda de\u011ferlendirdi. Bu sayede \u00c7in\u2019in d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n al\u0131m g\u00fcc\u00fc y\u00fckseldi.<a><\/a><a href=\"#_ftn48#_ftn48\"><sup>[48]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya Bankas\u0131 2001 verilerine g\u00f6re, \u00c7in\u2019in ekonomik b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, ABD\u2019nin tam sekizde biriydi. 2022\u2019de ise piyasa fiyatlar\u0131 temelinde \u00c7in\u2019in GSYH\u2019si, 19.9 trilyon dolara kar\u015f\u0131 25.35 trilyon dolar hesab\u0131yla ABD\u2019nin y\u00fczde 78.5\u2019i civar\u0131nda seyrediyordu.<a><\/a><a href=\"#_ftn49#_ftn49\"><sup>[49]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ki\u015fi ba\u015f\u0131na milli gelir bak\u0131m\u0131ndan d\u00fcnya ortalamas\u0131 2020\u2019de y\u00fczde 4.3 oran\u0131nda azal\u0131rken, \u00c7in\u2019de y\u00fczde 2 artt\u0131. 2021\u2019de d\u00fcnya ortalamas\u0131 y\u00fczde 4.8, \u00c7in\u2019de y\u00fczde 8 oldu.<a><\/a><a href=\"#_ftn50#_ftn50\"><sup>[50]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Denilebilir ki 1.6 milyar insanla d\u00fcnya n\u00fcfusunun y\u00fczde 20\u2019sini olu\u015fturan \u00c7in\u2019in geli\u015fmesi sadece bu \u00fclkeyi de\u011fil t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 ve uluslararas\u0131 ili\u015fkileri ilgilendirmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlara istinaden ve hegemonik gerilemesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc ABD\u2019nin Pekin\u2019i has\u0131m ilan etti\u011fi tabloda \u00c7in&nbsp;Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping, \u201cUlusun g\u00fcvenli\u011finin giderek istikrars\u0131z ve belirsiz h\u00e2le geldi\u011finden, \u00c7in\u2019in sava\u015fa haz\u0131rlanmaya odaklanaca\u011f\u0131n\u0131\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn51#_ftn51\"><sup>[51]<\/sup><\/a> belirtirken; \u00c7in Savunma Bakan\u0131 Wei Fenghe de, ABD\u2019li mevkida\u015f\u0131 Lloyd Austin\u2019e Tayvan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmesi h\u00e2linde \u201cSava\u015f ba\u015flatmakta teredd\u00fct etmeyeceklerini\u201d a\u00e7\u0131klad\u0131.<a><\/a><a href=\"#_ftn52#_ftn52\"><sup>[52]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>ABD ile \u00c7in aras\u0131ndaki rekabetin mek\u00e2n\u0131 Pasifik\u2019te sular durulmazken; Washington\u2019un Tayvan\u2019a 500 milyon dolarl\u0131k askeri sat\u0131\u015f\u0131 onaylamas\u0131na tepki g\u00f6steren \u00c7in\u2019in orduyu Ada \u00e7evresine y\u00f6nlendirmesi, tansiyonu tekrar y\u00fckseltti. B\u00f6lgede etkisini art\u0131rmak isteyen ABD ise Filipinler, Japonya ve Avustralya ile tatbikatlar d\u00fczenledi.<a><\/a><a href=\"#_ftn53#_ftn53\"><sup>[53]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in hava ve deniz kuvvetlerinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 askeri tatbikat, Tayvan taraf\u0131ndan k\u0131nan\u0131rken Tayvan Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131, Ada \u00e7evresinde \u00c7in\u2019e ait 45 askeri hava arac\u0131 ve 9 sava\u015f gemisinin tespit edildi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131;<a><\/a><a href=\"#_ftn54#_ftn54\"><sup>[54]<\/sup><\/a> bu gergin ortamda \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping, ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Anthony Blinken ile g\u00f6r\u00fc\u015fmesinde \u201c\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fi ve kaderi ABD ve \u00c7in\u2019in bir arada ya\u015faman\u0131n do\u011fru yolunu bulup bulamayaca\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn55#_ftn55\"><sup>[55]<\/sup><\/a> diyecekti.<\/p>\n\n\n\n<p>Tayvan krizi t\u0131rman\u0131rken, bu kadar da de\u011fil! Ukrayna Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n jeopolitik k\u0131r\u0131lmalar yaratt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde sadece ABD\u2019nin de\u011fil, d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc de Pekin\u2019deydi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc Ukrayna krizi, Rusya\u2019y\u0131 t\u00fcketti\u011fi ve Bat\u0131\u2019y\u0131 (\u00f6zellikle Almanya ve Fransa \u00fczerindeki olumsuz ekonomik etkilerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurursak daha \u00e7ok AB\u2019yi) toplumsal ve ekonomik anlamda tedirgin etmeye devam etti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, siyasal bo\u015flu\u011fu doldurma giri\u015fimlerine k\u00e2rl\u0131 bir alan a\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Denilebilir ki Xi Jinping liderli\u011finde \u00c7in yeni d\u00f6nemin start\u0131n\u0131 verirken Washington da, G\u00fcney Kore ve Japonya aras\u0131ndaki ittifak hatt\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirip, Seul ile Tokyo\u2019yu \u00f6nemli partneri ilan etti.<\/p>\n\n\n\n<p>Asya-Pasifik\u2019teki hareketlilik dikkat \u00e7ekici geli\u015fmelere sahne olurken; 2022\u2019de \u201cTayvan i\u00e7in sava\u015f\u0131 g\u00f6ze alacaklar\u0131n\u0131\u201d a\u00e7\u0131klayan Beyaz Saray, k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD emperyalizminin \u201ck\u00fcresel tehdit\u201d alg\u0131lamas\u0131nda birinci s\u0131raya oturtulan \u00c7in bir yandan Washington\u2019a kar\u015f\u0131 diplomatik hamleleri devreye sokuyor; bir yandan da Ortado\u011fu ve G\u00fcney Amerika\u2019da Washington\u2019\u0131 k\u0131zd\u0131racak manevralar yap\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran ile Suudi Arabistan aras\u0131nda yedi y\u0131l sonra \u00c7in\u2019in devreye girmesiyle diplomatik ili\u015fkiler yeniden ba\u015flard\u0131. \u00d6rne\u011fin Bahreyn de s\u0131raya girdi. Petrol zengini k\u00fc\u00e7\u00fck K\u00f6rfez \u00fclkesi Bahreyn\u2019le ekonomik ve siyasi ili\u015fkilerini art\u0131ran Pekin\u2019in hamleleri sonu\u00e7 verdi. Bahreyn ile \u0130ran aras\u0131nda, ili\u015fkileri normalle\u015ftirme konusunda do\u011frudan ikili g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 belirtildi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>VE ORTADO\u011eU CEPHES\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>ABD emperyalizminin, Asya Pasifik\u2019e hapsetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00c7in\u2019le m\u00fccadelesinde Ortado\u011fu art\u0131k ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir cepheye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc; bu arada Pekin, \u00f6nemli bir diplomasi hamlesine daha sahne oldu. Filistin Devlet Ba\u015fkan\u0131 Mahmud Abbas ile \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping, stratejik ortakl\u0131k ilan ederek \u201c\u00c7in Halk Cumhuriyeti ve Filistin Devleti Aras\u0131nda Stratejik Ortak \u0130li\u015fkilerinin Kurulmas\u0131na \u0130li\u015fkin Ortak A\u00e7\u0131klama\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn56#_ftn56\"><sup>[56]<\/sup><\/a> yay\u0131mlad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD Ba\u015fkan\u0131 Joe Biden\u2019\u0131n: \u201cBir \u0130srail olmasayd\u0131, bir tane icat etmek zorunda kal\u0131rd\u0131k\u201d s\u00f6z\u00fc \u0130srail-Filistin meselesinin tarihsel ba\u011flam\u0131 ve ABD\u2019nin Ortado\u011fu politikas\u0131n\u0131n anlam\u0131n\u0131 ortaya koyarken; \u00c7in\u2019in Filistin konusundaki tavr\u0131 \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ABD, AB, Rusya ve BM\u2019den olu\u015fan Ortado\u011fu D\u00f6rtl\u00fcs\u00fc, Putin\u2019in de belirtti\u011fi gibi ABD taraf\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131yor; ABD ve AB\u2019nin Ortado\u011fu D\u00f6rtl\u00fcs\u00fc\u2019nden ayr\u0131 arabuluculuklar\u0131 ise zor, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130srail\u2019in yan\u0131ndalar. Bu durumda \u00c7in (ve Rusya)\u2019n\u0131n Filistin\u2019e deste\u011fi, ABD ve AB\u2019yi dengeleyebilecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6te yandan Afrika\u2019n\u0131n ard\u0131ndan Ortado\u011fu\u2019da da etkisini art\u0131rma aray\u0131\u015f\u0131ndaki \u00c7in\u2019in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping, ABD ile Riyad aras\u0131nda petrol anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fan\u0131rken Suudi Arabistan\u2019a gitti.