{"id":4411,"date":"2024-09-16T21:40:21","date_gmt":"2024-09-16T18:40:21","guid":{"rendered":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/?p=4411"},"modified":"2024-12-01T19:05:20","modified_gmt":"2024-12-01T16:05:20","slug":"kurtce-konusan-sert-dostluk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/2024\/09\/16\/kurtce-konusan-sert-dostluk\/","title":{"rendered":"K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fan \u2018sert dostluk\u2019"},"content":{"rendered":"\n<p>Gazze\u2019deki soyk\u0131r\u0131m operasyonlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u2018Direni\u015f Ekseni\u2019nden gelen yan\u0131tlar \u0130ran ile \u0130srail aras\u0131nda vaat edilmi\u015f sava\u015fa dair bahisleri k\u0131z\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken pek \u00e7ok taraf reformcu Cumhurba\u015fkan\u0131 Mesud Peze\u015fkiyan\u2019\u0131n ayak izlerine bak\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ne de\u011fi\u015fecek? \u0130ran d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki ince ayarlar cumhurba\u015fkan\u0131 de\u011fi\u015fiminden fazlas\u0131n\u0131 gerektiriyor. Peze\u015fkiyan\u2019\u0131n getirece\u011fi n\u00fcanslar \u00f6nemsiz olmasa da team\u00fcl \u201cDevaml\u0131l\u0131k esast\u0131r\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeni cumhurba\u015fkan\u0131 ilk yurtd\u0131\u015f\u0131 gezisini 11-13 Eyl\u00fcl tarihlerinde Irak\u2019a yapt\u0131. Bu tercih d\u0131\u015f politikan\u0131n y\u00f6nelim ve \u00f6nceliklerine dair bir \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Irak dini ba\u011flar ve ticaret potansiyelinin yan\u0131 s\u0131ra \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lge politikas\u0131nda kritik bir kav\u015fak haline geliyor. 2003\u2019ten bu yana \u0130ran\u2019\u0131n etkisi artsa da Irak\u2019\u0131n siyasal haritas\u0131ndaki fay hatlar\u0131 Tahran a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir kar\u015f\u0131l\u0131k sunmuyor. \u0130ran\u2019a yol veren ve bloke eden par\u00e7alar ayn\u0131 masan\u0131n etraf\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ki kom\u015fu birbirine hem yak\u0131n hem uzak!<\/p>\n\n\n\n<p>Ha\u015fd el \u015eaabi i\u00e7inde \u2018Direni\u015f Ekseni\u2019nin Irak aya\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan gruplar\u0131n eylemleri \u0130ran\u2019la ili\u015fkilerin k\u0131l\u00e7\u0131kl\u0131 taraf\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Yan\u0131 s\u0131ra \u0130srail\u2019in gizli operasyonlar\u0131na izin verdi\u011fi su\u00e7lamas\u0131yla K\u00fcrdistan b\u00f6lgesiyle ili\u015fkiler hayli tehditk\u00e2r boyut kazand\u0131. Buraya \u00f6zel bir parantez a\u00e7\u0131ld\u0131; Peze\u015fkiyan K\u00fcrdistan b\u00f6lgesini ziyaret eden ilk \u0130ran Cumhurba\u015fkan\u0131 oldu. Balistik f\u00fczelerin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 cam k\u0131r\u0131klar\u0131n\u0131 toplarcas\u0131na K\u00fcrt\u00e7e deme\u00e7ler verdi. Ve bir hayli yank\u0131 uyand\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Dahas\u0131 Cumhurba\u015fkan\u0131 Tayyip Erdo\u011fan, K\u00fcrdistan Yurtseverler Birli\u011fi\u2019ni (KYB) \u201cTer\u00f6r destek\u00e7isi\u201d diyerek hedefe koyarken Peze\u015fkiyan, Erbil\u2019den sonra S\u00fcleymaniye\u2019ye giderek Talabani ailesini onurland\u0131rd\u0131. Pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan bu ziyaret T\u00fcrkiye\u2019nin Irak\u2019la a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yeni sayfay\u0131 ilgilendiriyor. Malum Irak, \u0130ran-T\u00fcrkiye rekabetinin \u015fekillendi\u011fi yerlerin ba\u015f\u0131nda geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6nce