{"id":9243,"date":"2026-04-02T13:37:53","date_gmt":"2026-04-02T10:37:53","guid":{"rendered":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/?p=9243"},"modified":"2026-04-02T13:38:31","modified_gmt":"2026-04-02T10:38:31","slug":"emperyalist-abd-siyonist-israil-ile-mollarsi-ve-iran-halklari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/2026\/04\/02\/emperyalist-abd-siyonist-israil-ile-mollarsi-ve-iran-halklari\/","title":{"rendered":"EMPERYAL\u0130ST ABD\/ S\u0130YON\u0130ST \u0130SRA\u0130L \u0130LE MOLLAR\u015e\u0130 VE \u0130RAN HALKLARI[*]"},"content":{"rendered":"\n<p>\u201cSuskunlukla ge\u00e7irilmi\u015f<\/p>\n\n\n\n<p>t\u00fcm ger\u00e7ekler zehirlenir.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn1#_ftn1\"><sup>[1]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>ABD\/\u0130srail ile Mollar\u015fi\u2019nin \u0130ran\u0131\u2019n\u0131n sava\u015f\u0131, uluslararas\u0131 sisteminde emperyalist rekabeti net bi\u00e7imde ortaya koyuyor. Kald\u0131 ki mesele bir sava\u015f\u0131n \u00f6tesinde, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez kapitalizmin organik krizi ile hegemonya dala\u015f\u0131n\u0131n da yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Emperyalist sermayenin geni\u015fleme gereksinimini kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in yeni pazarlar ve stratejik kaynaklar \u00fczerinde kontrol kurma \u00e7abas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bu ger\u00e7ek; Ortado\u011fu\u2019yu emperyalist rekabetin merkezlerinden biri h\u00e2line getirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD-\u0130srail\u2019in aylard\u0131r haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc \u0130ran Sava\u015f\u0131, 28 \u015eubat sabah\u0131nda yo\u011fun hava sald\u0131r\u0131lar\u0131yla ba\u015flad\u0131. Ancak bunun \u00f6ncesi vard\u0131: 7 Ekim 2023\u2019teki Hamas sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan devreye giren Gazze Sava\u015f\u0131 ve 2024 Aral\u0131k\u2019\u0131nda Esad rejiminin devrilmesini izleyen geli\u015fmelerle ABD\u2019nin BOP\u2019nin ikinci evresine ge\u00e7ildi.<\/p>\n\n\n\n<p>13 Haziran 2025\u2019te ba\u015flay\u0131p, 12 g\u00fcn s\u00fcren \u0130srail-ABD sald\u0131r\u0131lar\u0131 ise III. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u00fcrecinde ileri bir ad\u0131m olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n<p>Sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerek\u00e7esinin Amerikal\u0131lar ile ABD \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyen Trump, \u201cAmac\u0131m\u0131z, \u00e7ok sert, korkun\u00e7 insanlardan olu\u015fan ac\u0131mas\u0131z bir grup olan ve do\u011frudan ABD\u2019yi, yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fcslerimizdeki birliklerimizi ve d\u00fcnyadaki m\u00fcttefiklerimizi tehdit eden faaliyetlerde bulunan \u0130ran rejiminin tehditlerini ortadan kald\u0131rarak Amerikan halk\u0131n\u0131 savunmakt\u0131r,\u201d maruzatlar\u0131yla konumunu me\u015frula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fsa da, inand\u0131r\u0131c\u0131 olmaktan uzak. Tek iste\u011finin \u201c\u0130ran halk\u0131na \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sa\u011flamak,\u201d (?) oldu\u011funu s\u00f6yleyen Trump\u2019\u0131n, muhaliflere \u201cBiz i\u015fimizi bitirdi\u011fimizde h\u00fck\u00fcmetinizi devral\u0131n, o sizin olacak,\u201d&nbsp;diye seslenmesi de \u00f6yle\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Trump\u2019\u0131n dillendirdi\u011fi bu ama\u00e7lar\u0131n, hedeflerin ve s\u00f6zlerin ger\u00e7eklikle ilgisi yok elbette.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ula\u015f\u0131lan koordinatlarda \u00c7in ile Rusya\u2019n\u0131n dolayl\u0131 deste\u011fine sahip \u0130ran\u2019\u0131n sava\u015ftaki \u0131srar\u0131, ABD\u2019yi zorluyor; \u0130ran\u2019da ABD\u2019nin rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi yerine Venez\u00fcella\u2019daki gibi bir isim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle de yetinebilece\u011fine y\u00f6nelik de\u011ferlendirmelerin ve beklentilerin nafile oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc teokratik yap\u0131s\u0131yla Molla rejimi, tepesindeki isimlerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, girdi\u011fi yolda ilerlemek d\u0131\u015f\u0131nda bir se\u00e7ene\u011fi olmayan \u00f6zg\u00fcn bir rejimdir. Esneklikten yoksun bu yap\u0131s\u0131 nedeniyle eninde sonunda y\u0131k\u0131lmaya yazg\u0131l\u0131 olsa da; Trump ve Netanyahu\u2019nun dillerine dolad\u0131klar\u0131 \u201c\u0130ran halk\u0131n\u0131 kurtarmak, \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmek\u201d palavralar\u0131n\u0131n ger\u00e7eklikle hi\u00e7bir ilgisi yoktur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, V. \u0130. Lenin\u2019in dikkat \u00e7ekti\u011fi gibi, sava\u015f\u0131 kimin \u201cba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u201d, kimin \u201csald\u0131ran taraf\u201d oldu\u011funun \u00f6nemi yoktur. Soruna i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u0130ran ya da \u0130srail\u2019in yan\u0131nda olmak gibi bir tutumun savunulamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir kez daha yineleyelim: Emek\u00e7iler ABD-\u0130srail\u2019in \u0130ran halk\u0131n\u0131 kurtarma ve \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme yalan\u0131na en ufak prim vermemelidirler. \u0130ran halk\u0131n\u0131n ve b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na ya\u011fd\u0131r\u0131lan bombalar\u0131n yarataca\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m \u201ckurtulu\u015f ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d paravan\u0131n\u0131n ard\u0131na saklanamaz. Ancak \u0130ran halk\u0131n\u0131n yan\u0131nda olmak da Molla rejimini desteklemek anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n\n\n\n<p>Ne ki, emperyalist ABD ile siyonist \u0130srail\u2019in ba\u015fta Filistin olmak \u00fczere t\u00fcm Ortado\u011fu\u2019ya, dahas\u0131 t\u00fcm d\u00fcnyaya ne b\u00fcy\u00fck bir tehdit olu\u015fturduklar\u0131 ortadayken; sava\u015f\u0131n emperyalist sald\u0131rganl\u0131ktan ibaret oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi karart\u0131lmamal\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan \u0130ran\u2019\u0131n \u201cmollar\u015fik rejimi\u201dnin yan\u0131nda olmak gerekti\u011fini savunan hi\u00e7bir politika emek\u00e7ilerin \u00e7\u0131kar\u0131na de\u011fildir; desteklenmesi gereken \u00e7e\u015fitli milletlerden \u0130ran halklar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sava\u015f H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131n \u0130ran taraf\u0131ndan gemi trafi\u011fine kapat\u0131lmas\u0131 ile t\u0131rman\u0131\u015fa ge\u00e7erken, kontrolden \u00e7\u0131k\u0131yor. H\u00fcrm\u00fcz krizi t\u00fcm tedarik zincirlerini sars\u0131yor: Yeni \u00e7ip krizi kap\u0131da, Avrupa\u2019da yeniden enerji krizi\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Enerji sahalar\u0131n\u0131 hedef alan sald\u0131r\u0131lar t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 sarsacak bir evrenin kap\u0131s\u0131n\u0131 aral\u0131yor ve de sava\u015f t\u00fcm d\u00fcnya ekonomilerini vuruyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Sava\u015f bu h\u00e2liyle \u201csonlansa\u201d dahi ticaretin eski h\u00e2line d\u00f6nmesi zaman alacak. Yani ekonomik etkiler k\u0131sa vadede sonlanmayacak. Uzayan sava\u015f ise d\u00fcnya ekonomisini geri d\u00f6n\u00fclmez bi\u00e7imde yeniden bi\u00e7imlendirecek.<\/p>\n\n\n\n<p>Ve nihayet \u201cSava\u015f\u0131 \u0130ran m\u0131 kazan\u0131yor, ABD mi?\u201d sorusu yanl\u0131\u015f olup; do\u011frusu onlar\u0131n de\u011fil, ezilenlerin ne yapt\u0131\u011f\u0131 ve neyi kazand\u0131\u011f\u0131d\u0131r!<a><\/a><a href=\"#_ftn2#_ftn2\"><sup>[2]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>O h\u00e2lde \u015fimdi ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne dersler \u00e7\u0131karma zaman\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>DEVR\u0130ME KAR\u015eI \u201cMOLLAR\u015e\u0130K DARBE\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019da, \u015eah monar\u015fisine kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenen devrimci ba\u015fkald\u0131r\u0131n\u0131n \u201cmollar\u015fik kar\u015f\u0131-darbe\u201d taraf\u0131ndan temell\u00fck edildi\u011fi ger\u00e7e\u011fi bir an dahi unutulup g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Siz bakmay\u0131n, Humeyni&nbsp;d\u00f6neminin ba\u015flang\u0131c\u0131nda \u0130ran\u2019dan ka\u00e7an,&nbsp;\u015eah\u2019\u0131n gazetesi \u2018Keyhan\u2019\u0131n genel yay\u0131n m\u00fcd\u00fcr\u00fc&nbsp;Amin Tahiri\u2019nin, \u201c\u0130ran halk\u0131 da ne Bat\u0131 tipi bir demokrasi i\u00e7in ne de&nbsp;Marx&nbsp;ve&nbsp;Mao&nbsp;i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze al\u0131rd\u0131. \u0130ran halk\u0131 bir tek Allah a\u015fk\u0131na g\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0131rpmadan \u00f6l\u00fcme gidenlerin yan\u0131nda saf tutard\u0131. O da Humeyni hareketiydi. \u00d6b\u00fcr hareketler ger\u00e7ekte iktidar alternatifi de\u011fillerdi. \u00d6yle san\u0131ld\u0131lar, h\u00fcsranla sonland\u0131lar,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn3#_ftn3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> demesine\u2026 Bu oryantalist bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r!<\/p>\n\n\n\n<p>Asl\u0131nda hik\u00e2ye \u015f\u00f6yleydi: London School of Economics\u2019ten (LSE) tarih\u00e7i Dr. Roham Alvandi 1960\u2019lar ve 1970\u2019lerde \u0130ran muhalefetinin Marksist ideolojiden \u00e7ok derin bir \u015fekilde etkilendi\u011fini s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ranl\u0131 yazar ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Manshour Varasteh ise, \u0130ran\u2019da Marksistlerin 1906\u2019da ilk anayasan\u0131n yaz\u0131m\u0131yla ba\u015flayan \u201canayasa devrimi\u201d hareketinden beri aktif olduklar\u0131n\u0131 vurgular.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6te yandan 1920\u2019de kurulan \u0130ran Kom\u00fcnist Partisi, sonraki y\u0131llarda a\u011f\u0131r bask\u0131lara maruz kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in partinin \u00e7o\u011fu \u00fcyesi \u00fclkeyi terk etmek zorunda kal\u0131r. 1941\u2019de kurulan ve Sovyetler Birli\u011fi ile yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7inde olan Tudeh ise 1953\u2019te ger\u00e7ekle\u015fen darbeye kadar Marksizm ile ili\u015fkilendirilen ana parti olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve gen\u00e7 entelekt\u00fceller aras\u0131nda pop\u00fcler bir parti olan Tudeh, demokratik se\u00e7imle 1951\u2019de iktidara gelen ba\u015fbakan Muhammed Musadd\u0131k\u2019\u0131n CIA deste\u011fiyle d\u00fczenlenen bir darbeyle 1953\u2019de devrilmesinin ard\u0131ndan g\u00fcc\u00fcn\u00fc kaybetti.