<a><\/a><a href=\"#_ftn57#_ftn57\"><sup>[57]<\/sup><\/a> \u015ei, ABD\u2019nin sad\u0131k m\u00fcttefiki Riyad ile ili\u015fkileri ilerletmeyi hedeflerken; iki taraf aras\u0131ndaki ticaret hacmi, \u00c7in-Arap \u0130\u015fbirli\u011fi Forumu\u2019nun kuruldu\u011fu 2004\u2019te 36.7 milyar dolardan, 2021\u2019de 330 milyar dolara y\u00fckseldi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ekonomik verilere g\u00f6re, Suudi Arabistan ile \u00c7in aras\u0131ndaki ticaret hacmi 2022\u2019nin ilk 10 ay\u0131nda 2021\u2019in ayn\u0131 d\u00f6nemine g\u00f6re y\u00fczde 37.4 artarak 97 milyar dolar\u0131 a\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca bu d\u00f6nemde Suudi Arabistan\u2019\u0131n \u00c7in\u2019e ihracat\u0131 y\u00fczde 45 art\u0131\u015fla 66 milyar dolar\u0131, \u00c7in\u2019in Suudi Arabistan\u2019a ihracat\u0131 ise y\u00fczde 23.3 art\u0131\u015fla 30 milyar dolar\u0131 a\u015ft\u0131.<a><\/a><a href=\"#_ftn58#_ftn58\"><sup>[58]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in\u2019in, ABD\u2019nin Ortado\u011fu\u2019da g\u00fc\u00e7 kaybetmesiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kan siyaset bo\u015flu\u011funa talip olmas\u0131; \u201c\u00c7in\u2019in \u0130ran ile Suudi Arabistan\u2019\u0131 bir araya getirme giri\u015fimi, Pekin\u2019e \u0130ngiliz ve Amerikan askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ard\u0131ndan K\u00f6rfez\u2019de bir askeri \u00fcs kap\u0131s\u0131 aralayabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015fkan Xi Jinping g\u00f6revdeki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nemine ba\u015flarken \u00c7in\u2019in bir zamanlar d\u00fc\u015f\u00fck profilli olan d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 terk etti\u011fi ve art\u0131k k\u00fcresel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyan emperyal bir devlet olarak kendini g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu imaj\u0131n nedeni, \u00fclkenin iddial\u0131 yeni \u0130pek Yolu giri\u015fimi olan Ku\u015fak ve Yol \u0130nisiyatifi (BRI) olarak da bilinen giri\u015fimdir. \u0130ran \u0130pek Yolu\u2019nun kara taraf\u0131nda, Suudi Arabistan ve K\u00f6rfez b\u00f6lgesi de bu projenin deniz ba\u011flant\u0131s\u0131nda kritik bir role sahip. Xi\u2019nin Riyad\u2019a ziyaretinin nedeni, bu proje i\u00e7in \u0130ran ve Suudi Arabistan aras\u0131ndaki uzun s\u00fcreli \u00e7\u0131kmazlara \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmekti. \u0130lk \u00f6nce, hem \u0130ran hem de Amerika \u00c7in\u2019in, Suudi Arabistan ile olan temaslar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc endi\u015feliydi. Ancak Xi\u2019nin bu ziyareti, iki Ortado\u011fu \u00fclkesinin 7 y\u0131ll\u0131k anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131 iyile\u015ftiren, \u2018oyun de\u011fi\u015ftiren\u2019 hamleydi. \u00c7in\u2019in Ortado\u011fu\u2019ya stratejik yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n alt\u0131nda ise enerji kaynaklar\u0131n\u0131 ve marketi korumak iste\u011fi yat\u0131yor. \u00c7in, Suudi Arabistan\u2019\u0131n \u00fcretti\u011fi ham petrol\u00fcn en b\u00fcy\u00fck al\u0131c\u0131s\u0131. 2021\u2019de Arabistan\u2019dan 81 milyon metrik ton de\u011ferinde ithalat yap\u0131ld\u0131. Yakla\u015f\u0131k 43,93 milyar dolar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in, ABD\u2019nin Ortado\u011fu\u2019daki rol\u00fcn\u00fc baltalamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor. Aksine \u00c7in, son 3 ba\u015fkan\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle olu\u015fan zay\u0131fl\u0131ktan dolay\u0131 ABD\u2019nin, Ortado\u011fu\u2019da g\u00fc\u00e7 kaybetmesinden yararlan\u0131yor. Obama, Suudi ve K\u00f6rfez\u2019in \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak \u0130ran ile n\u00fckleer anla\u015fma yapmay\u0131 \u00f6nceledi. Obama\u2019n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131n m\u00fcttefikleri Irak, Suriye ve L\u00fcbnan\u2019a h\u00e2kim olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Dahas\u0131 Yemen\u2019deki Husi \u0130syan\u0131, Bab\u00fclmendeb\u2019e do\u011fru ilerledi.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn59#_ftn59\"><sup>[59]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>BDT \u0130LE AB\u2019YE GEL\u0130NCE<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Uluslararas\u0131 ili\u015fkiler tablosunda BDT (Rusya) ile AB\u2019ye gelince; her ikisi de Jean de La Bruyere\u2019nin ifadesindeki \u00fczere \u201cGer\u00e7ek, \u00e7o\u011fu zaman, \u00e7o\u011funlu\u011fun inand\u0131\u011f\u0131n\u0131n tam tersidir,\u201d diye betimlenmesi m\u00fcmk\u00fcn bir irtifa kayb\u0131ndan mal\u00fbl ve \u201cMedice cura te ipsum\/ Doktor sen \u00f6nce kendini iyile\u015ftir\u201d dedirten pozisyondad\u0131rlar!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>ABD emperyalizmi Rusya<a><\/a><a href=\"#_ftn60#_ftn60\"><sup>[60]<\/sup><\/a> ile \u201c\u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 benimsedi\u011fi \u015fahin politikan\u0131n Avrupal\u0131 m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan da benimsenmesi i\u00e7in bast\u0131r\u0131yor. Ancak AB D\u0131\u015fi\u015fleri ve G\u00fcvenlik Politikalar\u0131 Y\u00fcksek Temsilcisi Josep Borrell, Avrupa Parlamentosu\u2019ndaki konu\u015fmas\u0131nda \u00c7in ile i\u015fbirli\u011fi vurgusu yapt\u0131.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn61#_ftn61\"><sup>[61]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca \u00c7in ziyaretinde Fransa Cumhurba\u015fkan\u0131 Emmanuel Macron, \u201c\u00c7in\u2019in Ukrayna\u2019daki sava\u015fta \u00e7\u00f6z\u00fcme yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini\u201d savunup, \u201c\u00c7in ile stratejik bir ortakl\u0131\u011f\u0131 yeniden ba\u015flatmak istiyoruz,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn62#_ftn62\"><sup>[62]<\/sup><\/a> dedirtip; yine resmi ziyaret d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc \u2018Politico\u2019ya demecinde Macron, \u201cABD\u2019nin takip\u00e7isi\u201d olmas\u0131 yolundaki bask\u0131ya direnmesi gerekti\u011fini s\u00f6yleyip; Tayvan sorununa da at\u0131fta bulunarak \u00c7in ve ABD aras\u0131ndaki gerilime Avrupa\u2019n\u0131n taraf olmaktan ka\u00e7\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini ifade etti.