Ba\u011fdat\u2019taki temaslara bakal\u0131m. Tahran artan ili\u015fkileri stratejik bir \u00e7er\u00e7eveye kavu\u015fturmak istiyor. Bu \u00e7er\u00e7eveyi \u015fekillendirecek beklentiler s\u00f6z konusu: Irak\u2019\u0131n Amerikan kontrol\u00fcnden \u00e7\u0131kmas\u0131; Amerikan g\u00fc\u00e7lerini g\u00f6ndermesi; Amerikan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten politikay\u0131 kenara b\u0131rakmas\u0131; \u2018Irak \u0130slami Direni\u015fi\u2019 diye etiketlenen \u0130ran destekli Ha\u015fd el \u015eaabi gruplar\u0131n\u0131 tasfiye \u00e7abas\u0131ndan vazge\u00e7mesi; \u0130srail-Amerikan eksenine kar\u015f\u0131 daha fazla ortakl\u0131k sergilemesi; stratejik projelere izin vermesi vs.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7er\u00e7evenin K\u00fcrdistan aya\u011f\u0131nda da \u015fu var: \u0130srail\u2019in K\u00fcrdistan topraklar\u0131ndan \u0130ran\u2019a yakla\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi yani Mossad\u2019\u0131n aya\u011f\u0131na yer a\u00e7\u0131lmamas\u0131; \u0130ranl\u0131 K\u00fcrt partilerin \u2018faaliyetsiz\u2019 k\u0131l\u0131nmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Irak siyaseti stratejik \u00e7er\u00e7eve ile ilgili gelgitler ya\u015f\u0131yor. \u0130ktidarda \u015eii partilerin belirleyici olmas\u0131 Irak\u2019\u0131 sars\u0131lmaz m\u00fcttefik yapm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Peki Irak siyasetinde \u0130ran\u2019\u0131n etkisinden rahats\u0131z olan kanatlar ne istiyor?<\/p>\n\n\n\n<p>Dedikleri:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Irak, \u0130ran ile ABD aras\u0131ndaki hesapla\u015fman\u0131n arenas\u0131 olmas\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 \u00fclkeyi koruyan Ha\u015fd el \u015eaabi tam olarak sisteme entegre edilsin ve \u0130ran\u2019\u0131n vekil g\u00fcc\u00fc olmaktan \u00e7\u0131ks\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Gazze\u2019deki sava\u015f\u0131n Irak\u2019a s\u0131\u00e7ramas\u0131na izin verilmesin.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Amerikan \u00fcslerine sald\u0131r\u0131lara son verilsin.<\/p>\n\n\n\n<p>Yemen\u2019deki Ensarullah ve Hamas\u2019\u0131n Ba\u011fdat\u2019ta b\u00fcro a\u00e7\u0131p Irakl\u0131 gruplarla koordinasyonlar\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 bu \u00e7evrelerde rahats\u0131zl\u0131k yarat\u0131yor. \u0130ki yap\u0131 da \u0130ran destekli milis g\u00fc\u00e7lerinin korumas\u0131 alt\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n<p>Beri tarafta Ba\u011fdat\u2019ta siyasetin etkili bir taraf\u0131 \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lgesel g\u00fcndemiyle uyumlu. Ha\u015fd el \u015eaabi i\u00e7indeki baz\u0131 milis g\u00fc\u00e7leri, ABD\u2019nin b\u00f6lgeden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 konusunda \u0130ran\u2019la ayn\u0131 hedefi payla\u015f\u0131yor. Gazze ile dayan\u0131\u015fmada da bu gruplar \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>Peki Ba\u015fbakan Muhammed \u015eiya el Sudani nerede duruyor? Sudani \u015eii partilerin olu\u015fturdu\u011fu Koordinasyon \u00c7er\u00e7evesi\u2019nin deste\u011fiyle ba\u015fbakan oldu ama \u0130ran\u2019a diledi\u011fini yazaca\u011f\u0131 bir bo\u015f sayfa sunmad\u0131. \u0130ran\u2019la iyi ge\u00e7inmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kadar ABD\u2019nin hassasiyetlerini de g\u00f6zetiyor. \u0130ran medyas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Sudani hakk\u0131ndaki \u015fikayetlerin birka\u00e7 noktada topland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor:<\/p>\n\n\n\n<p>ABD ad\u0131na Ha\u015fd