<\/p>\n\n\n\n<p>Musadd\u0131k\u2019la ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 iktidar m\u00fccadelesi ard\u0131ndan \u00fclkesinden ka\u00e7an \u015eah Muhammed R\u0131za Pehlevi, darbenin ard\u0131ndan \u0130ran\u2019a d\u00f6nd\u00fc ve ABD\u2019nin yak\u0131n bir m\u00fcttefiki oldu. ABD, \u0130ngiltere ve \u015eah\u2019\u0131n ortakla\u015fa ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi Ajax darbesinin ard\u0131ndan Tudeh\u2019in aktiviteleri yasakland\u0131, \u00fcyeleri hapse at\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Varasteh\u2019nin anlat\u0131m\u0131yla 1960 ve 1970\u2019lerde Marksist ideolojinin temsilcileri daha \u00e7ok gerilla \u00f6rg\u00fctleri olacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2018Nas\u0131l Yap\u0131lamad\u0131: \u0130ran\u2019da Solun Yenilgisi\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 yap\u0131t\u0131 kaleme alan Maziar Behrooz\u2019a g\u00f6re \u0130ran, Orta Do\u011fu\u2019da en g\u00fc\u00e7l\u00fc Marksist ideolojiye sahip \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda geliyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Behrooz, Tudeh Partisi\u2019nin bast\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan gen\u00e7 Marksistlerin 1960\u2019lar ve 1970\u2019lerde \u015eah\u2019a kar\u015f\u0131 gerilla sava\u015f\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgular; \u015eah\u2019\u0131n g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri gerillalar\u0131 kontrolleri alt\u0131na alsa da, Marksist gerilla \u00f6rg\u00fctleri 1979 \u0130ran Devrimi\u2019nde etkin bir rol almay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c1953\u2019den \u00f6nce i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n taban\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu Tudeh Partisi\u2019nin aksine gerilla hareketi temelini orta s\u0131n\u0131ftan, en \u00e7ok da \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinden ald\u0131. Gerillalar direni\u015f ruhunu ayakta tuttu ve rejimin me\u015fruiyetine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Rejimin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnde geri say\u0131ma kat\u0131ld\u0131lar.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Bir zamanlar Humeyni\u2019nin dan\u0131\u015fman\u0131 ve d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131yken, \u015fimdiyse rejimin muhalifleri aras\u0131nda yer alan \u0130brahim Yezdi de, \u201c\u0130ran\u2019da devrimin \u00f6yk\u00fcs\u00fc daha bitmedi. Hi\u00e7 kimse 1979 devriminin nihai sonucunun ne olaca\u011f\u0131n\u0131 bilemez. Bu devam eden bir s\u00fcre\u00e7,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn4#_ftn4\"><sup>[4]<\/sup><\/a> demi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130laveten \u015funlar\u0131 da belirtmeden ol(a)maz: \u0130ran \u015eah\u0131 R\u0131za Pehlevi, kapitalist sermaye birikimi ve sanayile\u015fme hedefinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonucu olarak, 1970\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren tacirlerin ve ticaret burjuvazisinin \u00fcss\u00fc niteli\u011findeki Tahran \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131\u2019na m\u00fcdahale etti. \u015eah, modern \u00e7a\u011fda Bat\u0131\u2019da da \u00f6rnekleri g\u00f6r\u00fclen kapitalist bir me\u015fruti monar\u015finin alt yap\u0131s\u0131n\u0131 haz\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u00c7ar\u015f\u0131n\u0131n i\u00e7inde ve \u00e7evresinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f, \u00f6nceleri ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fan, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu geleneksel k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki ticari, s\u0131nai ve finansal kurulu\u015flar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu i\u015fletmeler kontrol alt\u0131na al\u0131nd\u0131. \u015eah y\u00f6netimi, 1970\u2019li y\u0131llardaki ekonomik krizden de \u00c7ar\u015f\u0131\u2019y\u0131 sorumlu tuttu. Bu durum, \u00e7ar\u015f\u0131 esnaf\u0131n\u0131n \u015eah\u2019a kar\u015f\u0131 geli\u015fen muhalefetinin temelini olu\u015fturdu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eah\u2019\u0131n bask\u0131 ve devlet ter\u00f6r\u00fcne dayal\u0131 y\u00f6netimi, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir i\u00e7 g\u00fcvenlik ayg\u0131t\u0131 ve ordu kurulmas\u0131n\u0131 da beraberinde getirmi\u015fti. Daha da \u00f6nemlisi, \u015eah y\u00f6netiminin b\u00f6lgede a\u00e7\u0131k\u00e7a ABD\u2019nin jandarmal\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenmesi, y\u00fcksek askeri harcamalar, \u00fcst s\u0131n\u0131f\u0131n g\u00f6ze batan \u015fa\u015faal\u0131 ya\u015fam tarz\u0131 sokaktaki \u0130ranl\u0131n\u0131n nefret duygular\u0131n\u0131 besliyordu. \u0130mamlar Cuma vaazlar\u0131nda art\u0131k a\u00e7\u0131k\u00e7a rejimi ele\u015ftiriyordu. Her t\u00fcrl\u00fc dernek, \u00f6rg\u00fct ve benzeri politik olu\u015fum yasaklanabiliyor ama camiler kapat\u0131lam\u0131yordu. K\u00f6kl\u00fc bir gelene\u011fe sahip olan ve \u015ei\u00ee ruhban s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 olu\u015fturan Mollalar, halk \u00fczerindeki n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131yordu. \u0130mamlar, kendili\u011finden y\u00fckselen muhalefet dalgas\u0131n\u0131 \u015eia ideolojisinin g\u00fcc\u00fcnden de yararlanarak kucaklamaya ve y\u00f6nlendirmeye ba\u015fl\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak \u0130ran solu da bu d\u00f6nemde b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 kazanm\u0131\u015ft\u0131. Hatta \u0130ran solu, militan g\u00fcc\u00fc, illegalite deneyimi, \u00f6rg\u00fctlenme ve m\u00fccadele gelene\u011fi bak\u0131m\u0131ndan ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u0130sl\u00e2mc\u0131lardan daha etkiliydi. Ancak, \u0130ran solu \u015eah\u2019a kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen militan m\u00fccadelenin y\u00fcksek prestijine sahip olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, y\u00fckselen dalgay\u0131 kar\u015f\u0131lamakta \u0130sl\u00e2mc\u0131 hareket ve Mollalar kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131.<a><\/a><a href=\"#_ftn5#_ftn5\"><sup>[5]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Hamaney ve \u0130sl\u00e2mc\u0131lar \u015eah\u2019\u0131 g\u00f6t\u00fcren devrimi \u00e7alm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7almakla kalmam\u0131\u015f, tarihin g\u00f6r\u00fcp g\u00f6rebilece\u011fi en b\u00fcy\u00fck gaddarl\u0131\u011fa imza at\u0131\u015flard\u0131r. Solun \u00fczerinden kamyon gibi ge\u00e7er yeni \u0130sl\u00e2m Cumhuriyeti. Mollalar ac\u0131mas\u0131zl\u0131kta s\u0131n\u0131r tan\u0131mazlar. Sol, sosyalist, kom\u00fcnistler kanla ezilir. Sol nam\u0131na bir tek \u015fey b\u0131rak\u0131lmaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun nedeni de imk\u00e2nlar\u0131n de\u011ferlendirilememesine yol a\u00e7an \u201c\u00f6nderlik kriz\u201ddir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>TAHAKK\u00dcM REJ\u0130M\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Asl\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131 sadece 101 ki\u015fi y\u00f6netiyor. 101 ki\u015finin ilki elbette dini lider. \u0130ran \u0130sl\u00e2m Cumhuriyeti\u2019nde -yani \u015eah\u2019\u0131n devrildi\u011fi 1979\u2019dan bug\u00fcne kadar- iki ki\u015fi, dini lider oldu: Ruhullah Humeyni, Ali Hamaney\u2026 Sonras\u0131 \u015fimdilik belirsizlik y\u00fckl\u00fc\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Hemen her konuda son s\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyen ve bir\u00e7ok kuruma y\u00f6netici atama yetkisini tek ba\u015f\u0131na elinde bulunduran dini lideri 88 ki\u015filik Uzmanlar Meclisi se\u00e7ip at\u0131yor. Hem de \u00f6yle atama ki, -mesela delirmek gibi ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u015fey olmad\u0131k\u00e7a- dini lider, \u00f6m\u00fcr boyu g\u00f6revinde kal\u0131yor. \u00d6l\u00fcm\u00fc h\u00e2linde yeni dini lideri se\u00e7mek, yeni Uzmanlar Meclisi\u2019nin g\u00f6revi s\u00fcresi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n<p>88 ki\u015fiden olu\u015fan b\u00f6ylesine g\u00fc\u00e7l\u00fc ya da yetkili Uzmanlar Meclisi \u00fcyelerini ise halk 8 y\u0131lda bir sand\u0131k ba\u015f\u0131na giderek se\u00e7iyor. Ancak Uzmanlar Meclisi \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in aday olmak \u00f6yle kolay bir \u015fey de\u011fil. B\u0131rak\u0131n se\u00e7ilmeyi, aday olmalar\u0131 i\u00e7in Anayasay\u0131 Koruma Konseyi\u2019nin denetimi ve onay\u0131 gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bat\u0131\u2019daki laik \u00fclkelerdeki Anayasa Mahkemesi etkisindeki Anayasay\u0131 Koruma Konseyi, 12 ki\u015fiden olu\u015fuyor. Bunun yar\u0131s\u0131, bizzat dini lider taraf\u0131ndan atan\u0131rken di\u011fer yar\u0131s\u0131, yani 6\u2019s\u0131 ise dini liderin atad\u0131\u011f\u0131 Yarg\u0131 Erki ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan belirleniyor. Bu kurumun \u00fcyeleri de \u00f6m\u00fcr boyu g\u00f6revde kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015fte b\u00f6ylece 1+12+88 = 101 ki\u015fi, \u0130ran\u2019\u0131n esas y\u00f6neticileri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor\u2026<a><\/a><a href=\"#_ftn6#_ftn6\"><sup>[6]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Rejim blokunu, devrim muhaf\u0131zlar\u0131&nbsp;(IRGC), ulema, bazar (t\u00fcccar s\u0131n\u0131f\u0131) olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu blok i\u00e7inde IRGC, devletin \u015fiddet-istihbarat ayg\u0131tlar\u0131n\u0131 elinde tutan, ekonominin en kritik sekt\u00f6rlerini, kripto para operasyonlar\u0131n\u0131 kontrol eden, GSMH\u2019nin y\u00fczde 30-35\u2019ini \u00fcreten bir ekonomik g\u00fcce sahip.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca egemen ideolojinin de koruyucusu.&nbsp;Ulema&nbsp;(dini-siyasal elit, alt d\u00fczey mollalar) esas olarak rant, vak\u0131f gelirleri, devlet maa\u015flar\u0131 ve ticari etkinlikler yoluyla art\u0131k-de\u011ferden pay al\u0131yor. Ulema ekonomik, siyasi, k\u00fclt\u00fcrel alanlarda&nbsp;IRGC&nbsp;ile \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor, rejimin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc belirleyen egemen ideolojiyi \u00fcretiyor. \u0130kisi birlikte ekonomik-k\u00fclt\u00fcrel i\u00e7 tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan&nbsp;bir devlet kapitalizmi s\u0131n\u0131f\u0131&nbsp;olu\u015fturuyorlar.<a><\/a><a href=\"#_ftn7#_ftn7\"><sup>[7]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Kimsenin ink\u00e2r edemeyece\u011fi \u00fczere \u0130ran\u2019da otokratik neo-liberal bir rejim var. \u0130ran\u2019da ABD ve Bat\u0131l\u0131 emperyalistlerin yapt\u0131r\u0131m ve ambargolar\u0131n\u0131 a\u015fmak amac\u0131yla kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomi bizzat devlet eliyle y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Bir nevi \u2018sava\u015f ekonomisi\u2019 olarak tan\u0131mlanabilecek bu ekonomik tablo hem b\u00fcy\u00fck tekellerin ve hem de devlet kurumlar\u0131 i\u00e7indeki oligar\u015finin \u00fclkedeki ekonomik durumun aksine giderek zenginle\u015fmesine yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f burjuva-oligar\u015fik yap\u0131yla da ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak devlet en temel altyap\u0131 hizmetlerini bile yerine getiremiyor ve halk\u0131n ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 giderek k\u00f6t\u00fcle\u015fiyor. Bu durum en basit ekonomik talebin bile giderek rejime y\u00f6nelik bir tepki ve \u00f6fkeye d\u00f6n\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6ylelikle de \u0130ran\u2019da son y\u0131llarda Mollar\u015finin s\u0131n\u0131fsal karakteri \u00f6t\u00fcr\u00fc sorgulan\u0131r h\u00e2le geldi, geliyor, gelecek de.