<a><\/a><a href=\"#_ftn63#_ftn63\"><sup>[63]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde bir NATO \u00fclkesinin liderinin \u201cFaturam\u0131z\u0131 \u00f6deyemezsek ve Rusya bize sald\u0131r\u0131rsa ne yapars\u0131n\u0131z?\u201d diye sordu\u011funu, ona yan\u0131t olarak \u201cSizi korumaya gelmeyiz. Hatta Rusya\u2019n\u0131n diledi\u011fini yapmas\u0131 i\u00e7in onlar\u0131 te\u015fvik ederim\u201d diyen Donald Trump\u2019\u0131n ifadesindeki ABD\u2019siz bir AB, uluslararas\u0131 planda belirleyici bir akt\u00f6r olabilme kapasitesine sahip de\u011fil; Almanya, Fransa ve Polonya d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131n\u0131 bir araya getiren g\u00f6r\u00fc\u015fmede Ukrayna\u2019ya deste\u011fin yan\u0131 s\u0131ra NATO ittifak\u0131n\u0131n yararlar\u0131, Rusya\u2019n\u0131n bir AB \u00fclkesini i\u015fgal olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, \u00f6zellikle de savunma konusunda Avrupa\u2019n\u0131n alternatif bir mekanizmaya ihtiya\u00e7 duymas\u0131 gibi mesajlar \u00f6ne \u00e7\u0131ksa da \u2018Weimar \u00dc\u00e7geni\u2019nin ortak a\u00e7\u0131klamas\u0131ndaki ifadeler, Avrupa\u2019daki ruh h\u00e2lini iyi \u00f6zetliyor: \u201cBu toplant\u0131, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerin mu\u011flakl\u0131k, \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezlik, belirsizlik ve istikrars\u0131zl\u0131kla nitelendi\u011fi bir d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015fiyor&#8230;\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn64#_ftn64\"><sup>[64]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ukrayna Sava\u015f\u0131 ile Rusya\u2019n\u0131n h\u00e2li de AB\u2019den pek farkl\u0131 de\u011fil!<\/p>\n\n\n\n<p>70\u2019lik Vladimir Putin\u2019in \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe ge\u00e7ti\u011fi ve bir Pandora kutusunun a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da bir ger\u00e7ek; kanayan yara Ukrayna, \u201cPutin\u2019in istikrar mitos\u201dunu<a><\/a><a href=\"#_ftn65#_ftn65\"><sup>[65]<\/sup><\/a> sonland\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Yani, Ukrayna Sava\u015f\u0131<\/em><a><\/a><a href=\"#_ftn66#_ftn66\"><sup>[66]<\/sup><\/a> <em>ile Rusya\u2019n\u0131n h\u00e2li de AB\u2019den pek farkl\u0131 de\u011fil!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Rusya her zaman uluslararas\u0131 kamuoyunun ilgi alan\u0131 olmu\u015fken ve Ukrayna-Rusya Sava\u015f\u0131 s\u00f6z konusu ilgi daha da artt\u0131rm\u0131\u015fken; kanayan yara Ukrayna ile \u201cWagner \u0130syan\u0131\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn67#_ftn67\"><sup>[67]<\/sup><\/a> \u201cPutin\u2019in istikrar mitos\u201dunu<a><\/a><a href=\"#_ftn68#_ftn68\"><sup>[68]<\/sup><\/a> sonland\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Hatta d\u00fcnyada n\u00fckleer \u00e7at\u0131\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 uyar\u0131s\u0131n\u0131 dilendiren Rusya G\u00fcvenlik Konseyi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Dmitriy Medvedev\u2019in, \u201cGerekirse Rusya\u2019n\u0131n n\u00fckleer silah kullanmakta teredd\u00fct etmeyece\u011fi\u201d ifadesiyle, So\u011fuk Sava\u015f\u2019tan daha tehlikeli e\u015fi\u011fe ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmesi vaziyetin vahametini ortaya koyuyor!<a><\/a><a href=\"#_ftn69#_ftn69\"><sup>[69]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u0130HAYET!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Buraya dek ifadeye gayret etti\u011fim uluslararas\u0131 ili\u015fkiler ya da daha do\u011fru bir deyi\u015fle yeniden payla\u015f\u0131m tablosunda ABD-Bat\u0131 blo\u011fu hegemonik g\u00fcc\u00fcn\u00fc kaybederken; verili d\u00fczen(sizli\u011f)ini koruyabilmek i\u00e7in \u015fiddet kullanmaktan ba\u015fka \u00e7aresinin kalmad\u0131\u011f\u0131 bir g\u00fczerg\u00e2htad\u0131r. Bu da \u201cIII. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u201d korkusunu besleyip, reelle\u015ftiriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Tam da bu koordinatlarda Bertolt Brecht\u2019in, \u201c\u00d6yle \u015feyler vard\u0131r ki insan\u0131n susmaya, sessizce ge\u00e7i\u015ftirmeye ya da e\u011fretilemenin (istiarenin) \u00f6rt\u00fcs\u00fc alt\u0131na saklanmaya hakk\u0131 yoktur\u201d; S\u00f8ren Kierkegaard\u2019\u0131n, \u201cHayat yaln\u0131zca geriye d\u00f6n\u00fck bir \u015fekilde anla\u015f\u0131labilir ama ileriye d\u00f6n\u00fck bir \u015fekilde ya\u015fanmal\u0131d\u0131r,\u201d uyar\u0131lar\u0131 e\u015fli\u011finde \u00d6zgen Acar\u2019\u0131n, \u201cBu gidi\u015fle yolumuz \u2018III. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019!\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn70#_ftn70\"><sup>[70]<\/sup><\/a> uyar\u0131s\u0131na kulak verip, ABD \u201cGlobal Firepower\u201d\u0131n silahlanma verilerine g\u00f6z atmakta yarar var.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td colspan=\"2\"><strong>D\u00dcNYA SIRALAMASI (T\u00dcRK\u0130YE 8. SIRADA)<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>1. ABD<\/td><td>831 milyar dolarl\u0131k askeri b\u00fct\u00e7esiyle rakiplerine fark atan Washington, 1 milyon 400 bin askere sahip. 13 binden fazla sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 ve helikopteri olan ABD ordusunda 4 bin 600 tank, 360 bin de z\u0131rhl\u0131 arac\u0131 bulunuyor. ABD Hava Kuvvetleri\u2019nden sonra d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck hava g\u00fcc\u00fcne sahip olan ABD donanmas\u0131nda 11 u\u00e7ak gemisi, 75 destroyer, 64 denizalt\u0131, 5 devriye gemisi ve 8 adet may\u0131n gemisi bulunuyor. N\u00fckleer bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olan ABD\u2019nin ayr\u0131ca binlerce n\u00fckleer silaha sahip oldu\u011fu da biliniyor.<\/td><\/tr><tr><td>2. RUSYA<\/td><td>2022\u2019de Ukrayna\u2019y\u0131 i\u015fgal eden Rus ordusu, ald\u0131\u011f\u0131 onlarca yapt\u0131r\u0131ma ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 ikinci s\u0131radaki yerini koruyor. 109 milyar dolarl\u0131k b\u00fct\u00e7esiyle 550 bin aktif askeri bulunan Rusya\u2019n\u0131n 4 bin 200\u2019den fazla sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 ve helikopteri bulunuyor. 15 bine yak\u0131n tank\u0131 olan Ruslar\u0131n 162 bin z\u0131rhl\u0131 arac\u0131 ve envanterinde say\u0131s\u0131z n\u00fckleer bomba bulunuyor. 1 adet u\u00e7ak gemisine sahip olan Rus ordusu, y\u00fczlerce sava\u015f gemisi, 65 denizalt\u0131, 112 devriye gemisi ve 47 may\u0131n gemisine sahip.<\/td><\/tr><tr><td>3. \u00c7\u0130N<\/td><td>227 milyar dolarl\u0131k askeri b\u00fct\u00e7esiyle s\u00fcper g\u00fc\u00e7 konumunda olan \u00c7in, n\u00fckleer, kara g\u00fcc\u00fc, hava g\u00fcc\u00fc ve donanma a\u00e7\u0131s\u0131ndan listenin en \u00f6n s\u0131ralar\u0131nda yer al\u0131yor. 2.5 milyon aktif askeri bulunan \u00c7in, 3 bin 300\u2019den fazla sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 ve helikoptere sahip. 5 bin tank\u0131 olan \u00c7in\u2019in 200 bine yak\u0131n z\u0131rhl\u0131 arac\u0131 da bulunuyor. 