el \u015eaabi\u2019yi dizginleme \u00e7abas\u0131; \u0130ran\u2019a \u00f6demelerde Amerikan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 delmekten ka\u00e7\u0131nmas\u0131; Amerikan g\u00fc\u00e7lerini g\u00f6nderecek ortakl\u0131k anla\u015fmas\u0131 m\u00fczakerelerinde yeterince a\u011f\u0131rl\u0131k kullanmamas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca Sudani\u2019nin baz\u0131 tercihleri \u0130ran\u2019\u0131 dengeleme \u00e7abas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda T\u00fcrkiye ile Kalk\u0131nma Yolu Projesi ve g\u00fcvenlik alan\u0131nda imzalanan mutabakatlar geliyor. Sudani ayr\u0131ca Arap kom\u015fularla ili\u015fkileri geli\u015ftirme yolunda selefinin yolundan ilerliyor. Fakat \u0130ran\u2019\u0131 dengeleyen bu y\u00f6nelimlerin hepsinde \u201c\u0130ran kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131\u201d bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Hatta Araplar aras\u0131 normalle\u015fmede \u0130ran\u2019\u0131n i\u015fine gelen boyutlar da var.<\/p>\n\n\n\n<p>Kom\u015fularla ili\u015fkileri normalle\u015ftirme y\u00f6neliminde \u0130ran ve Irak\u2019\u0131n tercihleri belli yerlerde \u00e7ak\u0131\u015f\u0131yor. \u0130ran taraf\u0131ndan meseleyi ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015f\u00f6yle bir tablo \u00e7\u0131k\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n<p>Peze\u015fkiyan d\u0131\u015f politikada reformcu selefi Hasan Ruhani&#8217;den \u00e7ok muhafazak\u00e2r selefi \u0130brahim Reisi\u2019nin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yerden ilerliyor. Bu, sistemin belirledi\u011fi bir rota. Ruhani\u2019nin \u00f6nceli\u011fi n\u00fckleer anla\u015fmayla ABD-AB kamp\u0131yla ili\u015fkileri d\u00fczeltip yapt\u0131r\u0131mlardan kurtulmakt\u0131. ABD n\u00fckleer anla\u015fmay\u0131 tek tarafl\u0131 \u00e7\u00f6pe at\u0131nca Bat\u0131 ile k\u00f6pr\u00fcler kurulamad\u0131. Bunun \u00fczerine \u0130ran-Amerikan kap\u0131\u015fmas\u0131nda ABD\u2019den yana duran kom\u015fularla ili\u015fkileri normalle\u015ftirmek \u00f6ncelik haline geldi. Tabi \u201cNe Do\u011fu Ne Bat\u0131\u201d parolas\u0131 da Do\u011fu\u2019dan yana esnedi. \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc ve BRICS de stratejik \u00f6ncelik haline geldi. Ruhani\u2019nin ikinci d\u00f6neminde \u00f6ne \u00e7\u0131kan bu e\u011filim, Reisi zaman\u0131nda sonu\u00e7lar verdi. \u00d6zellikle kom\u015fularla normalle\u015fmede Irak\u2019\u0131n rol\u00fc \u00f6nem kazand\u0131. Irak, \u0130ran\u2019\u0131n Suudi Arabistan, \u00dcrd\u00fcn ve M\u0131s\u0131r\u2019la normalle\u015fme aray\u0131\u015f\u0131nda arac\u0131l\u0131k yapt\u0131. Bu t\u00fcr bir arabuluculuk, Irak\u2019a da 2003 sonras\u0131nda \u0130ran ile Arap \u00fclkeleri aras\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131ktan kurtulma f\u0131rsat\u0131 sundu. Irak, Riyad ile Tahran aras\u0131nda be\u015f tur g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ev sahipli\u011fi yapt\u0131ktan sonra bu \u00e7abay\u0131 bir anla\u015fmayla sonu\u00e7land\u0131rmak \u00c7in\u2019e nasip oldu. \u0130ran ile \u00dcrd\u00fcn aras\u0131nda da \u00fc\u00e7 tur g\u00f6r\u00fc\u015fme oldu. Hen\u00fcz sonu\u00e7 yok. Gazze\u2019deki soyk\u0131r\u0131m sava\u015f\u0131n\u0131n yans\u0131malar\u0131 bu taraf\u0131 da olumsuz etkiliyor. Irak, M\u0131s\u0131r ile \u0130ran aras\u0131nda mesajla\u015fmaya da arac\u0131l\u0131k etti. Y\u00fcz y\u00fcze g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmedi. Irak\u2019ta istihbarat \u015fefli\u011finden ba\u015fbakanl\u0131k koltu\u011funa ge\u00e7mi\u015f olan Mustafa Kaz\u0131mi&#8217;nin Arap