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran \u0130sl\u00e2m Devrimi, ilk bak\u0131\u015fta monar\u015fiye kar\u015f\u0131 halk\u0131n tepkisinin sonucu gibi g\u00f6r\u00fcnse de yap\u0131sal d\u00fczeyde bir kopu\u015f de\u011fildir. Sadece kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n yeniden \u00f6rg\u00fctlenmesi anlam\u0131na gelmi\u015ftir. Kapitalist s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri din\u00ee hegemonya alt\u0131nda yeni bi\u00e7imlerle tahkim edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcretim tarz\u0131 ve s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri ba\u011flam\u0131nda 1979 sonras\u0131 \u0130ran\u0131\u2019nda niteliksel bir de\u011fi\u015fim ya\u015fanmad\u0131. Sermaye birikimi, petrol gelirleriyle s\u00fcrmeye devam etti.<a><\/a><a href=\"#_ftn8#_ftn8\"><sup>[8]<\/sup><\/a> Ancak bu kez devletin do\u011frudan kontrol etti\u011fi kurumlar ve din\u00ee vak\u0131flar eliyle. Bu yap\u0131lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, m\u00fclkiyetin el de\u011fi\u015ftirmesi de\u011fil, yeniden da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti. Tar\u0131m reformlar\u0131 ask\u0131ya al\u0131nd\u0131, i\u015f\u00e7ilerin \u00f6z \u00f6rg\u00fctlenmeleri bast\u0131r\u0131ld\u0131, kooperatif hareketleri da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc piyasas\u0131, din\u00ee ve ahl\u00e2ki normlar \u00fczerinden disipline edildi. B\u00f6ylece \u00fcretim tarz\u0131 hem ekonomik hem k\u00fclt\u00fcrel ara\u00e7larla yeniden \u00fcretildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131, yaln\u0131zca bir g\u00fcvenlik g\u00fcc\u00fc de\u011fil; ekonomik bir akt\u00f6r olarak da y\u00fckseldi. \u0130n\u015faat ve m\u00fchendislik \u015firketleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, petrol, enerji, altyap\u0131 ve bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6rlerinde faaliyet g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle birlikte klasik anlamda bir asker\u00ee-b\u00fcrokratik burjuvazinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na zemin haz\u0131rlad\u0131. Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131, hem bask\u0131 ayg\u0131t\u0131 hem de sermaye fraksiyonu olarak s\u0131n\u0131f tahakk\u00fcm\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcren belirleyici bir g\u00fc\u00e7 h\u00e2line geldi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, devrimden sonra \u00f6zg\u00fcrle\u015fmedi; aksine daha yo\u011fun bir ideolojik ve fiziksel bask\u0131ya maruz kald\u0131. Sendikal haklar k\u0131s\u0131tland\u0131, grevler bast\u0131r\u0131ld\u0131, i\u015f\u00e7i konseyleri tasfiye edildi. Devletin resmi i\u015f\u00e7i kurulu\u015flar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmek su\u00e7 h\u00e2line getirildi. Din\u00ee s\u00f6ylem, i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fc \u201cahl\u00e2k\u201d ve \u201citaat\u201d \u00fczerinden disipline etti. Toplumsal \u00fcretim s\u00fcreci, art\u0131-de\u011ferin el konuldu\u011fu klasik bi\u00e7imini korudu. Bu s\u00fcre\u00e7te s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri, bi\u00e7imsel olarak de\u011fil; i\u00e7eriksel olarak s\u00fcrd\u00fc. \u0130ran \u0130sl\u00e2m Cumhuriyeti yaln\u0131zca bir ideoloji rejimi de\u011fil; s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri temelinde yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir tahakk\u00fcm rejimidir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6z konusu rejim miad\u0131 dolmasa da, m\u00fcthi\u015f y\u0131prand\u0131. \u00d6rne\u011fin 2024 se\u00e7imleri \u0130ran\u2019da, molla rejiminin t\u00fcm bask\u0131lar\u0131 ve devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n t\u00fcm propaganda mekanizmas\u0131na ra\u011fmen 1979 \u0130sl\u00e2m Devrimi\u2019nden beri en d\u00fc\u015f\u00fck kat\u0131l\u0131ml\u0131 se\u00e7im oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Yani 2020\u2019deki meclis se\u00e7imlerinden ve 2021\u2019deki cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerinden bile daha d\u00fc\u015f\u00fck bir kat\u0131l\u0131m oldu. Resmi a\u00e7\u0131klamalara g\u00f6re se\u00e7ime kat\u0131l\u0131m oran\u0131 y\u00fczde 41 idi ama \u0130ran i\u00e7inden pek \u00e7ok kaynak ve STK\u2019ya g\u00f6re ger\u00e7ek kat\u0131l\u0131m \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck. Zaten \u0130ran devletinin oy verme s\u00fcresini gece yar\u0131s\u0131na kadar \u00fc\u00e7 kez uzatmas\u0131 da ger\u00e7ek kat\u0131l\u0131m\u0131n ne denli d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu ortaya koyuyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn9#_ftn9\"><sup>[9]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Yani \u0130ran\u2019da sand\u0131\u011f\u0131n reddi, yeni direni\u015f bi\u00e7imi oluyor. Denilebilir ki \u0130sl\u00e2m Cumhuriyeti\u2019nde se\u00e7imler, bir yanda toplumdaki de\u011fi\u015fim iste\u011fini yat\u0131\u015ft\u0131rmak, di\u011fer yandan da y\u00fcksek kat\u0131l\u0131mla k\u00f6t\u00fcl\u00fck rejiminin me\u015fruiyetini sa\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor Reformistler, \u201ck\u00f6t\u00fcn\u00fcn iyisi\u201d bir tercih olarak rejimin kullan\u0131\u015fl\u0131 bir arac\u0131 h\u00e2line geldi. Se\u00e7imlerin bir de\u011fi\u015fim yaratmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131na varan halk, art\u0131k sand\u0131\u011fa gitmeyerek bu oyunu bozuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bile \u00e7ok \u015fey anlat\u0131yor de\u011fil mi?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>MOLLAR\u015e\u0130K \u0130DAR\u0130 YAPI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mollar\u015fik \u0130ran\u2019da idari bi\u00e7im eyalet sistemidir. Eyaletler atanm\u0131\u015f valiler ile y\u00f6netilirken; her eyalette il, il\u00e7e, kasaba, nahiye ve k\u00f6yler var&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019\u0131n idari sistemi, Tahran, Qum, Merkezi, Qezw\u00een, G\u00eelan, Erdebil, Zencan, Tebriz, \u00dbrmiye, Sine, Hemedan, Kirma\u015fan, \u00celam, Loristan, Xuzistan, \u00c7aharmahal \u00fb Bahtiyari, Kehkiley\u00fb \u00fb Buyer Ehmed, Bu\u015fehr, Fars, Hurmuzgan, Sistan ve Bel\u00fbcistan, Yezd, \u0130sfahan, Mazenderan, Gulistan, Horasan\u00ea \u015eemal\u00ee, Razavi Horasan ve Elburz ad\u0131ndaki 31 eyaletten olu\u015fur<\/p>\n\n\n\n<p>Humeyni iktidara gelince yapt\u0131\u011f\u0131 ilk \u015fey Molla rejimini kurumsal olarak \u00f6rg\u00fctlemek oldu. \u015eah d\u00f6nemindeki eyaletlerin bir\u00e7o\u011funun ad\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Denilebilir ki \u00fc\u00e7 bin y\u0131ll\u0131k devlet gelene\u011fine sahip \u0130ran, Pers imparatorlu\u011fu ile ad\u0131n\u0131 b\u00f6lgede duyurmu\u015f ve ard\u0131ndan da Safavi \u0130mparatorlu\u011fu ile gelene\u011fini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f s\u00f6m\u00fcrgeci bir rejimdi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>1639\u2019de Osmanl\u0131larla aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen Kasr-\u0131 \u015eirin anla\u015fmas\u0131 ile K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ikiye b\u00f6l\u00fcnmesine imza atacakt\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>1951\u2019de Dr. Musadd\u0131k iktidara gelerek \u0130ran\u2019da petrol\u00fcn millile\u015ftirilmesinin ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131 atar. Ancak \u00fclkede etkili olan \u0130ngilizler, ve ABD\u2019nin deste\u011fi ile Musadd\u0131k\u2019a kar\u015f\u0131 bir \u00f6zel sava\u015f kampanyas\u0131 ba\u015flatacakt\u0131r. 1951\u2019de halk\u0131n soka\u011fa \u00e7\u0131karak iktidara getirdi\u011fi Musadd\u0131k\u2019a kar\u015f\u0131 \u0130ngiltere ve C\u0130A, halk\u0131 bu sefer Musadd\u0131k\u2019\u0131 iktidardan d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in sokaklara d\u00f6kt\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>1953\u2019de Musadd\u0131k iktidardan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclerek ev hapsine al\u0131nd\u0131 ve birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. B\u00f6ylelikle \u00fclkede Pehlevi hanedan\u0131 yeniden g\u00fc\u00e7 kazanacakt\u0131. Baba \u015eah R\u0131za Pehlevi\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra o\u011ful \u015eah Muhammed R\u0131za Pehlevi tahta ge\u00e7ti. 1979\u2019da Humeyni\u2019nin s\u00fcrg\u00fcn oldu\u011fu Fransa\u2019dan d\u00f6n\u00fcp Tudeh, K\u00fcrtler ve di\u011fer halklar\u0131n \u015eah\u2019a kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc m\u00fccadelenin \u00fczerine konarak \u015eah\u2019\u0131 devirdi. \u0130ktidar\u0131 ele ge\u00e7irdikten sonra yapt\u0131\u011f\u0131 ilk i\u015f Tudeh, K\u00fcrtler ve m\u00fccadele eden di\u011fer halklar\u0131 tasfiye etmek oldu. \u0130ran\u2019da Molla Rejimi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>1979\u2019da Humeyni\u2019nin iktidara gelmesiyle birlikte, \u0130ran\u2019\u0131n siyasal rejimi totaliter sistem olarak yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131. \u0130sl\u00e2m dinine hem kamusal hem de \u00f6zel alan\u0131 belirleme g\u00fcc\u00fc verildi. \u0130ran siyasal sisteminin b\u00fct\u00fcn erklerinin i\u00e7eri\u011fi, i\u015flevi, yetkisi ve kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0130sl\u00e2m dini taraf\u0131ndan belirlenerek yasalla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ran siyasal sisteminin kurucular\u0131, bu sistemi \u0130sl\u00e2m dinini y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokmak i\u00e7in yap\u0131land\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedirler. Bu sistemin bir di\u011fer \u00f6zelli\u011fi, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 sadece kamusal alanda egemen k\u0131lmak de\u011fil, hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn alan\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokmakt\u0131r. Halk\u0131 s\u00fcrekli bu ideoloji \u00e7er\u00e7evesinde motive etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130sl\u00e2m devriminden sonra \u0130ran Anayasas\u0131\u2019n\u0131n haz\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 15 Kas\u0131m 1979\u2019da bitmi\u015f ve Anayasa ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Aral\u0131k ay\u0131nda halk oylamas\u0131na sunularak y\u00fczde 99.5 oranda \u201cEvet\u201d(?) oyu alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1989\u2019da Humeyni\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilecek olan Anayasa 177 maddeden olu\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran anayasas\u0131nda en y\u00fcce makam Velayeti Fakih olarak belirlenmi\u015ftir. \u0130ran sisteminin di\u011fer siyasi, askeri, ekonomik, toplumsal, yarg\u0131 sistemleri velayeti fakih sistemine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Velayeti Fakih kuram\u0131 1960\u2019larda Humeyni taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kuram \u015eia mezhebinin ideolojik temellerine yaslanmaktad\u0131r. Humeyni Velayeti Fakih kuram\u0131 vas\u0131tas\u0131yla \u015eia mezhebinin siyasal sistem \u00f6rne\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Bu kuram \u015eia mezhebinin \u201cimamet\u201d kuram\u0131n\u0131n devam\u0131 olarak belirtilmi\u015ftir. \u015eia\u2019ya g\u00f6re \u0130mamet kurumu Kur\u2019an\u2019da belirtilmi\u015ftir; buna g\u00f6re peygamberin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 y\u00f6netmek imamlar\u0131n hakk\u0131 ve sorumlulu\u011fundad\u0131r. Y\u00f6netim imamlar\u0131n iktidarda olmas\u0131 veya onlar\u0131n onay\u0131 ile me\u015fruiyet kazanmaktayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Humeyni, Velayeti Fakih kuram\u0131n\u0131 1960\u2019larda Irak\u2019\u0131n Necef kentindeki din derslerinde ortaya koymu\u015ftu. Peygamberler ve imamlara \u00f6zg\u00fc \u201cvelayet\u201d (Mutlak otorite) fakihler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.1979\u2019da \u0130ran devrimi ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde Humeyni Velayeti Fakih kavram\u0131n\u0131 \u0130ran Anayasas\u0131\u2019na ald\u0131rd\u0131. Anayasa\u2019n\u0131n 5. maddesine g\u00f6re \u201c12. \u0130mam gaybeti nedeniyle iktidar ve imamet adil, takva sahibi, zaman\u0131n icaplar\u0131n\u0131 bilen, g\u00f6z\u00fcpek, becerikli, tedbirli fakihin uhdesindedir.