2 u\u00e7ak gemisi, 150 devriye gemisi, 49 sava\u015f gemisi, 42 f\u0131rkateyn, 72 korvet, 61 denizalt\u0131, 36 may\u0131n gemisine sahip \u00c7in donanmas\u0131nda toplamda 790 gemi bulunuyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn71#_ftn71\"><sup>[71]<\/sup><\/a><\/td><\/tr><tr><td>4. H\u0130ND\u0130STAN<\/td><td>1 milyar 400 milyonluk n\u00fcfusuyla Hindistan, ordusuna 2023 y\u0131l\u0131n 74 milyar dolarl\u0131k bir b\u00fct\u00e7e ay\u0131rd\u0131. 2 milyondan fazla aktif askeri olan Hindistan, 2 bin 296 u\u00e7ak ve helikoptere, 4 bin 600\u2019den fazla tanka, sahip. 2 adet devasa u\u00e7ak gemisi de bulunan Hindistan\u2019\u0131n donanmas\u0131 12 sava\u015f gemisi, 12 firkateyn, 137 devriye gemisinden olu\u015fuyor.<\/td><\/tr><tr><td>5. G\u00dcNEY KORE<\/td><td>44 milyarl\u0131k b\u00fct\u00e7esiyle kendine 5. s\u0131rada yer bulan G\u00fcney Kore, 365 bin aktif askere, 1500 u\u00e7ak ve helikoptere sahip. Envanterinde 2 bin 500\u2019den fazla tank bulunan \u00fclke toplamda 200 gemiye sahip. Bu gemiler aras\u0131nda 17 firkateyn, 13 sava\u015f gemisi, 22 denizalt\u0131 ve 35 devriye gemisi bulunuyor.<\/td><\/tr><tr><td colspan=\"2\"><strong>ORTADO\u011eU\u2019DA<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>1. T\u00dcRK\u0130YE<\/td><td>2023\u2019de askeri alandaki yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in 40 milyar dolarl\u0131k bir b\u00fct\u00e7e ay\u0131ran T\u00fcrkiye\u2019nin yakla\u015f\u0131k 520 bin aktif askeri, 400 bine yak\u0131n da yedek askeri bulunuyor. T\u00fcrkiye\u2019nin topyek\u00fbn bir sava\u015fta silah alt\u0131na alabilece\u011fi insan say\u0131s\u0131 ise 43 milyona yak\u0131n. 1069 adet u\u00e7ak ve helikoptere sahip olan T\u00fcrkiye, \u0130HA ve S\u0130HA alan\u0131nda da \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yor. 2 bin 200\u2019den fazla tank, 60 bine yak\u0131n z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7 ve roket sistemi bulunan T\u00fcrkiye, S-400 hava savunma sistemine de sahip.16 firkateyn, 9 korvet, 11 may\u0131n gemisi, 34 devriye gemisi, bir hafif u\u00e7ak gemisi dahil olmak \u00fczere T\u00fcrkiye\u2019de toplamda 200\u2019e yak\u0131n sava\u015f ve sald\u0131r\u0131 gemisi bulunuyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn72#_ftn72\"><sup>[72]<\/sup><\/a><\/td><\/tr><tr><td>2. \u0130RAN<\/td><td>Y\u0131llard\u0131r d\u00fcnya \u00fclkeleri taraf\u0131ndan a\u011f\u0131r ambargo alt\u0131nda olan \u0130ran\u2019\u0131n 600 bin aktif askeri personeli bulunuyor. Bir sava\u015f durumunda \u00fclkenin silah alt\u0131na alaca\u011f\u0131 erkeklerin say\u0131s\u0131 ise yakla\u015f\u0131k 50 milyon. \u0130ran\u2019\u0131n toplamda 551 u\u00e7ak ve helikopteri bulunuyor ve bunlar \u00e7o\u011funlukla Rus \u00fcretimi. \u00dclkenin ayr\u0131ca 2 bine yak\u0131n tank\u0131, 19 denizalt\u0131s\u0131 ve 7 sava\u015f gemisi bulunuyor.<\/td><\/tr><tr><td>3. MISIR<\/td><td>9 milyar dolarl\u0131k b\u00fct\u00e7esine ra\u011fmen 3. s\u0131rada kendine yer bulan M\u0131s\u0131r, 685 bin ki\u015filik bir orduya sahip. 238 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131, 338 helikoptere sahip olan Kahire\u2019nin envanterinde 5 binden fazla tank ve z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7 bulunuyor. Donanmada 20 sava\u015f gemisi, 8 denizalt\u0131, 23 may\u0131n gemisi var.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p><em>Bu tabloda Umberto Eco\u2019nun, \u201cNe yani b\u00f6ylesi korkun\u00e7 bir d\u00fcnyan\u0131n bir de cehennemi mi var?\u201d sorusunun alt\u0131n\u0131 bir kez daha \u00e7izerek; \u201c\u2026 \u2018Normal\u2019 dedi\u011fimiz \u015fey ancak onun kar\u015f\u0131t\u0131 olan bir eylemle, yani \u2018anormal\u2019, \u2018a\u015f\u0131r\u0131\u2019, ya da devrimci bir eylemle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi\u011fi zaman tam olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Normal \u2018normalli\u011fi\u2019nden b\u00f6ylece s\u0131yr\u0131l\u0131nca, insan\u0131n kurald\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu duygusu kendisini a\u015far ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tarihsel \u00e2n\u0131n t\u00fcm\u00fcne ula\u015f\u0131r,\u201d<\/em><a><\/a><a href=\"#_ftn73#_ftn73\"><sup>[73]<\/sup><\/a> <em>yan\u0131t\u0131n\u0131 toplumsalla\u015ft\u0131rmal\u0131y\u0131z.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ve elbette, \u201cNon est ad astra mollis e terris via\/ D\u00fcnyadan y\u0131ld\u0131zlara kolay bir yol yoktur\u201d ger\u00e7e\u011fini ve V. \u0130. Lenin\u2019in, \u201cBizim \u2018bar\u0131\u015f program\u0131m\u0131z\u2019 emperyalist g\u00fc\u00e7lerin ve emperyalist burjuvazinin demokratik bir bar\u0131\u015f sa\u011flayamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r,\u201d<\/em><a><\/a><a href=\"#_ftn74#_ftn74\"><sup>[74]<\/sup><\/a> <em>uyar\u0131s\u0131n\u0131 bir an dahi \u201ces\u201d ge\u00e7meden!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;TEMEL DEM\u0130RER<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>N O T L A R<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref1#_ftnref1\"><sup>[1]<\/sup><\/a> Kald\u0131ra\u00e7 Dergi, No:272, Mart 2024\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref2#_ftnref2\"><sup>[2]<\/sup><\/a> Jos\u00e9 Saramago, K\u00f6rl\u00fck, \u00e7ev: I\u015f\u0131k Erg\u00fcden, K\u0131rm\u0131z\u0131 Kedi Yay., 2022.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref3#_ftnref3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> G\u00fcrsel K\u00f6ksal, \u201cAlman Generalinden D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 Uyar\u0131s\u0131\u201d, Birg\u00fcn, 23 Aral\u0131k 2023, s.10.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref4#_ftnref4\"><sup>[4]<\/sup><\/a> Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu, \u201cK\u00fcreselle\u015fme, Kaos ve Soyk\u0131r\u0131m\u201d, Cumhuriyet, 22 Ocak 2024, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref5#_ftnref5\"><sup>[5]<\/sup><\/a> Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu, \u201c2024\u2019e Girerken (4) Liberal Demokrasinin Son Bahar\u0131\u201d, Cumhuriyet, 25 Aral\u0131k 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref6#_ftnref6\"><sup>[6]<\/sup><\/a> Yusuf Tuna Ko\u00e7, \u201cY\u0131l Ge\u00e7tik\u00e7e \u0130nsanl\u0131k Daha Geriye Gidiyor\u201d, Birg\u00fcn Pazar, 7 Ocak 2024, s.10.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref7#_ftnref7\"><sup>[7]<\/sup><\/a> Norman Lock, Bo\u011funtulu Masallar, \u00e7ev: Celal \u00dcster, Notos Yay., 2013.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref8#_ftnref8\"><sup>[8]<\/sup><\/a> Albert Camus, Veba, \u00e7ev: Oktay Akbal, Varl\u0131k Yay., 1960, s.249.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref9#_ftnref9\"><sup>[9]<\/sup><\/a> M. Birol G\u00fcger, \u201cKneissl: D\u00fcnyan\u0131n A\u011f\u0131rl\u0131k Merkezi De\u011fi\u015fiyor\u201d, Cumhuriyet, 2 Nisan 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref10#_ftnref10\"><sup>[10]<\/sup><\/a> Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu, \u201c\u2026 \u2018Yeni Orta\u00e7a\u011f\u2019da T\u00fcrkiye\u201d, Cumhuriyet, 12 \u015eubat 2024, s.9.