ba\u015fkentleriyle ileti\u015fimi g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc. Ba\u011flar\u0131 sayesinde arabuluculuk \u00e7abas\u0131nda h\u0131zl\u0131 yol ald\u0131. Sudani bu rol\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmek istese de selefi kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ili\u015fkilere ve diplomatik maharete sahip de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n<p>Peze\u015fkiyan da Bat\u0131 ile ili\u015fkileri geli\u015ftirmek istese de mevcut ko\u015fullarda bir a\u00e7\u0131l\u0131m \u015fans\u0131 yok. \u0130srail\u2019le y\u00fcksek gerilim, Direni\u015f Ekseni\u2019nin artan angajman\u0131 ve Ukrayna sava\u015f\u0131nda Rusya\u2019dan yana tutum Bat\u0131\u2019yla gerilimi besliyor. Ayr\u0131ca \u0130ran uranyum zenginle\u015ftirme ve balistik f\u00fcze programlar\u0131nda kendi yolunda ilerliyor. Bu fakt\u00f6rler m\u00fczakerelere izin vermiyor. Peze\u015fkiyan da Bat\u0131 kap\u0131s\u0131 kapal\u0131yken mecburen \u00f6nceli\u011fi kom\u015fulara veriyor. Ve Sudani\u2019den \u00f6zellikle M\u0131s\u0131r ve \u00dcrd\u00fcn\u2019le yar\u0131m kalan s\u00fcrece el atmas\u0131n\u0131 bekliyor. Bu arada Riyad, Abu Dabi ve Manama ile kurulan k\u00f6pr\u00fcleri sa\u011flamla\u015ft\u0131racak f\u0131rsatlar da kollan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6te yandan ticari ili\u015fkilerde bir s\u0131\u00e7rama olmakla beraber \u00f6demelerde sorunlar ya\u015fan\u0131yor. ABD&#8217;nin bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 \u0130ran\u2019\u0131n alacaklar\u0131na eri\u015fimini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. Ba\u011fdat, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 delmeyi g\u00f6ze alam\u0131yor. Hatta Irak\u2019ta Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Ali Muhsin el Altak dolar transferine k\u0131s\u0131tlama getirdi\u011fi i\u00e7in \u2018Amerikan memuru\u2019 olmakla su\u00e7lan\u0131yor. Bu sorun \u00f6zellikle do\u011falgaz ve elektrik ithalat\u0131ndan dolay\u0131 biriken bor\u00e7larla ilgili. Kaz\u0131mi yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 baypas eden baz\u0131 alternatif y\u00f6ntemlere izin vermi\u015fti. Mesela \u0130ran&#8217;\u0131n T\u00fcrkmenistan&#8217;a olan borcunun bir k\u0131sm\u0131 Irak taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131. Yine Irak Ticaret Bankas\u0131&#8217;nda tutulan \u0130ran\u2019a ait fonlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 \u0130ran&#8217;\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 ithalat i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kaz\u0131mi\u2019nin kafas\u0131nda ba\u015fka bir proje vard\u0131: T\u00fcrkmenistan, \u0130ran ve Irak aras\u0131nda \u00fc\u00e7l\u00fc bir anla\u015fma \u00f6neriyordu. Plana g\u00f6re Irak T\u00fcrkmenistan&#8217;dan gaz sat\u0131n alacak, bu gaz \u0130ran&#8217;\u0131n kuzeyine g\u00f6nderilecek, \u0130ran da g\u00fcneydeki sahalar\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 gaz\u0131 Irak&#8217;a verecekti. Hem transfer maliyetleri azalacak hem de yapt\u0131r\u0131mlar atlat\u0131lacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Kaz\u0131mi ayr\u0131ca \u0130ran&#8217;la stratejik projeleri y\u00f6netmekle g\u00f6revli \u00f6zel bir birim kurmu\u015ftu. Sudani, Kaz\u0131mi\u2019den daha fazla \u0130ran\u2019a yak\u0131n ama ne yapt\u0131r\u0131m atlatmaya yarayan mekanizmalara s\u0131cak bak\u0131yor ne de Tahran\u2019la ili\u015fkilere stratejik boyut kazand\u0131racak bir yakla\u015f\u0131m sergiliyor. Peze\u015fkiyan\u2019\u0131n 10 milyar dolarl\u0131k \u0130ran varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 