\u201d \u0130ran siyasal sisteminde Velayeti Fakih lider konumundad\u0131r ve bu lider halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmelidir. 57. maddeye g\u00f6re \u201c\u0130ran \u0130sl\u00e2m Cumhuriyeti\u2019nde egemenlik g\u00fc\u00e7leri: yasama g\u00fcc\u00fc, y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc ve yarg\u0131 g\u00fcc\u00fc Velayeti Fakih denetimindedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran totaliter sisteminin t\u00fcm kurumlar\u0131 Velayeti Fakih\u2019e ba\u011fl\u0131d\u0131r. Al\u0131nan kararlar bu konseye dan\u0131\u015f\u0131lmadan y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulamaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Velayeti Fakih \u0130ran molla rejiminde \u015fu ola\u011fan \u00fcst\u00fc g\u00f6revlere sahiptir:<\/p>\n\n\n\n<p>-Al\u0131nan genel kararlar\u0131n do\u011fru bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesini denetlemek;<\/p>\n\n\n\n<p>-Referandumun yap\u0131lmas\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>-Silahl\u0131 kuvvetlerin genel komutanl\u0131\u011f\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>-Sava\u015f ve bar\u0131\u015f ilan etmek ve g\u00fc\u00e7lerin seferberli\u011fi;<\/p>\n\n\n\n<p>-G\u00f6zetici Konsey\u2019in Fakih \u00fcyelerinin atanmas\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>-\u00dclkenin en y\u00fcksek yarg\u0131 makam\u0131n\u0131n atanmas\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>-Genelkurmay ba\u015fkan\u0131n atanmas\u0131 ve g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131, Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Genel Komutan\u0131n\u0131n atamas\u0131 ve g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>-Milli Savunma Y\u00fcksek Konseyin kurulmas\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>-Silahl\u0131 Kuvvetlerin en \u00fcst d\u00fczey komutanlar\u0131n\u0131n belirlenmesi;<\/p>\n\n\n\n<p>-Milli Savunma Y\u00fcksek Konseyinin \u00f6nerilmesi;<\/p>\n\n\n\n<p>-Se\u00e7ilmi\u015f ve hen\u00fcz g\u00f6reve ba\u015flamam\u0131\u015f cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n onaylanmas\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>-Meclisin siyasi yetersizlik vermesinden sonra cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 azledilmesi;<\/p>\n\n\n\n<p>-Radyo-Televizyon kurumu\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6zetle yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 g\u00fc\u00e7leri aras\u0131ndaki sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zme ve kendisi ile birlikte \u00e7al\u0131\u015facak konseyi belirleme gibi ola\u011fan \u00fcst\u00fc yetkilere sahiptir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra \u0130ran\u2019da kentlerin idari ve siyasi y\u00f6neticilerinden daha fazla yetki ve g\u00fcce sahip olan, Cuma namazlar\u0131n\u0131 k\u0131ld\u0131ran imamlar\u0131n belirlenmesi gibi en stratejik g\u00f6rev de Velayeti Fakih\u2019in elinde bulunur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran rejiminde Velayeti Fakih, yani Ruhani liderlik makam\u0131ndan sonra \u0130ran Anayasas\u0131\u2019na g\u00f6re cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 gelir. Cumhurba\u015fkan\u0131 halk taraf\u0131ndan oylama ile se\u00e7ilir; g\u00f6rev s\u00fcresi d\u00f6rt y\u0131ld\u0131r. Ard\u0131 ard\u0131na se\u00e7ilebilme hakk\u0131 vard\u0131r. \u0130ran Anayasas\u0131\u2019nda cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilecek olan ki\u015fide \u015fu vas\u0131flar aran\u0131r: \u0130ran as\u0131ll\u0131, \u0130ran vatanda\u015f\u0131, Tedbirli, \u0130radeci, G\u00fcvenilir, Takva sahibi, \u0130ran \u0130sl\u00e2m Cumhuriyeti\u2019nin ve \u00fclkenin temel ilkelerine inan\u00e7l\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Hiyerar\u015fik s\u0131ralamada ruhani lider ve Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019ndan sonra 12 ki\u015fiden olu\u015fan g\u00f6zetici konsey gelir. G\u00f6revi mecliste al\u0131nan kararlar\u0131n dine uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemektir.<\/p>\n\n\n\n<p>Etkili di\u011fer bir kurum ise Maslahat Konseyidir. Amac\u0131 siyasal g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131rmakt\u0131r. Maslahat Konseyi meclis ile G\u00f6zetici Konsey aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131kta karar verir. Yasaya g\u00f6re Maslahat Konseyi\u2019nin ba\u015fkan\u0131 cumhurba\u015fkan\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u00dcye say\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fmekte ve dini lider taraf\u0131ndan atanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Rejiminin di\u011fer etkili bir kurumu ise Milli G\u00fcvenlik Konseyi\u2019dir. Amac\u0131 \u201c\u0130sl\u00e2m devrimini korumak, milli menfaatleri temin etmek, \u00fclkenin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve milli egemenli\u011fini sa\u011flamakt\u0131r\u201d deniliyor \u0130ran \u0130sl\u00e2m Cumhuriyeti Anayasas\u0131\u2019nda.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019da bu temel kurumlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Parlamento, Parlamento Ba\u015fkan\u0131, H\u00fck\u00fcmet ve Ba\u015fbakan ile bakanlar kurulu da yer al\u0131r. Ancak yetkilerin tamam\u0131 ba\u015fbakan, bakanlar ve parlamentodan di\u011fer \u00fcst kurumlarda toplanmaktad\u0131r. Ba\u015fbakan ve bakanlar belirlenen politikalar ve al\u0131nan kararlara g\u00f6re hareket ederler.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019da resmi dil Fars\u00e7ad\u0131r. Ancak Azerice, Belucice, K\u00fcrt\u00e7e, Arap\u00e7a, T\u00fcrkmence&nbsp;tan\u0131nan diller olarak kabul edilir. Ayr\u0131ca Fars, Azeri, K\u00fcrt, Beluci, Arap ve T\u00fcrkmenler,&nbsp;etnik gruplar olarak kabul edilmektedir.<a><\/a><a href=\"#_ftn10#_ftn10\"><sup>[10]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>TER\u00d6R\u0130ST REJ\u0130M<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mollar\u015fi\u2019nin \u0130ran\u2019\u0131 ter\u00f6rist bir bask\u0131 rejimi ile y\u00f6netilmektedir. H\u0131zla birka\u00e7 \u00f6rne\u011fi aktaral\u0131m:<\/p>\n\n\n\n<p>i) \u0130ran, zorunlu k\u0131yafet kurallar\u0131n\u0131 ihl\u00e2l eden kad\u0131nlar\u0131 tespit etmek i\u00e7in harekete ge\u00e7ti. \u0130ranl\u0131 yetkililer, kamuya a\u00e7\u0131k alanlarda kameralar konu\u015fland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, k\u0131yafet kurallar\u0131n\u0131 ihl\u00e2l eden kad\u0131nlar\u0131n \u201ccezaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131\u201d bildirdi.<a><\/a><a href=\"#_ftn11#_ftn11\"><sup>[11]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>ii) \u0130ran Yarg\u0131 Erki Ba\u015fkan\u0131 Gulam H\u00fcseyin Muhsini Ejei, zorunlu ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc kural\u0131na ayk\u0131r\u0131 hareket edenlerin m\u00fcsamaha g\u00f6sterilmeden cezaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131.<a><\/a><a href=\"#_ftn12#_ftn12\"><sup>[12]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>iii) \u0130ran\u2019\u0131n \u00fcnl\u00fc pop \u015fark\u0131c\u0131s\u0131 Mehdi Yarrahi, \u00fclkede kad\u0131nlar\u0131n ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc zorunlulu\u011funa kar\u015f\u0131 direni\u015flerine destek veren \u015fark\u0131s\u0131 nedeniyle tutukland\u0131. Yarrahi\u2019nin \u201cBa\u015f\u00f6rt\u00fcn\u201d isimli \u015fark\u0131s\u0131nda \u201cBa\u015f\u00f6rt\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131kar, bak G\u00fcne\u015f bat\u0131yor. Korkma a\u015fk\u0131m, g\u00fcl ve g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 protesto et\u201d gibi ifadelerin kullan\u0131lmas\u0131 ve m\u00fczik klibinde ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcz kad\u0131nlar\u0131n dans etmesi \u201c\u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n ahl\u00e2k ve geleneksel de\u011ferlerini ihl\u00e2l\u201d olarak de\u011ferlendirildi.<\/p>\n\n\n\n<p>iv) Jina hareketinin ba\u015flamas\u0131yla protestolar birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde \u0130ran\u2019\u0131n 31 eyalete ve 100\u2019den fazla \u015fehrine yay\u0131ld\u0131. \u00dclke d\u0131\u015f\u0131nda ise bir\u00e7ok \u00fclkede ve \u015fehirde protestolar yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Sokak protestolar\u0131nda 1500\u2019den fazla ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u00d6ld\u00fcr\u00fclenlerin yakla\u015f\u0131k 100\u2019\u00fc 18 ya\u015f\u0131nda olanlard\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te en az 60 bin ki\u015fi tutukland\u0131, en az 110 ki\u015fi idama mahk\u00fbm edildi. Harekete kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle idam edilenlerin say\u0131s\u0131 10\u2019u a\u015ft\u0131 ve eskiden h\u00fck\u00fcm giymi\u015f bir\u00e7ok tutuklu da bu s\u00fcre\u00e7te idam edildi. \u0130ran \u0130nsan Haklar\u0131 Merkezi 2023\u2019\u00fcn Mart ve May\u0131s\u2019\u0131nda 138 ki\u015finin idam edildi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te 200\u2019\u00fc a\u015fk\u0131n ki\u015fi kolluk taraf\u0131ndan ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131; bunlar\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc 18 ya\u015f alt\u0131 \u00e7ocuklar olu\u015fturuyordu.<a><\/a><a href=\"#_ftn13#_ftn13\"><sup>[13]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>v) \u0130ran\u2019da, 22 ya\u015f\u0131ndaki K\u00fcrt kad\u0131n\u0131 Mahsa Amini\u2019nin ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc kurallara g\u00f6re takmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle ahl\u00e2k polisince g\u00f6zalt\u0131na al\u0131n\u0131p \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, b\u00fcy\u00fck protestolara neden oldu. H\u00fck\u00fcmet kar\u015f\u0131t\u0131 protestolarda en az 30 bin ki\u015fi tutukland\u0131.