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref11#_ftnref11\"><sup>[11]<\/sup><\/a> Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu, \u201cKaybet-Kaybet G\u00fcnleri\u201d, Cumhuriyet, 15 \u015eubat 2024, s.9.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref12#_ftnref12\"><sup>[12]<\/sup><\/a> \u201cHegemonya\u201d kavram\u0131 bir \u00fclkenin, ba\u015fka bir \u00fclkenin i\u00e7 ve d\u0131\u015f ekonomik, siyasi hatta askeri tercihlerini zora ba\u015fvurmaya gerek kalmadan y\u00f6nlendirebilme kapasitesini betimler. Bu kapasite, liderli\u011fine r\u0131za almak ile \u015fiddet uygulama potansiyeli aras\u0131ndaki, \u00f6zel bir ili\u015fkiye dayan\u0131r. Liderlik, \u00e7ekici bir \u00f6rnek sunmaya, hegemonya alan\u0131ndaki ekonomik, siyasi sorunlara uygun \u00e7\u00f6z\u00fcmler (kurallar, model, piyasa, kaynak) sunabilmeye, \u201chegemonya d\u00fczenini\u201d me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir s\u00f6ylem \u00fcretebilmeye dayan\u0131r. \u015eiddet uygulama potansiyeli de askeri alanda rakipsiz olmakla ilgilidir.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref13#_ftnref13\"><sup>[13]<\/sup><\/a> Onur \u0130\u015f\u00e7i, \u201cUluslararas\u0131 Adalet ve \u2018K\u00fcresel G\u00fcney\u2019\u2026\u201d, Birg\u00fcn, 6 Ocak 2024, s.10.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref14#_ftnref14\"><sup>[14]<\/sup><\/a> Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu, \u201c2024\u2019e girerken 3 \u2018B\u00fcy\u00fck belirsizlik\u2019\u2026\u201d, Cumhuriyet, 18 Aral\u0131k 2023, s.9.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref15#_ftnref15\"><sup>[15]<\/sup><\/a> \u00c7evrim \u00c7eviren, \u201cSoli \u00d6zel: NATO Yeniden Yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131yor\u201d, Birg\u00fcn, 16 Temmuz 2023, s.4.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref16#_ftnref16\"><sup>[16]<\/sup><\/a> Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu, \u201cHer \u015eey, Her Yerde Ayn\u0131 Zamanda\u201d, Cumhuriyet, 1 May\u0131s 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref17#_ftnref17\"><sup>[17]<\/sup><\/a> \u201cD\u00fcnya Bat\u0131\u2019dan \u0130baret De\u011fil\u201d, Birg\u00fcn, 22 Mart 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref18#_ftnref18\"><sup>[18]<\/sup><\/a> \u0130brahim Varl\u0131, \u201c100 Y\u0131ll\u0131k De\u011fi\u015fim\u201d, Birg\u00fcn, 29 Mart 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref19#_ftnref19\"><sup>[19]<\/sup><\/a> \u201c\u00c7in\u2019den ABD\u2019ye: Suriye\u2019yi Art\u0131k Ya\u011fmalama\u201d, Birg\u00fcn, 24 Eyl\u00fcl 2022, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref20#_ftnref20\"><sup>[20]<\/sup><\/a> Yaren \u00c7olak, \u201cOktay De\u011firmenci: Satranc\u0131n Veziri: Pekin\u201d, Birg\u00fcn, 8 Nisan 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref21#_ftnref21\"><sup>[21]<\/sup><\/a> \u201c\u015ei\u2019nin K\u00f6rfez A\u00e7\u0131l\u0131m\u0131\u201d, Birg\u00fcn, 8 Aral\u0131k 2022, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref22#_ftnref22\"><sup>[22]<\/sup><\/a> Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu, \u201cHamleler H\u0131zland\u0131\u201d, Cumhuriyet, 16 Mart 2023, s.9.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref23#_ftnref23\"><sup>[23]<\/sup><\/a> Violeta Stratan \u0130lbasm\u0131\u015f, \u201cAsimetrik Rusya-\u00c7in \u0130li\u015fkileri\u201d, Cumhuriyet, 21 Nisan 2023, s.2.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref24#_ftnref24\"><sup>[24]<\/sup><\/a> Mehmet Ali G\u00fcller, \u201cNATO\u2019nun Geni\u015flemesi, Sava\u015f\u0131n Geni\u015flemesidir\u201d, Cumhuriyet, 6 May\u0131s 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref25#_ftnref25\"><sup>[25]<\/sup><\/a> http:\/\/harici.com.tr, 28 Temmuz 2023.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref26#_ftnref26\"><sup>[26]<\/sup><\/a> http:\/\/cumhuriyet.com.tr, 27 Temmuz 2023.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref27#_ftnref27\"><sup>[27]<\/sup><\/a> Mehmet Ali G\u00fcller, \u201cABD\u2019nin Hedefi: Avustralya-Japonya Hatt\u0131\u201d, Cumhuriyet, 31 Temmuz 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref28#_ftnref28\"><sup>[28]<\/sup><\/a> Murat \u00c7ak\u0131r, \u201cD\u00fcnyan\u0131n Kutuplar\u0131 Olu\u015fmakta Olan Yeni Jeopolitik Karakteristik \u00dczerine\u201d, Politika Gazetesi, Y\u0131l:9, No:86, 24 Nisan 2023, s.18-19.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref29#_ftnref29\"><sup>[29]<\/sup><\/a> \u0130lhan Uzgel, \u201c\u00c7ok Kutuplu D\u00fcnya D\u00fczeni \u00c7\u00f6z\u00fcm De\u011fil\u201d, Birg\u00fcn, 5 Nisan 2023, s.10.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref30#_ftnref30\"><sup>[30]<\/sup><\/a> \u201c\u00c7ok Kutuplu D\u00fczen\u201d, Birg\u00fcn, 23 A\u011fustos 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref31#_ftnref31\"><sup>[31]<\/sup><\/a> Umut Can F\u0131rt\u0131na, \u201cStratejik Geni\u015fleme Hamlesi\u201d, Birg\u00fcn, 25 A\u011fustos 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref32#_ftnref32\"><sup>[32]<\/sup><\/a> Fikret Ba\u015fkaya, \u201c\u2026 \u2018Birle\u015fmemi\u015f\u2019 Milletler \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2026\u201d, Yeni Ya\u015fam, 5 Aral\u0131k 2023, s.10.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref33#_ftnref33\"><sup>[33]<\/sup><\/a> \u0130brahim Varl\u0131, \u201cEmperyalizmin Bunal\u0131m\u0131\u201d, Birg\u00fcn, 7 Eyl\u00fcl 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref34#_ftnref34\"><sup>[34]<\/sup><\/a> \u201cNATO Avrupa Sava\u015f\u0131n\u0131 Ba\u015flatma Karar\u0131 Ald\u0131\u201d, Cumhuriyet, 16 Temmuz 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref35#_ftnref35\"><sup>[35]<\/sup><\/a> \u201cAhmet Murat Ayta\u00e7: NATO, K\u00fcresel Bir Sava\u015f Makinesidir\u201d, Evrensel, 10 Temmuz 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref36#_ftnref36\"><sup>[36]<\/sup><\/a> Louis Althusser, \u0130deoloji ve Devletin \u0130deolojik Ayg\u0131tlar\u0131, \u00e7ev: Alp T\u00fcmertekin, \u0130thaki Yay., 2006, s.19.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref37#_ftnref37\"><sup>[37]<\/sup><\/a> ABD\u2019de, ate\u015fli silahlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli sald\u0131r\u0131lar sonucu ya\u015fanan can kayb\u0131, hen\u00fcz 2023\u2019\u00fcn ilk \u00e7eyre\u011fi tamamlanmadan 10 bini ge\u00e7ti. \u00dclkedeki&nbsp;silahl\u0131 \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131&nbsp;ar\u015fivleyen \u2018Gun Violance Archive\u2019, y\u0131lba\u015f\u0131ndan bu yana silahl\u0131 \u015fiddet olaylar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden hayat\u0131n\u0131 kaybedenlerin say\u0131s\u0131n\u0131 10 bin 2 olarak payla\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>GVA\u2019n\u0131n internet sitesinde yer alan bilgilere g\u00f6re intiharlarda kullan\u0131lan ate\u015fli silahlarla 5 bin 742 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc,&nbsp;cinayet&nbsp;kast\u0131 ve kaza ile kullan\u0131lan ate\u015fli silahlarla 4 bin 260 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc, 7 bin 519 ki\u015finin de yaraland\u0131\u011f\u0131 belirtildi. Ayn\u0131 olaylarda 0-11 ya\u015flar\u0131nda 59 ve 12-17 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131nda 345 \u00e7ocu\u011fun ate\u015fli silahlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 sonucu hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi kaydedildi.