i\u00e7in pazarl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131 aktar\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca stratejik \u00e7er\u00e7eve derken \u00fczerinde durulan konular\u0131n ba\u015f\u0131nda Basra-\u015eelem\u00e7e demiryolu projesi geliyor. Topu topu 32 km uzunlu\u011funda bir hat ama bir t\u00fcrl\u00fc yol al\u0131nam\u0131yor. Yol k\u0131sa ama \u00e7er\u00e7eve stratejik. Haliyle \u2018bozucu\u2019 fakt\u00f6rler devreye giriyor. \u0130ran bu projeyi, Irak\u2019\u0131 \u0130ran \u00fczerinden Rusya ve Orta Asya\u2019ya ba\u011flayacak bir rota olarak sunuyor. Proje, \u0130ran\u2019\u0131n \u00e7ok \u00f6nem verdi\u011fi kuzey-g\u00fcney koridoruyla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak ele al\u0131n\u0131yor. Fakat Irak taraf\u0131 \u00f6nceli\u011fi Fav liman\u0131n\u0131 karayolu ve demiryoluyla T\u00fcrkiye\u2019ye, buradan Akdeniz limanlar\u0131na ve Avrupa\u2019ya ba\u011flayacak Kalk\u0131nma Yolu\u2019na vermek istiyor. Anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar\u0131yla Kalk\u0131nma Yolu\u2019nun sabote edilmesini \u00f6nlemek i\u00e7in \u0130ran\u2019a da ortakl\u0131k teklif ediyor. \u0130pe un seren Basra-\u015eelem\u00e7e demiryolu projesi de \u0130ran\u2019\u0131 Kalk\u0131nma Yolu\u2019na ba\u011flayacak \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden biri olabilir. Irak bu hatt\u0131n sadece yolcu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131n\u0131 istiyordu. \u015eiili\u011fin kutsal mekanlar\u0131na akan milyonlarca ziyaret\u00e7iyi ta\u015f\u0131yacak bir alternatife ihtiya\u00e7 var. Kalk\u0131nma Yolu Projesi\u2019nde \u0130ran\u2019\u0131n yeri belirsiz oldu\u011fu i\u00e7in mesele koridor sava\u015flar\u0131 ba\u011flam\u0131nda g\u00fcndeme geliyor. Ziyaret s\u0131ras\u0131nda Basra-\u015eelem\u00e7e\u2019nin tamamlanmas\u0131 konusunda uzla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Alt\u0131na imza at\u0131lan 14 belgenin stratejik a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 kar\u015f\u0131lay\u0131p kar\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131 belirsiz. \u015eu a\u015famada kapsaml\u0131 stratejik plan geli\u015ftirmek i\u00e7in bir \u00e7al\u0131\u015fma grubunun olu\u015fturulmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bir sonraki bulu\u015fmada ilgili belgenin imzalanmas\u0131 temenni ediliyor. Irak taraf\u0131, Amerikan ye\u015fil \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 arama gere\u011fi duyabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>Bir di\u011fer mesele; \u0130ran Mart 2023\u2019te imzalanan g\u00fcvenlik anla\u015fmas\u0131na g\u00f6re daha fazla ad\u0131m at\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyor. \u0130ran \u00f6nce Mahsa Jina Amini g\u00f6sterilerine paralel olarak K\u00fcrdistan\u2019da belli hedefleri bombalam\u0131\u015f, ard\u0131ndan g\u00fcvenlik anla\u015fmas\u0131 imzalam\u0131\u015f, Erbil bu anla\u015fmaya destek vermi\u015f, bu \u015fekilde \u0130ranl\u0131 K\u00fcrt gruplar s\u0131n\u0131rlara yak\u0131n kamplardan \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Hedefteki \u00fc\u00e7 grup; \u0130ran K\u00fcrdistan Demokrat Partisi (\u0130KDP), K\u00fcrdistan \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Partisi (PAK) ve Komala. \u0130ran, K\u00fcrdistan \u00d6zg\u00fcr Ya\u015fam Partisi\u2019ni (PJAK) Ba\u011fdat\u2019tan ziyade Kandil\u2019le konu\u015fuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu partiler i\u00e7in K\u00fcrdistan g\u00fcvenli s\u0131\u011f\u0131nak olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor. Tahran, \u0130ranl\u0131 K\u00fcrt partilerin