<a><\/a><a href=\"#_ftn14#_ftn14\"><sup>[14]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>vi) \u0130ran \u0130nsan Haklar\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc (HRANA), protestolar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri 6 bin 221 ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc teyit etti. Bu say\u0131n\u0131n 100\u2019\u00fc 18 ya\u015f alt\u0131 \u00e7ocuklardan olu\u015fuyor. Protestolarda 214 g\u00fcvenlik g\u00fcc\u00fcn\u00fcn de \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc biliniyor. Ayr\u0131ca HRANA, do\u011frulu\u011fu raporlama a\u015famas\u0131nda olan 17 bin 91 cenaze oldu\u011funu da s\u00f6yl\u00fcyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn15#_ftn15\"><sup>[15]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>vii) \u2018Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019, \u0130ran cezaevlerinin bir k\u0131y\u0131m merkezine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve idam cezalar\u0131n\u0131n 2022\u2019ye g\u00f6re 2023\u2019de 3 kat artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti: 2023 ba\u015f\u0131ndan beri en az 282 ki\u015fi idam edildi. Bu say\u0131, 2022\u2019nin ilk 6 ay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen idamlar\u0131n 2 kat\u0131.<a><\/a><a href=\"#_ftn16#_ftn16\"><sup>[16]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>viii) \u0130ran\u2019da 2023\u2019\u00fcn ilk 3 ay\u0131nda 48 K\u00fcrt tutuklu idam edildi.<a><\/a><a href=\"#_ftn17#_ftn17\"><sup>[17]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>ix) \u0130ran\u2019daki Molla rejimi 2025\u2019in ba\u015f\u0131ndan Eyl\u00fcl ay\u0131na dek 35 kad\u0131n\u0131 idam etti. \u0130ran Ulusal Direni\u015f Konseyi Kad\u0131n Komitesi\u2019ne g\u00f6re Molla rejimi, kad\u0131nlar\u0131n infaz\u0131nda \u201cd\u00fcnya rekorunun\u201d sahibi. Kaydedilen verilere g\u00f6re, 2007\u2019den bu yana ise \u0130ran\u2019da en az 298 kad\u0131n idam edildi. Bu liste, \u0130ran\u2019da siyasi nedenlerle infaz edilen on binlerce kad\u0131n\u0131 kapsam\u0131yor.<a><\/a><a href=\"#_ftn18#_ftn18\"><sup>[18]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>x) \u0130ran\u2019da on \u00f6\u011frenci Tahran G\u00fczel Sanatlar \u00dcniversitesi kamp\u00fcs\u00fc bah\u00e7esinden \u00fcniformal\u0131 ki\u015filer taraf\u0131ndan plakas\u0131z bir minib\u00fcsle ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131, \u00f6\u011frencilerin nereye g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc me\u00e7hul.<a><\/a><a href=\"#_ftn19#_ftn19\"><sup>[19]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>xi) \u0130ran\u2019\u0131n K\u00fcrdistan eyaletine ba\u011fl\u0131 Sakk\u0131z \u015fehrindeki Mirac K\u0131z Lisesi\u2019nde gazdan zehirlenen en az 47 \u00f6\u011frenci hastanelere kald\u0131r\u0131ld\u0131, 20\u2019den fazlas\u0131n\u0131n durumu kritik. Zorunlu ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc yasalar\u0131n\u0131n s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u0130ran\u2019da bu kez k\u0131z \u00f6\u011frencilere yap\u0131lan kimyasal sald\u0131r\u0131lar nedeniyle halk protesto eylemleri d\u00fczenliyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn20#_ftn20\"><sup>[20]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>PROTESTO(LAR)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Claude L\u00e9vi-Strauss\u2019\u0131n, \u201cBir siyasal d\u00fczenin muhalifleri var olan d\u00fczeni g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak kabul etmezler; onu toptan mahk\u00fbm edip, sanki ya\u015fanan d\u00f6nem koskoca bir araym\u0131\u015f da bunun sonunda ya\u015fam yeniden ba\u015flayacakm\u0131\u015f gibi, tarihin d\u0131\u015f\u0131na atarlar,\u201d diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 protesto(lar), d\u00fczene itiraz ve ba\u015fkald\u0131r\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu ba\u011flamda sosyolog Dr. Tolga G\u00fcrakar\u2019\u0131n, \u201cS\u00fcrmekte olan eylemler (\u2026) ge\u00e7mi\u015f ayaklanmalardan miras kalan kolektif tecr\u00fcbeye dayan\u0131yor,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn21#_ftn21\"><sup>[21]<\/sup><\/a> diye tarif etti\u011fi \u0130ran\u2019daki protesto(lar) rejimi derinden sarsm\u0131\u015f, sarsmakta ve sarsacakt\u0131r da!<\/p>\n\n\n\n<p>Yukar\u0131daki b\u00f6l\u00fcmlerde de\u011findi\u011fimiz mollar\u015fi ger\u00e7e\u011fi bunu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131larken; b\u00fcy\u00fck cesaretle devreye giren ba\u015fkald\u0131r\u0131lar, \u015fimdilik \u015fiddetle bast\u0131r\u0131l\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mahsa Amini\u2019nin katledilmesinden sonra bask\u0131 ve \u015fiddeti art\u0131ran \u0130sl\u00e2m Rejimi ile direni\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fcne sahip \u0130ran halklar\u0131 aras\u0131nda bir \u201cy\u0131pratma sava\u015f\u0131\u201d s\u00fcrse de \u201ckorku duvar\u0131\u201d art\u0131k y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f gibidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7er\u00e7evede mollar\u015fi uzun s\u00fcredir tarihin e\u015fi\u011finde bekliyor. \u00c7\u00f6km\u00fc\u015f bir d\u00fczen(sizlik) ile i\u00e7i bo\u015falm\u0131\u015f bir iktidar(s\u0131zl\u0131k)\u0131n bekleyi\u015fi bu\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Molla rejimiyle \u0130ran halklar\u0131 aras\u0131ndaki kopu\u015f, isyan d\u00f6nemlerinde a\u00e7\u0131k bir antagonizmaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Periyodik halk ayaklanmalar\u0131, her seferinde kanla bast\u0131r\u0131lmakta, her kanl\u0131 m\u00fcdahale de yeni bir ayaklanman\u0131n tohumlar\u0131n\u0131 at\u0131yor ve teokratik diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc k\u0131salt\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolay m\u0131? Derinle\u015fen&nbsp;ekonomik kriz \u0130ran\u2019da kriz&nbsp;ve deval\u00fcasyona kar\u015f\u0131 protestolar\u0131, grevleri k\u00f6r\u00fckl\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin Tahran\u2019daki b\u00fcy\u00fck \u00e7ar\u015f\u0131 esnaf\u0131n\u0131n kepenk kapatmas\u0131yla ba\u015flayan protestolar, \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinin de kat\u0131l\u0131m\u0131yla h\u0131zla \u00fclke geneline yay\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>YA\u011eMACI ABD<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ok \u00f6nceleri Jo Adetunji, \u201cABD\u2019de Trump\u2019\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, \u0130ran y\u00f6netiminin kendini daha da savunmas\u0131z hissetmesine sebep olacak. Ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar, rejime y\u00f6nelik askeri sald\u0131r\u0131lar ve \u00fclke i\u00e7inde ya\u015fanabilecek yeni kitlesel eylemler g\u00f6rebiliriz,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn22#_ftn22\"><sup>[22]<\/sup><\/a> demi\u015fti ve \u00f6yle de oldu. T\u0131pk\u0131 eski \u0130ran Cumhurba\u015fkan\u0131 Hasan Ruhani\u2019nin, \u201cABD bu \u00fclkeye yeniden ad\u0131m\u0131n\u0131 atabilmek i\u00e7in \u00fclkemizde kaos ve karga\u015fa \u00e7\u0131karmak istiyor,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn23#_ftn23\"><sup>[23]<\/sup><\/a> ifadesindeki \u00fczere!<\/p>\n\n\n\n<p>Kolay m\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>Amerikan istihbarat \u00f6rg\u00fct\u00fc CIA\u2019n\u0131n, 1953\u2019de demokratik yollardan se\u00e7ilmi\u015f Ba\u015fbakan Muhammed Musadd\u0131k\u2019\u0131n devrildi\u011fi askeri darbeyi \u00f6rg\u00fctledi\u011fini resmen kabul etti\u011fi<a><\/a><a href=\"#_ftn24#_ftn24\"><sup>[24]<\/sup><\/a> bir pratikti s\u00f6z konusu olan\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Ya da \u0130ran, ABD\u2019yi petrol ta\u015f\u0131yan gemiye el koyma giri\u015fiminde bulunmakla su\u00e7larken; Amerikan deniz piyadelerinden \u00f6zel birli\u011fin, \u0130ran\u2019la muhtemel bir \u00e7at\u0131\u015fmaya haz\u0131rl\u0131k i\u00e7in \u0130srail deniz komandolar\u0131yla tatbikata ba\u015flad\u0131\u011f\u0131<a><\/a><a href=\"#_ftn25#_ftn25\"><sup>[25]<\/sup><\/a> tablo \u2026<\/p>\n\n\n\n<p>ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump\u2019\u0131n \u0130ran\u2019la \u00f6n ko\u015fulsuz g\u00f6r\u00fc\u015fmeye haz\u0131r oldu\u011funa ili\u015fkin teklifine, \u201cWashington y\u00f6netimi sahtek\u00e2rd\u0131r. ABD\u2019yle m\u00fczakere masas\u0131na oturmayaca\u011f\u0131z, bunu yasakl\u0131yorum,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn26#_ftn26\"><sup>[26]<\/sup><\/a> yan\u0131t\u0131n\u0131 veren Ayetullah Ali Hamaney hi\u00e7 de haks\u0131z de\u011fildi. Washington, ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7te L\u00fcbnan\u2019da h\u00fck\u00fcmetin orta\u011f\u0131 Hizbullah\u2019\u0131n finansman a\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6kertecek bilgileri sa\u011flayanlara 10 milyon dolara kadar \u00f6d\u00fcl verece\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131yordu\u2026<a><\/a><a href=\"#_ftn27#_ftn27\"><sup>[27]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Sonra \u0130ran\u2019\u0131n ABD kuvvetlerine sald\u0131rmas\u0131 ya da n\u00fckleer silahlarla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 ABD\u2019nin Ortado\u011fu\u2019ya 120 bin asker g\u00f6nderece\u011fi haberleri b\u00f6lgede yeniden ama bu kez ciddi olarak sava\u015f \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 endi\u015fesini artt\u0131rmaktayd\u0131\u2026<a><\/a><a href=\"#_ftn28#_ftn28\"><sup>[28]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6ylesi bir dizaynda ABD- \u0130ran gerilimi ve yapt\u0131r\u0131mlara dair \u0130ran Cumhurba\u015fkan\u0131 Ruhani\u2019nin, \u201cBug\u00fcnk\u00fc \u015fartlar hi\u00e7bir \u015fekilde m\u00fczakere \u015fartlar\u0131 de\u011fil. M\u00fczakere de\u011fil, direni\u015f ve m\u00fccadele \u015fartlar\u0131 var,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn29#_ftn29\"><sup>[29]<\/sup><\/a> ifadesinde \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olan ne olabilirdi ki?<\/p>\n\n\n\n<p>Kald\u0131 ki Trump\u2019\u0131n, \u201cY\u00fcce \u0130ran halk\u0131 y\u0131llard\u0131r bask\u0131 alt\u0131nda. Yeme\u011fe ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe a\u00e7lar. \u0130nsan haklar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u0130ran\u2019\u0131n zenginli\u011fi de ya\u011fmalan\u0131yor. De\u011fi\u015fim zaman\u0131 geldi,\u201d ifadesinde \u201ces\u201d ge\u00e7ilen \u0130ran\u2019\u0131n do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131n Arap-Amerikan ve Anglo-Pers petrol \u015firketleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u0131llarca ya\u011fmalanm\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131!<\/p>\n\n\n\n<p>Ger\u00e7ekten de, petrol karteli Standart Oil\u2019in sahibi, Roosvelt ailesinden CIA ajan\u0131 Kermit Roosvelt\u2019in k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 olaylar sonras\u0131, \u0130ran petrollerini millile\u015ftiren Ba\u015fbakan Muhammed Musadd\u0131k\u2019\u0131 iktidardan d\u00fc\u015f\u00fcrmemi\u015f miydi?!<\/p>\n\n\n\n<p>Bir kez daha an\u0131msatal\u0131m: Muhammed Musadd\u0131k (1882-1967) Ortado\u011fu\u2019nun atipik politikac\u0131lardand\u0131: D\u00fcr\u00fcstt\u00fc. Maa\u015f almaz, g\u00f6nderilen hediyeleri geri yollard\u0131. Maliye Bakan\u0131 oldu\u011funda annesinin ge\u00e7mi\u015f y\u0131llara ait vergi bor\u00e7lar\u0131n\u0131 teker teker tahsil etti.<\/p>\n\n\n\n<p>1919\u2019da, neredeyse bedavaya, \u0130ran petrolleri daha sonra BP\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015fecek olan bir \u0130ngiliz \u015firketine verilmi\u015fti. \u0130\u015fi sa\u011flama ba\u011flamak i\u00e7in, \u0130ngilizler, \u0130ran\u2019da kukla h\u00fck\u00fcmetler kurmaktayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra, \u0130ngiltere zay\u0131flama s\u00fcrecine girince ABD devreye girdi. Birlikte \u0130ran\u2019\u0131 yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge h\u00e2line getirdiler. 