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref38#_ftnref38\"><sup>[38]<\/sup><\/a> Nejat Eslen, \u201c2024 Y\u0131l\u0131 ve Sonras\u0131: K\u00fcresel Kaos\u201d, Cumhuriyet, 30 Aral\u0131k 2023, s.2.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref39#_ftnref39\"><sup>[39]<\/sup><\/a> \u0130brahim Varl\u0131, \u201cTarihin Tekerr\u00fcr\u00fc De\u011fi\u015fimin Sanc\u0131s\u0131\u201d, Birg\u00fcn, 14 Haziran 2023, s.14.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref40#_ftnref40\"><sup>[40]<\/sup><\/a> \u201cTehlikeli \u0130ttifak\u201d, Birg\u00fcn, 15 Mart 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref41#_ftnref41\"><sup>[41]<\/sup><\/a> \u201c\u0130ttifak Sarmal\u0131\u201d, Birg\u00fcn, 17 Mart 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref42#_ftnref42\"><sup>[42]<\/sup><\/a> Mehmet Ali G\u00fcller, \u201cABD\u2019nin \u2018Asya-NATO\u2019su\u2019 \u00c7abas\u0131\u201d, Cumhuriyet, 21 A\u011fustos 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref43#_ftnref43\"><sup>[43]<\/sup><\/a> Mehmet Ali G\u00fcller, \u201cABD K\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131na Kar\u015f\u0131 Sosyalist Dayan\u0131\u015fma\u201d, Cumhuriyet, 16 Aral\u0131k 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref44#_ftnref44\"><sup>[44]<\/sup><\/a> \u201cS\u0131ra Asya\u2019ya Geldi\u201d, Birg\u00fcn, 25 \u015eubat 2023, s.10.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref45#_ftnref45\"><sup>[45]<\/sup><\/a> Selim Som\u00e7a\u011f, \u201c\u00c7in Nereye Ko\u015fuyor?-1\u201d, 4 Kas\u0131m 2022&#8230; https:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/yazarlar\/selim-somcag\/cin-nereye-kosuyor-1-1999423<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref46#_ftnref46\"><sup>[46]<\/sup><\/a> Selim Som\u00e7a\u011f, \u201c\u00c7in Nereye Ko\u015fuyor?-2\u201d, 11 Kas\u0131m 2022\u2026 https:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/yazarlar\/selim-somcag\/cin-nereye-kosuyor-2-2001605<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref47#_ftnref47\"><sup>[47]<\/sup><\/a> \u201c\u00c7in 44 Teknoloji Alan\u0131n\u0131n 37\u2019sinde ABD\u2019nin \u00d6n\u00fcnde Yer Al\u0131yor\u201d, 20 Mart 2023\u2026 https:\/\/www.avrupademokrat2.com\/cin-44-teknoloji-alaninin-37sinde-abdnin-onunde-yer-aliyor\/<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref48#_ftnref48\"><sup>[48]<\/sup><\/a> Korkut Boratav, \u201c\u00c7in Kom\u00fcnist Partisi ABD\u2019ye Meydan Okuyor\u201d, 23 Ocak 2021\u2026 https:\/\/odakdergisi.com\/cin-komunist-partisi-abdye-meydan-okuyor\/<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref49#_ftnref49\"><sup>[49]<\/sup><\/a> Hayri Kozano\u011flu, \u201c\u00c7in\u2019in \u2018Ortak Refah\u2019 Aray\u0131\u015f\u0131\u201d, Birg\u00fcn Pazar, Y\u0131l:19, No:805, 14 A\u011fustos 2022, s.8.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref50#_ftnref50\"><sup>[50]<\/sup><\/a> Burak G\u00fcrel, \u201c\u00c7KP 20. Kongresi, Kas\u0131m 2022 Eylem Dalgas\u0131 ve \u00c7in\u2019in Gelece\u011fi (2): Xi\u2019nin On Y\u0131ll\u0131k \u0130craat\u0131\u201d, 1 Aral\u0131k 2022\u2026 https:\/\/gercekgazetesi1.net\/uluslararasi\/ckp-20-kongresi-kasim-2022-eylem-dalgasi-ve-cinin-gelecegi-2-xinin-yillik-icraati<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref51#_ftnref51\"><sup>[51]<\/sup><\/a> \u201c\u00c7in\u2019den D\u00fcnyay\u0131 Korkutan A\u00e7\u0131klama: Sava\u015fa Haz\u0131rlanmaya Odaklanaca\u011f\u0131z\u201d, 8 Kas\u0131m 2022\u2026 https:\/\/www.dokuz8haber.net\/cinden-dunyayi-korkutan-aciklama-savasa-hazirlanmaya-odaklanacagiz<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref52#_ftnref52\"><sup>[52]<\/sup><\/a> \u201c\u00c7in: Sava\u015f Ba\u015flatmakta Teredd\u00fct Etmeyece\u011fiz\u201d, 11 Haziran 2022\u2026 https:\/\/rojnameyanewroz3.com\/cin-savas-baslatmakta\/<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref53#_ftnref53\"><sup>[53]<\/sup><\/a> \u201cPasifik\u2019te Restle\u015fme\u201d, Birg\u00fcn, 28 A\u011fustos 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref54#_ftnref54\"><sup>[54]<\/sup><\/a> \u201cAda \u00c7evresinde Ziyaret Gerilimi\u201d, Birg\u00fcn, 21 A\u011fustos 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref55#_ftnref55\"><sup>[55]<\/sup><\/a> \u201c\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Gelece\u011fi ve Kaderi, ABD-\u00c7in \u0130li\u015fkilerine Ba\u011fl\u0131\u201d, Cumhuriyet, 20 Haziran 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref56#_ftnref56\"><sup>[56]<\/sup><\/a> Mehmet Ali G\u00fcller, \u201cFilistin, \u00c7in\u2019in Stratejik Orta\u011f\u0131\u201d, Cumhuriyet, 24 Haziran 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref57#_ftnref57\"><sup>[57]<\/sup><\/a> Suudi Arabistan\u2019\u0131n Filistin\u2019e el\u00e7i atamas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir geli\u015fmedir. Riyad\u2019\u0131n g\u00f6revlendirdi\u011fi Nayif bin Bender es Sudeyri, \u201ctam yetkili ola\u011fan\u00fcst\u00fc b\u00fcy\u00fckel\u00e7i ve mukim (oturan\/yerle\u015fik) olmayan Kud\u00fcs ba\u015fkonsolosu\u201d olarak g\u00f6rev yapacak (AA, 13.8.2023).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130srail, Suudi Arabistan\u2019\u0131n karar\u0131ndan rahats\u0131z. \u0130srail D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Eli Cohen, \u201cKud\u00fcs\u2019te Filistinliler i\u00e7in \u015fu veya bu \u015fekilde fiili olarak bir diplomatik temsilcilik a\u00e7\u0131lmas\u0131na izin vermeyece\u011fiz\u201d dedi (AA, 13.8.2023).<\/p>\n\n\n\n<p>ABD Riyad ile Tel Aviv aras\u0131nda normalle\u015fme anla\u015fmas\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Hatta Wall Street Journal, bu konuda bir ilerleme oldu\u011funu da yazd\u0131. Habere g\u00f6re normalle\u015fme kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ABD Suudilere g\u00fcvenlik garantisi verilecek, Suudilerin sivil n\u00fckleer kapasite geli\u015ftirmesine yard\u0131m edilecek ve \u0130srail de Filistin konusunda taviz verecek.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ki konu var: 1) ABD, Suudi Arabistan\u2019\u0131n \u00c7in\u2019le yak\u0131nla\u015fmas\u0131ndan \u00e7ok rahats\u0131z ve bunu frenlemek i\u00e7in elinden gelen her \u015feyi yap\u0131yor, yapacak; bunlara \u0130srail\u2019i baz\u0131 tavizlere zorlamak da dahil. 