tamamen silahs\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkelere g\u00f6nderilmesi konusunda \u0131srar s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca Irak&#8217;tan 118 \u00f6rg\u00fct \u00fcyesinin iadesini istiyor. Birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce S\u00fcleymaniye\u2019de ya\u015fayan \u0130KDP \u00fcyesi Behzad Hosravi \u0130ran\u2019a g\u00f6nderildi. Yani bu gruplar\u0131n \u0130ran i\u00e7ine y\u00f6nelik faaliyetlerini tamamen \u00f6nleyecek bir i\u015f birli\u011fi istiyor. K\u00fcrdistan y\u00f6netimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan talepler \u00e7ok sert ama bunlar bu kez K\u00fcrt\u00e7e olarak dile geliyor. Buradan K\u00fcrdistan temaslar\u0131na ge\u00e7elim.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>Peze\u015fkiyan Erbil\u2019de K\u00fcrdistan Demokrat Partisi (KDP) Ba\u015fkan\u0131 Mesut Barzani, K\u00fcrdistan Y\u00f6netimi Ba\u015fkan\u0131 Ne\u00e7irvan Barzani, Ba\u015fbakan Mesrur Barzani ve di\u011fer h\u00fck\u00fcmet yetkilileriyle g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Mesut Barzani&#8217;yi \u0130ran&#8217;a davet etti. Peze\u015fkiyan ile Mesut Barzani&#8217;nin ortak bir taraf\u0131 var: \u0130kisi de \u0130ran&#8217;da Mahabad K\u00fcrt Cumhuriyeti\u2019ne ba\u015fkent olmu\u015f Mahabad\u2019da do\u011fdu. Peze\u015fkiyan K\u00fcrt\u00e7eyi do\u011fup b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc bu \u015fehirde \u00f6\u011frenmi\u015f. Ne\u00e7irvan Barzani ile ortak bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda da Peze\u015fkiyan K\u00fcrt\u00e7e konu\u015ftu. Barzani de Fars\u00e7as\u0131n\u0131 konu\u015fturdu. Rudaw\u2019a verdi\u011fi r\u00f6portaj\u0131n dili de K\u00fcrt\u00e7eydi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ne\u00e7irvan Barzani ziyareti ve ili\u015fkileri tarihi olarak niteleyip K\u00fcrdistan\u2019\u0131n kom\u015fu \u00fclkelere y\u00f6nelik herhangi bir tehdidin kayna\u011f\u0131 olmayaca\u011f\u0131 g\u00fcvencesini verdi. \u0130ran-Irak aras\u0131ndaki g\u00fcvenlik anla\u015fmas\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 teyit etti. Peze\u015fkiyan da t\u00fcm alanlarda ili\u015fkileri ilerletme ve sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zme s\u00f6z\u00fc verdi. Peze\u015fkiyan siyasi partilerin yan\u0131 s\u0131ra dini ve etnik gruplar\u0131n temsilcileriyle bir araya geldi.<\/p>\n\n\n\n<p>Siyasi liderler resmi ziyaretlerde Erbil\u2019le yetiniyor. Fakat Peze\u015fkiyan, S\u00fcleymaniye\u2019ye ge\u00e7ip eski Irak Cumhurba\u015fkan\u0131 Celal Talabani\u2019nin Deba\u015fan\u2019daki mezar\u0131n\u0131 ziyaret etti. Hat\u0131ra defterine \u201cVatan\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in verdi\u011fi m\u00fccadelesini an\u0131yor, birlik ve beraberlik i\u00e7in verdi\u011fi amans\u0131z \u00e7abas\u0131ndan dolay\u0131 kendisine te\u015fekk\u00fcr ediyorum\u201d notunu d\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Ard\u0131ndan KYB Ba\u015fkan\u0131 Bafel Talabani ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Malum KDP ile KYB aras\u0131nda sert r\u00fczgarlar esiyor. Peze\u015fkiyan\u2019\u0131n K\u00fcrdistan\u2019\u0131n her iki yakas\u0131na gitmesi bir denge g\u00fcd\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor. KDP y\u0131llard\u0131r T\u00fcrkiye ile yol al\u0131rken KYB \u0130ran\u2019la ili\u015fkileri s\u0131cak tutuyor. \u0130ran Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131\u2019n\u0131n balistik f\u00fczelerle d\u00fczenledi\u011fi sald\u0131r\u0131lar ili\u015fkileri sarsm\u0131\u015f, KDP y\u00f6netimi sald\u0131r\u0131y\u0131 \u201ckorkak\u00e7a\u201d