1925\u2019te, bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 R\u0131za Pehlevi iktidara getirildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Musadd\u0131k, bu d\u00f6nemde, Meclis\u2019e girdi. \u0130ran\u2019a anayasal monar\u015fi getirmek ve petrolleri millile\u015ftirmek i\u00e7in \u015eah\u2019la m\u00fccadele etmeye ba\u015flad\u0131. Hapsedildi. \u0130ran\u2019\u0131n milliyet\u00e7i ve demokratik ideallerinin sembol\u00fc h\u00e2line geldi. Meclis, 1950\u2019de petrol\u00fc millile\u015ftirdi, 1951\u2019de onu ba\u015fbakan se\u00e7ti.<\/p>\n\n\n\n<p>CIA, \u0130ngiliz ajanlarla beraber \u00e7al\u0131\u015farak Musadd\u0131k\u2019\u0131 devirmek i\u00e7in plan yapmaya ba\u015flad\u0131. 1953\u2019te de devirdi. ABD, \u00fclkeden ka\u00e7an \u015eah\u2019\u0131 yeniden ba\u015fa getirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>CIA ve M16\u2019n\u0131n Musadd\u0131k\u2019\u0131n iktidardan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinde kilit rol\u00fc Tahran\u2019daki CIA g\u00f6revlisi Kermit Roosevelt oynad\u0131. Elbette M16 g\u00f6revlisi Christopher Montague Woodhouse\u2019un da pay\u0131 var. Ku\u015fkusuz, ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 John Foster Dulles ile karde\u015fi CIA Ba\u015fkan\u0131 Allen Dulles\u2019\u0131n da. Tabii, \u201cAjax Eylemi\u201d kod adl\u0131 m\u00fcdahaleyi onaylayan ABD Ba\u015fkan\u0131 Dwight David Eisenhower\u2019in de.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlar kalabal\u0131klar\u0131 r\u00fc\u015fvetle soka\u011fa d\u00f6kt\u00fcler. \u0130ran petrol\u00fcn\u00fc millile\u015ftiren ve saray\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00fct\u00e7esini ufalt\u0131p geri kalan\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131k bakanl\u0131\u011f\u0131na aktaran Musadd\u0131k\u2019\u0131 \u201c\u00fclkeye ihanetten\u201d hapse att\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Buy arada \u201cYa ba\u015far\u0131l\u0131 olmazsa!\u201d diye korkan CIA\u2019dan \u015eah\u2019\u0131n k\u0131z karde\u015fine kral\u0131 ikna etmesi i\u00e7in \u00e7ok pahal\u0131 bir k\u00fcrk ve bavul dolusu para geldi. \u015eah\u2019\u0131n ikiz k\u0131z karde\u015fi Prenses E\u015fref Paris\u2019te ya\u015fay\u0131p, \u0130ran\u2019da her kurulu\u015ftan y\u00fczdesini alan biriydi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu soyguncu prenses, \u201cMadam \u015eefik\u201d sahte pasaportuyla Paris\u2019te Excelsior Oteli\u2019ndeki kral dairesinden gizlice gelip \u015eah\u2019\u0131 ikna etti. Ku\u015fkusuz, Ali Celili, Faruk Keyvani, \u00fc\u00e7 Ra\u015fidian karde\u015fler ve i\u015fadam\u0131 Kudretullah gibi yerli i\u015fbirlik\u00e7iler de eksik de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD Askeri Ata\u015fesi k\u00fc\u00e7\u00fck r\u00fctbeli subaylara para ve terfi s\u00f6zleri verdi. Her t\u00fcrl\u00fc kirli i\u015fin ve gizlice bulu\u015fmalar\u0131n i\u00e7inde B\u00fcy\u00fckel\u00e7iler Shepherd ile Henderson\u2019u da unutmayal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>CIA hemen yeni y\u00f6netime 5 milyon, Nazi yanl\u0131s\u0131 olarak bilinen General Zahidi\u2019ye bir milyon dolar ula\u015ft\u0131rd\u0131. Roma\u2019ya ka\u00e7m\u0131\u015f olan \u015eah da 12.000 dolara kiralanm\u0131\u015f olan Hollanda u\u00e7a\u011f\u0131yla Tahran\u2019a d\u00f6nd\u00fc. Zahidi \u015eah\u2019\u0131n arma\u011fan etti\u011fi alt\u0131n sigara kutusunu cebine yerle\u015ftirip ba\u015fbakan olurken, CIA g\u00f6revlisi de taht\u0131n sa\u011f kolu konumuna yerle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n<p>Akabinde CIA taraf\u0131ndan e\u011fitilen \u0130ranl\u0131lar\u0131n kurdu\u011fu Savak\u2019\u0131n yard\u0131m\u0131 ile \u0130ran bir polis devleti h\u00e2line getirildi. Petrol ABD\u2019nin emrine verildi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eah\u2019\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden sonra Musadd\u0131k vatana ihanet su\u00e7undan yarg\u0131land\u0131 ve \u00f6l\u00fcme mahk\u00fbm edildi. Mahk\u00fbmiyeti daha sonra askeri bir hapishanede, \u00fc\u00e7 y\u0131l tek ki\u015filik h\u00fccre cezas\u0131na \u00e7evrildi. Ahmedabat\u2019daki evinde, g\u00f6z hapsinde iken \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD\u2019nin \u0130ran tarihindeki bask\u0131n \u00f6\u011feleri bunlar\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u201cilgi\u201d sonraki y\u0131llar hi\u00e7 bitmeyecekti; K\u00f6rfez\u2019den ABD sanayine petrol ak\u0131yordu ne de olsa. Ne ki, i\u015flerin 1979\u2019da \u0130sl\u00e2m (kar\u015f\u0131-) devrimiyle bozulmas\u0131, ili\u015fkileri bir hayli gerecekti. \u015eiddet ve sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n dozaj\u0131 artt\u0131k\u00e7a artt\u0131.&nbsp; (Kar\u015f\u0131-) devrimin \u015fafa\u011f\u0131nda patlak veren \u201crehine krizi\u201dnden, ABD\u2019nin \u0130ran\u2019\u0131 \u201cter\u00f6r\u00fc finanse etmekle\u201d, ard\u0131ndan da n\u00fckleer silah \u00fcretmekle su\u00e7lamas\u0131na, Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131\u2019n\u0131 \u201cyabanc\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctleri\u201d listesine dahil etmesine, Hizbullah \u00fczerine d\u00fczenlenen sald\u0131r\u0131lara\u2026 velhas\u0131l n\u00fckleer gerginlik, ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar ve askeri \u00e7at\u0131\u015fmalarla s\u00fcregiden gerilim, sonunda \u00f6nce \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a sald\u0131r\u0131s\u0131yla ba\u015flayan 12 g\u00fcn sava\u015f\u0131 (2025), ard\u0131ndan da ABD-\u0130srail\u2019in 28 \u015eubat 2026\u2019da ba\u015flatt\u0131klar\u0131 hava sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n yolunu d\u00f6\u015fedi.<\/p>\n\n\n\n<p>Noam Chomsky 2019\u2019da \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu: \u201cABD\u2019nin&nbsp;\u0130ran\u2019a sald\u0131r\u0131 tehdidi gayet ger\u00e7ek. Trump y\u00f6netimi, \u0130ran\u2019\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri hakk\u0131nda hik\u00e2yeler uyduruyor. Sald\u0131r\u0131 i\u00e7in bahaneler uydurmak kolay. Bunun tarihte bir\u00e7ok \u00f6rne\u011fi var.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131, d\u00fcnyan\u0131n patronuna kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi \u2018ba\u015far\u0131l\u0131 meydan okumaya\u2019 son vermesi i\u00e7in, ABD\u2019nin ezici kuvvetini sergiledi\u011fi uluslararas\u0131 program\u0131n unsuru. ABD\u2019nin K\u00fcba\u2019ya 60 y\u0131l boyunca i\u015fkence yapmas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca nedeni de buydu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun mant\u0131\u011f\u0131 herhangi bir \u2018Mafya Babas\u0131\u2019 taraf\u0131ndan kolayca anla\u015f\u0131labilir. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir meydan okuma, ba\u015fkalar\u0131na ayn\u0131 yolu izlemeleri i\u00e7in ilham verebilir. Kissinger\u2019\u0131n \u015eili\u2019de Salvador Allende\u2019yi devirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken s\u00f6yledi\u011fi gibi, \u2018vir\u00fcs yay\u0131labilir\u2019. Bu t\u00fcr vir\u00fcsleri imha etme ve kurbanlar\u0131 salg\u0131n tehlikesine kar\u015f\u0131 -genellikle sert diktat\u00f6rl\u00fckleri dayatarak- a\u015f\u0131lama ihtiyac\u0131, d\u00fcnya meselelerinin \u00f6nde gelen prensiplerindendir.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn30#_ftn30\"><sup>[30]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcm bunlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, \u0130ran\u2019daki protestolara \u201cArkan\u0131zday\u0131z\u201d t\u00fcr\u00fcnden, \u201cRejimin i\u015fi bitti\u201d t\u00fcr\u00fcnden a\u00e7\u0131klamalar\u0131yla, acaba ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump \u0130ran halk\u0131n\u0131 aptal m\u0131 san\u0131yor, yoksa belleksiz mi?<\/p>\n\n\n\n<p>Kimsenin ku\u015fkusu yok: \u0130ran\u2019\u0131 \u201c\u015feytan\u201d ilan eden Trump, Tahran\u2019a kar\u015f\u0131 fiilen sava\u015f h\u00e2linde oldu hep\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Washington\u2019un usanmadan \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik m\u00fcdahale planlar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 s\u0131r de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6zellikle de Irak\u2019ta ABD i\u015fgalinin ard\u0131ndan 2003 sonras\u0131 kurulan siyasi d\u00fczende n\u00fcfuzunu giderek art\u0131ran Tahran\u2019la Washington\u2019un vek\u00e2let sava\u015f\u0131 h\u00e2linde oldu\u011fu da bir \u201cs\u0131r\u201d de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Irak, Yemen, Bahreyn ve L\u00fcbnan\u2019da n\u00fcfuzunu art\u0131r\u0131p, yeni kazan\u0131mlar elde eden \u0130ran, uzun bir s\u00fcredir sadece ABD\u2019nin de\u011fil, \u0130srail ve Suudi Arabistan\u2019\u0131n da hedefindeydi.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD\u2019nin plan\u0131 \u0130srail ve Suudi Arabistan\u2019la birlikte \u0130ran\u2019\u0131 ku\u015fatmak ve boyun e\u011fdirmek. Ortado\u011fu\u2019da istedi\u011fi oyunu kuramayan ABD\u2019nin b\u00f6lgesel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n ve de Avrasya ile G\u00fcneybat\u0131 Asya\u2019ya ula\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engellerden birisiydi \u201c\u015ei\u00ee Hilali\u2019nin merkez \u00fclkesi \u0130ran.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc ABD\u2019nin bu emellerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in Tahran\u2019\u0131n dize getirilmesi \u015fartt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu sadece Trump\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceleri de\u011fil, \u201cGerekirse g\u00fc\u00e7 kullanmakta teredd\u00fct etmeyece\u011fi\u201dni belirtip, \u201c\u0130srail\u2019in askeri \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in ne gerekiyorsa yapaca\u011f\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130srail t\u00fcm tehditlere kar\u015f\u0131 kendini tek ba\u015f\u0131na koruyabilmelidir.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn31#_ftn31\"><sup>[31]<\/sup><\/a> \u201cB\u00fct\u00fcn se\u00e7enekler masada diyorsam \u00f6yledir,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn32#_ftn32\"><sup>[32]<\/sup><\/a> diyen ABD Ba\u015fkanlar\u0131ndan \u201cdemokrat\u201d Barack Obama da ayn\u0131 makamdan \u00e7al\u0131yordu\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Kolay m\u0131? Obama\u2019n\u0131n kabinesindeki Savunma Bakan\u0131 Chuck Hagel de, \u201c\u0130ran\u2019a yapt\u0131r\u0131m yanl\u0131s\u0131y\u0131m. T\u00fcm \u015f\u0131klar masada. M\u00fcdahale dahil,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn33#_ftn33\"><sup>[33]<\/sup><\/a> diyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca \u00f6nceki ABD Savunma Bakanlar\u0131ndan Leon Panetta da, \u201cDiplomatik \u00e7abalar\u0131n sonu\u00e7 vermemesi h\u00e2linde askeri m\u00fcdahalede bulunacaklar\u0131\u201dna dair s\u00f6z veriyordu.<a><\/a><a href=\"#_ftn34#_ftn34\"><sup>[34]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcm bunlara ili\u015fkin olarak da eski \u0130ran Cumhurba\u015fkan\u0131 Hasan Ruhani, \u201cTarihsel tecr\u00fcbe \u00fclkemizin diplomatik aparat\u0131n\u0131n Beyaz Saray yetkililerinin tutumunu dikkat ve ku\u015fkuyla izlemesini gerektiriyor,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn35#_ftn35\"><sup>[35]<\/sup><\/a> demeden edemedi.