2) Suudi Arabistan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Faysal bin Ferhan, \u0130srail\u2019le normalle\u015fmenin \u00f6n\u015fart\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z Filistin devletinin kabul\u00fc oldu\u011funu belirtmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p>Kud\u00fcs\u2019e el\u00e7i karar\u0131n\u0131n hangi \u015fartlarda al\u0131nabildi\u011fini anlamak i\u00e7in hem Suudi Arabistan hem de Filistin cephesinde son d\u00f6nemde neler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 an\u0131msamal\u0131y\u0131z: \u00c7in, Suudi Arabistan\u2019la ba\u015fta enerji olmak \u00fczere, ticarette Yuan kullan\u0131lmas\u0131 dahil \u00e7ok \u00f6nemli anla\u015fmalar yap\u0131yor. \u00c7in di\u011fer yandan mart ay\u0131nda Suudi Arabistan ile \u0130ran aras\u0131nda arabuluculuk yaparak bu iki \u00fclkenin normalle\u015fmesini sa\u011flad\u0131. Devam\u0131nda \u0130ran-K\u00f6rfez normalle\u015fmesi geldi. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te de \u00c7in-K\u00f6rfez zirvesi planlan\u0131yor. (Mehmet Ali G\u00fcller, \u201cFilistin\u2019e Suudi El\u00e7i Hamlesi\u201d, Cumhuriyet, 14 A\u011fustos 2023, s.7.)<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref58#_ftnref58\"><sup>[58]<\/sup><\/a> \u201c\u015ei\u2019nin K\u00f6rfez A\u00e7\u0131l\u0131m\u0131\u201d, Birg\u00fcn, 8 Aral\u0131k 2022, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref59#_ftnref59\"><sup>[59]<\/sup><\/a> Wissam Sade, \u201c\u00c7in, Ortado\u011fu\u2019ya Nas\u0131l \u015eekil Veriyor?\u201d, Birg\u00fcn, 3 A\u011fustos 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref60#_ftnref60\"><sup>[60]<\/sup><\/a> \u0130srail ve Ukrayna\u2019ya deste\u011fi yineleyen Almanya Ba\u015fbakan\u0131 Scholz, Rusya\u2019n\u0131n ger\u00e7ek bir tehdit oldu\u011funu s\u00f6yledi ve Almanya\u2019n\u0131n gayrisafi yurt i\u00e7i has\u0131las\u0131n\u0131n (GSYH) asgari y\u00fczde 2\u2019sini savunmaya ay\u0131rma taahh\u00fcd\u00fcn\u00fc bir kez daha teyit ederek,&nbsp; \u201cAlmanya, 2020\u2019lerde, 2030\u2019larda ve sonras\u0131nda GSYH\u2019sinin y\u00fczde 2\u2019sini savunmaya yat\u0131racak\u201d&nbsp;dedi. (\u201cScholz, Rusya\u2019n\u0131n Ger\u00e7ek Bir Tehdit Oldu\u011funu S\u00f6yledi\u201d, 17 \u015eubat 2024\u2026 https:\/\/odakdergisi2.com\/israil-ve-ukraynaya-destegi-yineleyen-almanya-basbakani-scholz-rusyanin-gercek-bir-tehdit-oldugunu-soyledi\/)<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref61#_ftnref61\"><sup>[61]<\/sup><\/a> Stefan Wolff, \u201c\u00c7in-AB \u0130li\u015fkisi Kritik D\u00f6nemde\u201d, Birg\u00fcn, 5 Aral\u0131k 2022, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref62#_ftnref62\"><sup>[62]<\/sup><\/a> \u201cMacron: Kendimizi \u00c7in\u2019den Ay\u0131ramamal\u0131y\u0131z\u201d, Cumhuriyet, 6 Nisan 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref63#_ftnref63\"><sup>[63]<\/sup><\/a> Zeynep \u00c7am, \u201cMacron\u2019un \u00c7in Ziyaretinin \u0130pu\u00e7lar\u0131\u201d, Cumhuriyet, 26 Nisan 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref64#_ftnref64\"><sup>[64]<\/sup><\/a> El\u00e7in Poyrazlar, \u201cAvrupa\u2019n\u0131n NATO\u2019su\u201d, Cumhuriyet, 16 \u015eubat 2024, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref65#_ftnref65\"><sup>[65]<\/sup><\/a> Nilg\u00fcn Cerraho\u011flu, \u201cMoskova\u2019daki G\u00f6lge Oyunu\u201d, Cumhuriyet, 2 Temmuz 2023, s.2.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref66#_ftnref66\"><sup>[66]<\/sup><\/a> Putin\u2019in, \u201cA\u015f\u0131r\u0131 h\u0131rslar Rusya\u2019ya ihanete yol a\u00e7t\u0131. \u00d6zel askeri harek\u00e2t b\u00f6lgesinde sava\u015fan Wagner sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 birer kahraman. \u0130syan ba\u015flatanlar onlara ihanet etmi\u015f oldu. Her t\u00fcrl\u00fc fitne, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl tehdittir. Eylemlerimiz \u00e7ok sert olacak. Rusya ordusu, silahl\u0131 isyan organize edenleri etkisiz h\u00e2le getirmek i\u00e7in gereken emirleri ald\u0131. \u0130syan giri\u015fiminden sorumlu olan herkes ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak cezas\u0131n\u0131 \u00e7ekecek, yasalar ve halk kar\u015f\u0131s\u0131nda cevap verecek,\u201d (\u201cPutin\u2019den \u2018Wagner \u0130syan\u0131na\u2019 Dair A\u00e7\u0131klama: Rusya, Gelece\u011fi \u0130\u00e7in M\u00fccadele Veriyor\u201d, 24 Haziran 2023\u2026 https:\/\/www.avrupademokrat2.com\/putinden-wagner-isyanina-dair-aciklama-rusya-gelecegi-icin-mucadele-veriyor\/) derken Kremlin S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Dmitriy Peskov, \u201cWagner sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 Prigojin\u2019in su\u00e7 i\u00e7erikli maceras\u0131na ve silahl\u0131 bir isyana s\u00fcr\u00fcklendi. Yolda\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n bir\u00e7o\u011fu, kal\u0131c\u0131 konu\u015flanma yerlerine g\u00fcvenli \u015fekilde d\u00f6nebilmek i\u00e7in yard\u0131m isteyerek hatalar\u0131n\u0131 \u00e7oktan anlad\u0131\u2026 Prigojin\u2019in eylemlerinin hukuki de\u011ferlendirmesi, hakk\u0131nda a\u00e7\u0131lan dava kapsam\u0131nda yap\u0131lacak,\u201d notunu d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc paramiliter Paramiliter grubu Wagner, Ukrayna Sava\u015f\u0131\u2019nda da aktif rol oynad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Wagner\u2019in \u00d6zel Askeri \u015eirketler (\u00d6A\u015e) d\u00fcnyas\u0131na giri\u015fi asl\u0131nda ge\u00e7 oldu denilebilir. Bu alan ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir sekt\u00f6r h\u00e2line geldi ve senelik 220 milyar dolarl\u0131k bir hacme kavu\u015ftu. \u00d6A\u015e\u2019ler ve bu \u015firketler i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fanlar genelde militarist d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsiyorlar ve hatta \u201cbeyaz milliyet\u00e7ili\u011fine\u201d yak\u0131nsayan ideolojilere sahipler. Wagner grubunun kendine olu\u015fturdu\u011fu kimlik ise bir yandan \u201csert \u00e7ocuklar\u0131\u201d oynamak, di\u011fer yandan \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan g\u00f6sterdi\u011fi kahramanl\u0131klar\u0131 tekrar etmekten aciz kalan Rusya ordusuna destek veren \u201cprofesyoneller\u201d k\u0131l\u0131\u011f\u0131na girmek \u00fczerine kurulu. Aralar\u0131na beyaz \u00fcst\u00fcnl\u00fck\u00e7\u00fcleri kat\u0131l\u0131yor ve bilhassa \u00e7arl\u0131k d\u00f6nemini savunan \u201cRusya Emperyal Hareketi\u201dnin de grup i\u00e7inde pop\u00fcler oldu\u011fu biliniyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Wagner ilk etapta Rus askeri istihbarat \u015fefi Dmitry Utkin taraf\u0131ndan, Ukrayna\u2019n\u0131n ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 b\u00f6lgelerini desteklemek amac\u0131yla kurulmu\u015ftu. Grubun ismi ilk olarak 2015-17 d\u00f6neminde, Suriye\u2019deki El \u015eaer petrol sahas\u0131n\u0131 I\u015e\u0130D\u2019den geri almada oynad\u0131klar\u0131 rol sayesinde duyuldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Fakat grup o d\u00f6nemden bu yana dallan\u0131p budakland\u0131 ve neredeyse Afrika\u2019n\u0131n tamam\u0131na yay\u0131larak kanl\u0131 ayak izlerini Mali\u2019den Mozambik\u2019e her yere b\u0131rakt\u0131. Sudan\u2019da toplumdan giderek daha fazla tepki alan askeri cunta ile yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve K\u0131z\u0131l Deniz liman\u0131 gibi rant merkezlerini bizzat savunuyor. Baz\u0131 haberlere g\u00f6re Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nde faaliyet y\u00fcr\u00fcten say\u0131s\u0131z milis gruba kar\u015f\u0131, \u00fclkenin askeri kuvvetleriyle birlikte kanl\u0131 bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Grubun Madagaskar\u2019daki faaliyetlerine dair belirsizlik var. \u00dclkenin ba\u015fl\u0131ca kromit madeni \u00fcreticilerinden birinin Rusya taraf\u0131ndan \u201cele ge\u00e7irildi\u011fi\u201d iddialar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Wagner ve Prigozhin\u2019in \u00fclkede se\u00e7imlere m\u00fcdahale etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde iddialar da var. Wagner grubu Libya\u2019da Halife Hefter rejimini destekliyor, belli ba\u015fl\u0131 petrol kuyular\u0131n\u0131 ve stratejik \u00f6neme sahip altyap\u0131lar\u0131 koruyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Wagner grubu gitti\u011fi her yerde sivil \u00f6l\u00fcmleri ile su\u00e7lan\u0131yor ve \u00e7at\u0131\u015fma b\u00f6lgelerinde may\u0131n d\u00f6\u015femekle, ya\u011fma ve yolsuzluk gibi uygulamalarla itham ediliyor. Ayr\u0131ca genellikle \u201caskeri ge\u00e7mi\u015fe sahip\u201d siyasi haydutlarla i\u015f birli\u011fi yap\u0131yor; zaman zaman i\u015fkence, suikast ve zorbal\u0131k y\u00f6ntemlerine ba\u015fvuruyor. Neticede, ortaya \u00e7\u0131kan tablo pek ho\u015f de\u011fil. \u015e\u00fcphesiz, bir devlet olarak \u00d6zel Askeri \u015eirketler ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fma yoluna giriyorsan\u0131z, ba\u015fl\u0131ca \u201cavantajlardan\u201d biri de i\u015fler ters gitti\u011finde yaka silkip, kameralara g\u00fcl\u00fcmseyebilir ve \u201cbizimle ilgisi yok\u201d diyebilirsiniz. Modern paral\u0131 asker sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ba\u015fl\u0131ca slogan\u0131 da tam olarak bu: \u201c\u0130nk\u00e2r edilebilirlik.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Rivayete g\u00f6re, Wagner ismi Yahudi d\u00fc\u015fman\u0131 e\u011filimleriyle bilinen Alman besteci Richard Wagner\u2019den geliyor. Yazd\u0131\u011f\u0131 operalar\u0131n Hitler\u2019i a\u011flatt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. (\u201cWagner Grubu Nedir?\u201d, Birg\u00fcn, 15 May\u0131s 2023, s.9.)<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref67#_ftnref67\"><sup>[67]<\/sup><\/a> Rusya Savunma Bakan\u0131 Sergey \u015eoygu, NATO, AB ve ortaklar\u0131n\u0131n Ukrayna\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 yard\u0131m\u0131n miktar\u0131n\u0131n 160 milyar dolar\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. (\u201cRusya: Bat\u0131\u2019n\u0131n Ukrayna\u2019ya Yard\u0131m\u0131 160 Milyar Dolar\u0131 A\u015ft\u0131\u201d, 20 A\u011fustos 2023\u2026 https:\/\/www.avrupademokrat3.com\/rusya-batinin-ukraynaya-yardimi-160-milyar-dolari-asti\/)<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref68#_ftnref68\"><sup>[68]<\/sup><\/a> Nilg\u00fcn Cerraho\u011flu, \u201cMoskova\u2019daki G\u00f6lge Oyunu\u201d, Cumhuriyet, 2 Temmuz 2023, s.2.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref69#_ftnref69\"><sup>[69]<\/sup><\/a> \u201cB\u00f6yle Giderse Yeni Sava\u015f Ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz\u201d, Birg\u00fcn, 26 Nisan 2023, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref70#_ftnref70\"><sup>[70]<\/sup><\/a> \u00d6zgen Acar, \u201c\u2026 \u20183. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na Do\u011fru! (1)\u201d, Cumhuriyet, 2 \u015eubat 2024, s.8.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref71#_ftnref71\"><sup>[71]<\/sup><\/a> \u201cD\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc say\u0131lan \u00c7in Donanmas\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada, kalk\u0131nma projeleriyle her zaman \u2018deniz s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmak\u2019 istendi\u011fi belirtildi. Ancak u\u00e7ak gemilerine, d\u00fc\u015fman f\u0131rkateynlerine ve n\u00fckleer denizalt\u0131lara artan yat\u0131r\u0131m, Japonya, G\u00fcney Kore, Filipinler, Endonezya, Vietnam ve Avustralya gibi t\u00fcm Pasifik kom\u015fular\u0131n\u0131 endi\u015felendiriyor. Hepsinin \u00c7in ile deniz s\u0131n\u0131r\u0131 konusunda anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 bulunuyor. Tabii ki burada Tayvan\u2019\u0131n \u00c7in ile olan karma\u015f\u0131k meselesinin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na girmeyece\u011fiz. Mevcut durumda \u00c7in\u2019in askeri donanma gemilerinin say\u0131s\u0131 350, ABD\u2019nin ise 293. \u00c7in filosunun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc son 20 y\u0131lda \u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Ayr\u0131ca 2025 y\u0131l\u0131na kadar 400 par\u00e7al\u0131k bir donanmaya ula\u015fmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131 kaydediliyor. \u00d6te yandan ABD ise belirgin ve net bir zaman s\u0131n\u0131r\u0131 olmaks\u0131z\u0131n 355 par\u00e7al\u0131k bir filoya ula\u015fmay\u0131 hedefliyor.\u201d (H\u00fcseyin \u015eubuk\u015fi, \u201cYay\u0131lmac\u0131 Ejderha!\u201d, 5 Ekim 2021\u2026 https:\/\/turkish.aawsat.com\/home\/article\/3228131)<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref72#_ftnref72\"><sup>[72]<\/sup><\/a> Stockholm Uluslararas\u0131 Bar\u0131\u015f Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (SIPRI), 2022\u2019de en \u00e7ok silah ve askeri hizmet sat\u0131\u015f\u0131 yapan ilk 100 savunma sanayi \u015firketini a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Listede d\u00f6rt T\u00fcrk \u015firketi yer al\u0131yor. 60\u2019\u0131nc\u0131 s\u0131rada ASELSAN, 76\u2019nc\u0131 s\u0131rada Baykar, 82\u2019nci s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrk Havac\u0131l\u0131k ve Uzay Sanayii (TUSA\u015e) ve 100\u2019\u00fcnc\u00fc s\u0131ras\u0131nda da Roketsan yer al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>SIPRI raporuna g\u00f6re ilk 100\u2019de yer alan Avrupa\u2019daki 26 \u015firketin silah sat\u0131\u015flar\u0131 2022\u2019de y\u00fczde 0.9 artarak 121 milyar dolara ula\u015ft\u0131. (\u201cSIPRI 2022: Silahlar Ortado\u011fu\u2019dan\u201d, Cumhuriyet, 5 Aral\u0131k 2023, s.8.)<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref73#_ftnref73\"><sup>[73]<\/sup><\/a> John Berger-Jean Mohr, Yedinci Adam-Avrupa\u2019da Bir G\u00f6\u00e7men \u0130\u015f\u00e7inin Hik\u00e2yesi, \u00e7ev: Cevat \u00c7apan, Metis Kitap, 2018.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref74#_ftnref74\"><sup>[74]<\/sup><\/a> V. \u0130. Lenin, \u201cBar\u0131\u015f Program\u0131\u201d\u2026 https:\/\/www.marxists.org\/archive\/lenin\/works\/1916\/mar\/25.htm<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c\u0130nsan baz\u0131 \u015feyleri unutabilir, hayat bu, baz\u0131&#46;&#46;&#46;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2971,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"manset":[],"class_list":["post-2970","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sectiklerimiz"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2970"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2972,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2970\/revisions\/2972"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2970"},{"taxonomy":"manset","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/manset?post=2970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}