diye k\u0131nam\u0131\u015ft\u0131. Fakat son aylarda KDP de hem \u0130ran\u2019la hem de Irakl\u0131 \u015eii partilerle ili\u015fkileri d\u00fczeltme yoluna gitti. \u0130ran\u2019\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131 ili\u015fkileri gerse de ekonomik ba\u011flar \u00fcste \u00e7\u0131kt\u0131. Paris\u2019teki Uluslararas\u0131 Tahkim\u2019in tazminat karar\u0131ndan sonra T\u00fcrkiye boru hatt\u0131ndan petrol sevkiyat\u0131n\u0131 durdurunca K\u00fcrdistan petrol\u00fc tankerlerle \u0130ran\u2019a y\u00f6neldi. Ayr\u0131ca Ba\u011fdat\u2019taki b\u00fct\u00e7e krizini a\u015fmak ve petrol\u00fcn sat\u0131\u015f\u0131yla ilgili ortak bir form\u00fcl bulmak i\u00e7in de \u015eii yetkililerle ili\u015fkiler \u00f6nem kazand\u0131. \u0130ran da K\u00fcrt partilerin Ba\u011fdat\u2019la yak\u0131n mesaisini kendi hesab\u0131na yaz\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>KYB hem \u0130ran hem de Ba\u011fdat\u2019taki akt\u00f6rlerle iyi ili\u015fkileri sayesinde Kerk\u00fck\u2019te valilik koltu\u011funu garantiledi. Bu durum \u0130ran\u2019\u0131 memnun ederken T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6fkesini \u00e7ekti. Fakat T\u00fcrkiye\u2019nin aksine \u0130ran\u2019\u0131n \u2018tehditk\u00e2r dostlu\u011funun\u2019 istedi\u011fi sonu\u00e7lar\u0131 verdi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Tabii KDP y\u00f6netimi Ankara ve Washington\u2019la ba\u011flar\u0131n\u0131 \u0130ran\u2019a feda etme e\u011filiminde de\u011fil. Talabani de \u0130ran\u2019a yak\u0131n dursa da ABD ile ortakl\u0131\u011fa \u00f6nem veriyor. Farkl\u0131 eksenlerin dayatmalar\u0131 aras\u0131nda ili\u015fkileri dengeleme \u00e7abas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Peze\u015fkiyan\u2019\u0131n temaslar\u0131 K\u00fcrdistan\u2019la ili\u015fkileri \u0131s\u0131tabilir. Fakat \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lge siyasetinin sert taraf\u0131na Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 h\u00fckmediyor. Peze\u015fkiyan\u2019\u0131n K\u00fcrt\u00e7e ile s\u00fcslenen dostlu\u011fu di\u011fer taraf\u0131n pratiklerini \u00f6nlemeyebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6zetlersek; Irak-\u0130ran ili\u015fkileri olgunla\u015fma sorunu ya\u015f\u0131yor. \u0130li\u015fkiler istikrarl\u0131 ve tutarl\u0131 bir rota tutturam\u0131yor. Ayn\u0131 \u015fey g\u00fcvenlik mutabakat\u0131yla tarih yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131rken birka\u00e7 g\u00fcn sonra Kerk\u00fck\u2019te S\u0130HA\u2019s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclen T\u00fcrkiye i\u00e7in de ge\u00e7erli.<\/p>\n\n\n\n<p>Fehim Ta\u015ftekin<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gazze\u2019deki soyk\u0131r\u0131m operasyonlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u2018Direni\u015f Ekseni\u2019nden gelen&#46;&#46;&#46;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4412,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"manset":[],"class_list":["post-4411","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sectiklerimiz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4411","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4411"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4411\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4413,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4411\/revisions\/4413"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4412"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4411"},{"taxonomy":"manset","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/manset?post=4411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}