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolay m\u0131, kar\u015f\u0131lar\u0131nda bu kez ABD\u2019nin MAGA mamul\u00e2t\u0131 Donald Trump vard\u0131. O, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131 \u201cTrump Bo\u011faz\u0131\u201d olarak adland\u0131rand\u0131. Ayr\u0131ca, Meksika K\u00f6rfezi\u2019nin ad\u0131n\u0131n ABD haritalar\u0131nda \u201cAmerika K\u00f6rfezi\u201d olarak de\u011fi\u015ftirilmesi konusunda \u0131srar edip, \u201cBir g\u00fcn dedim ki \u2018Neden Meksika K\u00f6rfezi diyoruz, \u00e7evresindeki alan\u0131n y\u00fczde 92\u2019si bize ait. \u2018Meksika K\u00f6rfezi bundan b\u00f6yle Amerika K\u00f6rfezi olmal\u0131\u2019 dedim,\u201d ifadelerini kullanand\u0131!<a><\/a><a href=\"#_ftn36#_ftn36\"><sup>[36]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>SALDIRI VE SONRASI\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131n\u0131n hi\u00e7bir me\u015fru gerek\u00e7esi yok! K\u00fcresel emperyalist\/ Siyonist haydutluk kendi ezberiyle ilerliyorken; Mollar\u015finin ne menem bir \u015fey oldu\u011funu akl\u0131 ba\u015f\u0131ndaki herkes bilir. Ama ayn\u0131 zamanda sald\u0131r\u0131 sava\u015flar\u0131yla, bombalarla demokrasinin gelmeyece\u011fini, Bat\u0131n\u0131n as\u0131l derdinin hi\u00e7bir yerde ve hi\u00e7bir zaman demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da!<\/p>\n\n\n\n<p>O h\u00e2lde Mollar\u015fi\u2019nin karakterini, halka kar\u015f\u0131 g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 unutmadan, g\u00f6lgelemeden, sald\u0131rganlar\u0131n me\u015fruiyet safsatas\u0131na meze etmemek gerekiyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn37#_ftn37\"><sup>[37]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Elbette V. \u0130. Lenin\u2019in, \u201cSava\u015flar ve t\u00fcm felaketleri, milyonlarca emek\u00e7iyi esaret alt\u0131nda tutan, uluslar aras\u0131ndaki m\u00fccadeleyi k\u0131z\u0131\u015ft\u0131ran ve sermayenin k\u00f6lelerini yeme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren kapitalizm taraf\u0131ndan \u00fcretilir. Bu kitle bask\u0131s\u0131na ve k\u00f6le sahiplerinin \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda yap\u0131lan bu k\u00f6le katliamlar\u0131na son verebilecek tek g\u00fc\u00e7, devrimci proletaryan\u0131n d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki sosyalist ordusudur.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBurjuvazi, k\u00f6leli\u011fi sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak ve g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in k\u00f6le sahipleri aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131, \u2018ulusal\u2019 ideoloji ve \u2018anayurdun savunulmas\u0131\u2019 gibi s\u00f6zlerle halka yutturmak istemektedir.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn38#_ftn38\"><sup>[38]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cYurt savunmas\u0131\u201dn\u0131 kabul etmek, proletarya bak\u0131m\u0131ndan, g\u00fcncel sava\u015f\u0131 do\u011frulamak, onun yasall\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek demektir,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn39#_ftn39\"><sup>[39]<\/sup><\/a> uyar\u0131lar\u0131na da s\u0131rt d\u00f6nmeden.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD i\u00e7in \u201cYeni bir Vietnam m\u0131?\u201d sorusunun telaffuz edildi\u011fi g\u00fczerg\u00e2hta Patrick Ringgenberg, yalanlarla gerek\u00e7elendirilen sald\u0131r\u0131 sava\u015f\u0131n\u0131 k\u0131saca \u015f\u00f6yle de\u011ferlendiriyor: \u201cSava\u015f\u0131 ne ABD kazanabilir ne de \u0130ran kaybedebilir. Ama sava\u015f\u0131n kaybedenleri her hal\u00fck\u00e2rda b\u00f6lge \u00fclkeleri ve d\u00fcnya ekonomisi olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Giderek \u201cTopal \u00d6rdek\u201d olarak nitelenen Trump y\u00f6netimi bir kara harek\u00e2t\u0131 olmadan askeri ba\u015far\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn ol(a)mayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Nihayetinde \u0130ran sava\u015f\u0131 askeri a\u00e7\u0131dan \u201cberabere biten\u201d, ancak siyasi a\u00e7\u0131dan ABD ve \u0130srail i\u00e7in bir \u201cyenilgi olarak\u201d tarihe ge\u00e7ecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun b\u00f6yle olmas\u0131nda bir di\u011fer etken de tedarik zincirleri meselesi\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6rne\u011fin D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck varl\u0131k y\u00f6netim \u015firketi BlackRock CEO\u2019su Larry Fink, petrol fiyatlar\u0131n\u0131n 40 ile 150 dolar aras\u0131nda de\u011fi\u015febilece\u011fini belirterek k\u00fcresel ekonomi i\u00e7in resesyon uyar\u0131s\u0131 yap\u0131p, \u201cK\u00fcresel ekonomi \u00e7\u00f6kebilir,\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn40#_ftn40\"><sup>[40]<\/sup><\/a> diye ekliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeri gelmi\u015fken aktaral\u0131m: \u0130ran, petrol ve do\u011falgaz gibi enerji kaynaklar\u0131n\u0131n, rafinerilerin, k\u00fcresel enerji, ticaret yollar\u0131n\u0131n, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131, y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 2 trilyon dolar de\u011ferinde metan\u0131n ge\u00e7ti\u011fi Bab\u00fcl Mandep gibi kritik darbo\u011fazlar\u0131n co\u011frafyas\u0131d\u0131r. Deniz yoluyla ta\u015f\u0131nan petrol\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 20-30\u2019u, k\u00fcresel LNG (do\u011falgaz) ticaretinin y\u00fczde 20\u2019si bu yollardan ve o darbo\u011fazlardan ge\u00e7iyor. Bu ge\u00e7i\u015fin hacminde, h\u0131z\u0131nda ya\u015fanan dalgalanmalar, k\u00fcresel petrol, LNG fiyatlar\u0131n\u0131 dalgaland\u0131r\u0131yor.&nbsp;Sava\u015f\u0131n etkisiyle bu stratejik su yolunda trafik y\u00fczde 70-80 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda: Petrol, gaz fiyatlar\u0131 artmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya arz\u0131n\u0131n be\u015fte birini kar\u015f\u0131layan Katar\u2019\u0131n LNG tesisi, Suudi Arabistan\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck rafinerisi Ras Tanura ve Dubai Havaliman\u0131 gibi enerji altyap\u0131lar\u0131, lojistik \u00fcsler do\u011frudan \u0130ran sald\u0131r\u0131lar\u0131na hedef oluyor. H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019ndan ge\u00e7i\u015fe alternatif olu\u015fturan boru hatlar\u0131 g\u00fcnl\u00fck toplam 6.8 milyon varil kapasiteyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131yor. T\u00fcm bu kesintiler, petrol fiyatlar\u0131nda y\u00fczde 13, Avrupa do\u011falgaz fiyatlar\u0131nda ise y\u00fczde 50\u2019nin \u00fczerinde art\u0131\u015fa yol a\u00e7arken, her 10 dolarl\u0131k petrol fiyat art\u0131\u015f\u0131 k\u00fcresel enflasyona 0.2 ila 0.7 puan ekliyor, merkez bankalar\u0131n\u0131n faiz politikalar\u0131n\u0131, \u00e7at\u0131\u015fmadan uzak \u00fclkelerin bile tedarik zincirlerini etkiliyor.<a><\/a><a href=\"#_ftn41#_ftn41\"><sup>[41]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Vladimir Putin\u2019in, \u201c\u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131larda ABD\u2019yi destekleyen Avrupa \u00fclkelerine do\u011falgaz tedarikini kesece\u011fiz,\u201d ifadesi e\u015fli\u011finde buras\u0131 kritik noktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ve en \u00f6nemlisi de Ortado\u011fu\u2019da \u0130ran merkezli bir sava\u015f, yaln\u0131zca iki ya da \u00fc\u00e7 akt\u00f6r aras\u0131ndaki klasik bir askeri \u00e7at\u0131\u015fma de\u011fildir. \u0130ran, ideolojik yap\u0131s\u0131, (\u0130sl\u00e2m\u00ee) devrim ihrac\u0131n\u0131 hedefleyen devlet modeli ve b\u00f6lgesel a\u011flar\u0131 nedeniyle Ortado\u011fu\u2019daki g\u00fc\u00e7 dengesinin kilit \u00fclkelerinden biridir. Bu nedenle \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir askeri harek\u00e2t, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 dengelerini i\u00e7eren ve k\u00fcresel stratejik hesaplar\u0131 etkileyen bir geli\u015fme niteli\u011fi ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n arkas\u0131nda sadece \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer program\u0131 ya da b\u00f6lgesel n\u00fcfuzu ile birlikte Ortado\u011fu\u2019nun gelecekteki g\u00fc\u00e7 mimarisini belirleme m\u00fccadelesi vard\u0131r. Bu nedenle \u0130ran sava\u015f\u0131, yaln\u0131zca bir g\u00fcvenlik meselesi de\u011fil; ayn\u0131 zamanda yeni uluslararas\u0131 d\u00fczenin nas\u0131l \u015fekillenece\u011fiyle ilgili bir s\u0131nav niteli\u011findedir.<a><\/a><a href=\"#_ftn42#_ftn42\"><sup>[42]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u0130HAYET<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Diyeceklerimizi toparlarsak: \u00d6mer Hayyam\u2019\u0131, minyat\u00fcr ustas\u0131 R\u0131za Abbasi\u2019yi, \u015fah\u0131n gizli polisi taraf\u0131ndan Aras Irma\u011f\u0131\u2019nda bo\u011fulan yazar Samed Behrengi\u2019yi, \u0130ran Halk\u0131n\u0131n Fedai gerillalar\u0131ndan Bijan Cezani vd\u2019lerini yeti\u015ftirmi\u015f \u0130ran halklar\u0131, er ya da ge\u00e7 emperyalist tasalluttan da, Mollar\u015fik diktadan da kurtulacakt\u0131r. Tarih bunun tan\u0131\u011f\u0131, kan\u0131t\u0131d\u0131r; t\u0131pk\u0131 ya\u015fananlar\u0131n, bunun i\u015fareti, k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 oldu\u011fu gibi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6yle ki \u0130srail Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin, \u201c\u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131 sava\u015f\u0131n\u0131 k\u0131n\u0131yoruz. Bu sald\u0131r\u0131 \u0130srail-ABD ortak sald\u0131r\u0131s\u0131d\u0131r ve b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 bir b\u00f6lgesel veya k\u00fcresel sava\u015f\u0131 tetikleyebilir. \u0130srail sadece Amerikan emperyalizminin bir arac\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda onun orta\u011f\u0131 ve Amerikan emperyalist hegemonyas\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya dayatma ve t\u00fcm h\u00fck\u00fcmetleri ABD\u2019nin siyasi ve ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131na tabi k\u0131lma \u00e7abalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran Halk Partisi (TUDEH)\u2019in, \u201cABD emperyalizminin ve \u0130srail h\u00fck\u00fcmetinin askeri sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131, \u0130ran\u2019\u0131n mevcut tiranl\u0131k ve diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn boyunduru\u011fundan kurtulu\u015funun habercisi de\u011fil, \u0130ran\u2019\u0131 yetenekli bir b\u00f6lgesel \u00fclke olarak yok etme ve mevcut h\u00fck\u00fcmeti, muhaliflerini kanl\u0131 bir \u015fekilde bast\u0131rma program\u0131n\u0131 \u00e7oktan ilan etmi\u015f ba\u011f\u0131ml\u0131 ve despot bir rejimle de\u011fi\u015ftirme giri\u015fimidir.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn43#_ftn43\"><sup>[43]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>TUDEH, \u0130srail Kom\u00fcnist Partisi, ABD Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin Ortak Bildirisi\u2019nde, \u201cEnternasyonalist kom\u00fcnist partiler olarak d\u00fcnyadaki bar\u0131\u015fsever ve ilerici g\u00fc\u00e7leri sava\u015f h\u00fck\u00fcmetlerine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmek i\u00e7in t\u00fcm g\u00fc\u00e7leriyle birle\u015fmeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yoruz,\u201d <em>dedikleri g\u00fczerg\u00e2h -belki de- yeni bir yol tarifidir<\/em>, \u0130ran Kom\u00fcnist Partisi (MLM) Merkez Y\u00f6netim \u00dcyesi Somaye Kargar\u2019\u0131n ekledi\u011fi \u00fczere:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBu sava\u015fa tarafs\u0131z kalma l\u00fcks\u00fcm\u00fcz yok\u201d derken, \u201cEmperyalist rekabet ve gerici- kapitalist bir rejimin beka sava\u015f\u0131n\u0131n bedelini \u015fu an \u0130ran halk\u0131 ve b\u00f6lgedeki t\u00fcm emek\u00e7i halklar \u00f6d\u00fcyor\u2026 Bu sava\u015f i\u015fgalci bir sava\u015ft\u0131r\u2026 Bu sava\u015f sadece \u0130ran\u2019\u0131n sava\u015f\u0131 de\u011fil, t\u00fcm insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 bir sava\u015ft\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck b\u00fcy\u00fck t\u00fcm su\u00e7lulara; sava\u015fa, emperyalizme ve \u0130ran rejimine hay\u0131r diyoruz. \u00c7\u00f6z\u00fcm, \u0130ran\u2019da yeni sosyalist devletin kurulmas\u0131d\u0131r. Ve biz ufkumuzu buraya koyuyoruz. Bunun i\u00e7in m\u00fccadele ediyoruz. \u0130ran\u2019da bunun i\u00e7in m\u00fccadele edenlerin say\u0131s\u0131 da az de\u011fil. Her ne kadar g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015fsalar da.\u201d<a><\/a><a href=\"#_ftn44#_ftn44\"><sup>[44]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>O h\u00e2lde Iris Murdoch\u2019un, \u201cS\u00f6ylemek ve yapmak aras\u0131nda bir\u00e7ok ayakkab\u0131 y\u0131pran\u0131r\u201d; <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/hashtag\/pierrejosephproudhon?__eep__=6&amp;__cft__%5b0%5d=AZZ0OU1LHj9qW4PjOueKLquP-FJlXvDjcApJNyCY68idv7NswMp6B98q9hyzNqlwqCzXnE88AKEX5FlBFwIwD6sEPzE_eRaN54aJc1X_DWasO1Z-210wmQKqOV7MUVOS89sUDHM8TQOHxso8b3Zxb4VAyUtPSMHreqqeQh8cuHJ3yw&amp;__tn__=*NK-R\">Pierre Joseph Proudhon<\/a>\u2019un, \u201cYa akl\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc bir zafer kazanaca\u011f\u0131z ya da rezilli\u011fimizin sonucu bir sefalet \u00e7ukurunu boylayaca\u011f\u0131z,\u201d uyar\u0131lar\u0131n\u0131 ve Malcolm X\u2019in, \u201cB\u0131\u00e7a\u011f\u0131 size dokuz santim saplayan\u0131n, b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 alt\u0131 santim geri \u00e7ekmesi l\u00fctuf de\u011fildir,\u201d diye ifade etti\u011fi ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z ard\u0131 etmeden sava\u015fa kar\u015f\u0131 sava\u015faca\u011f\u0131z ezilenlerin bar\u0131\u015f\u0131n\u0131n zaferi i\u00e7in.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0130BEL \u00d6ZBUDUN-TEMEL DEM\u0130RER<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>N O T L A R<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref1#_ftnref1\"><sup>[*]<\/sup><\/a> G\u00f6r\u00fc\u015f21, Mart 2026\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1#_ftnref1\"><sup>[1]<\/sup><\/a> Friedrich Nietzsche.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref2#_ftnref2\"><sup>[2]<\/sup><\/a> Bkz: i) Temel Demirer, \u201c\u0130ran Sadece \u0130ran De\u011fil\u201d, SAV (Sosyal Ara\u015ft\u0131rmalar Vakf\u0131) 2009 Almanak-2009 Analizleri, SAV Yay: 32, 2010\u2026 ii) Sibel \u00d6zbudun-Temel Demirer, \u201c\u0130ran\u2019\u0131n \u2018Uzun Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc\u2019 veya Gelecek Uzun S\u00fcrer\u201d, Rojnameya Newroz, Nisan 2023\u2026 https:\/\/temeldemirer.blogspot.com\/2023\/04\/iranin-uzun-yuruyusu-veya-gelecek-uzun.html iii) Temel Demirer, \u201cMahsa Amina\u2019nin, Nika Shakarami\u2019nin, Masih Alinejad\u2019\u0131n \u0130ran\u2019\u0131\u201d, G\u00f6r\u00fc\u015f21, Kas\u0131m 2022\u2026 https:\/\/temeldemirer.blogspot.com\/2022\/11\/mahsa-aminanin-nika-shakaraminin-masih.html iv) Temel Demirer, \u201c\u0130ran Sokaklar\u0131n\u0131n Ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131\u201d, Sosyalist Mezopotamya, No:1, Mart 2018\u2026 v) Temel Demirer, \u201cB\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Sava\u015f\u0131\u2019na Do\u011fru (mu?)\u201d, Esmer Dergisi, No:72, Mart 2012\u2026 vi) Temel Demirer, \u201cOrtado\u011fu\u2019nun 2019 \u0130syan(lar)\u0131\u201d, Kald\u0131ra\u00e7 Dergisi, No: 224, Mart 2020\u2026 vii) Temel Demirer, \u201cOrtado\u011fu: B\u00fcy\u00fck Foto\u011fraf ile \u2018K\u00fc\u00e7\u00fck\u2019 Ayr\u0131nt\u0131(lar)\u201d, Rojname ya Newroz, Aral\u0131k 2016\u2026 https:\/\/temeldemirer.blogspot.com\/2016\/12\/ortadogu-buyuk-fotograf-ile-kucuk.html<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref3#_ftnref3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> aktaran: Ali Sirmen, \u201c\u2026 \u2018Mollar\u015fi\u2019nin Se\u00e7ene\u011fi\u201d, Cumhuriyet, 3 Ocak 2023, s.3.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref4#_ftnref4\"><sup>[4]<\/sup><\/a> \u00d6zge \u00d6zdemir, \u201c\u0130ran \u0130sl\u00e2m Devrimi 40. Y\u0131l\u0131nda: \u015eah Kar\u015f\u0131t\u0131 Solculara Ne Oldu?\u201d, 26 Eyl\u00fcl 2022\u2026 https:\/\/gorus21.com\/iran-\u0130sl\u00e2m-devrimi-40-yilinda-sah-karsiti-solculara-ne-oldu<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref5#_ftnref5\"><sup>[5]<\/sup><\/a> Merdan Yanarda\u011f, \u201c\u0130ran Tarihinden T\u00fcrkiye Dersleri-II\u201d, Birg\u00fcn, 2 Ekim 2022, s.5.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref6#_ftnref6\"><sup>[6]<\/sup><\/a> H\u00fcseyin Aykol, \u201c\u0130ran\u2019\u0131n Kaderi 101 Ki\u015finin Elinde!\u201d, Yeni Ya\u015fam, 1 Mart 2024, s.9.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref7#_ftnref7\"><sup>[7]<\/sup><\/a> Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu, \u201c\u0130ran\u2019\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken\u201d, 19 Ocak 2026\u2026 https:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/yazarlar\/ergin-yildizoglu\/iran-i-dusunurken-2471129<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref8#_ftnref8\"><sup>[8]<\/sup><\/a> \u0130ran\u2019\u0131n da ekonomik gelirlerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc petrol ve do\u011fal gaz ihracat\u0131na dayan\u0131yor ve 2021\u2019de 400 milyar dolarl\u0131k yat\u0131r\u0131m anla\u015fmas\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 \u00c7in, en b\u00fcy\u00fck m\u00fc\u015fterisi konumunda bulunuyor. \u0130ran ayr\u0131ca sadece kendisinin de\u011fil di\u011fer b\u00f6lge \u00fclkelerinin petrol ve do\u011fal gaz ihracat\u0131 bak\u0131m\u0131ndan stratejik bir \u00f6nem ta\u015f\u0131yan (D\u00fcnya genelinde deniz yoluyla petrol ticaretinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 25\u2019i ve s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f do\u011fal gaz ticaretinin y\u00fczde 20\u2019si buradan yap\u0131l\u0131yor) H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131 da \u00f6nemli oranda kontrol ediyor. (Yusuf Karada\u015f, \u201cHamaney Sonras\u0131 Sava\u015f\u0131n Seyri ve Gelece\u011fi\u201d, Evrensel, 2 Mart 2026, s.6.)<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref9#_ftnref9\"><sup>[9]<\/sup><\/a> Savash Porgham, \u201c\u0130ran\u2019da En D\u00fc\u015f\u00fck Kat\u0131l\u0131ml\u0131 Se\u00e7imin Verdi\u011fi Mesajlar\u201d, Birg\u00fcn, 5 Mart 2024, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref10#_ftnref10\"><sup>[10]<\/sup><\/a> Seyit Evran, \u201c\u0130ran\u2019\u0131n Y\u00f6netim Modeli\u201d, 8 Ocak 2018\u2026 https:\/\/anfturkce.net\/guncel\/Iran-in-yoenetim-modeli-dosya-1-101221<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref11#_ftnref11\"><sup>[11]<\/sup><\/a> \u201c\u0130ran\u2019da Kad\u0131nlara Abluka\u201d, Cumhuriyet, 8 Nisan 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref12#_ftnref12\"><sup>[12]<\/sup><\/a> Zeynep \u00c7am, \u201c\u0130ran\u2019da \u2018Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc\u2019 Kat\u0131la\u015ft\u0131, Kad\u0131nlar Vazge\u00e7medi\u201d, Cumhuriyet, 2 Nisan 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref13#_ftnref13\"><sup>[13]<\/sup><\/a> E. Ava, \u201c\u2026 \u2018Jina Hareketi\u2019nin G\u00fcncelli\u011fi\u201d, Evrensel, 2 Eyl\u00fcl 2023, s.9.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref14#_ftnref14\"><sup>[14]<\/sup><\/a> \u201c\u0130dam Cezas\u0131na Kar\u015f\u0131 Savunma\u201d, Cumhuriyet, 12 Nisan 2023, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref15#_ftnref15\"><sup>[15]<\/sup><\/a> Ela Ava, \u201cYas, Yoksulluk ve Sava\u015f Tehdidi\u201d, Evrensel, 29 Ocak 2026, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref16#_ftnref16\"><sup>[16]<\/sup><\/a> \u201c\u0130ran\u2019da \u0130dam Cezalar\u0131 \u00dc\u00e7 Kat Artt\u0131\u201d, 3 Haziran 2023\u2026 https:\/\/www.avrupademokrat2.com\/iranda-idam-cezalari-uc-kat-artti\/<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref17#_ftnref17\"><sup>[17]<\/sup><\/a> \u201c\u0130ran\u2019da Y\u0131l\u0131n \u0130lk 3 Ay\u0131nda 48 K\u00fcrt Tutuklu \u0130dam Edildi\u201d, 4 Nisan 2023\u2026 https:\/\/www.avrupademokrat2.com\/iranda-yilin-ilk-3-ayinda-48-kurt-tutuklu-idam-edildi\/<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref18#_ftnref18\"><sup>[18]<\/sup><\/a> Sarya Toprak, \u201cMollalar Y\u00fczlerce Kad\u0131n\u0131 Katletti\u201d, Birg\u00fcn, 27 Eyl\u00fcl 2025, s.10.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref19#_ftnref19\"><sup>[19]<\/sup><\/a> \u201c\u0130ran\u2019da \u00dcniversite Bah\u00e7esinden 10 \u00d6\u011frenci Ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u201d, 17 Haziran 2023\u2026 https:\/\/www.avrupademokrat2.com\/iranda-universite-bahcesinden-10-ogrenci-kacirildi\/<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref20#_ftnref20\"><sup>[20]<\/sup><\/a> \u201c\u0130ran\u2019da Okullarda Yeni Kimyasal Sald\u0131r\u0131lar\u201d, 10 Nisan 2023\u2026 https:\/\/www.avrupademokrat2.com\/iranda-okullarda-yeni-kimyasal-saldirilar-en-az-47-ogrenci-zehirlendi\/<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref21#_ftnref21\"><sup>[21]<\/sup><\/a> \u0130brahim Varl\u0131, \u201cTolga G\u00fcrakar: Molla Rejiminde K\u0131r\u0131lma Noktas\u0131\u201d, Birg\u00fcn, 27 Eyl\u00fcl 2022, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref22#_ftnref22\"><sup>[22]<\/sup><\/a> Jo Adetunji, \u201c\u0130ran\u2019da Gergin Bekleyi\u015f\u201d, Birg\u00fcn, 29 Nisan 2024, s.10.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref23#_ftnref23\"><sup>[23]<\/sup><\/a> \u201c\u0130ran Cumhurba\u015fkan\u0131 Ruhani: Sald\u0131r\u0131dan ABD Destekli K\u00f6rfez \u00dclkeleri Sorumlu\u201d, Cumhuriyet, 24 Eyl\u00fcl 2018, s.11.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref24#_ftnref24\"><sup>[24]<\/sup><\/a> \u201cCIA\u2019den 60 Y\u0131l Sonra Darbe \u0130tiraf\u0131\u201d, Milliyet, 20 A\u011fustos 2013, s.18.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref25#_ftnref25\"><sup>[25]<\/sup><\/a> \u201cUmman\u2019da Tanker Krizi\u201d, Cumhuriyet, 4 Kas\u0131m 2021, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref26#_ftnref26\"><sup>[26]<\/sup><\/a> \u201cABD ile G\u00f6r\u00fc\u015fmeyi Yasakl\u0131yorum\u201d, Cumhuriyet, 14 A\u011fustos 2018, s.13.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref27#_ftnref27\"><sup>[27]<\/sup><\/a> \u201cABD\u2019den Yeni \u0130ran Hamlesi\u201d, Yeni Ya\u015fam, 23 Nisan 2019, s.9.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref28#_ftnref28\"><sup>[28]<\/sup><\/a> Mustafa K. Erdemol, \u201c\u0130ran ile \u00c7at\u0131\u015fma Irak Sava\u015f\u0131\u2019ndan Beter Olur\u201d, Cumhuriyet, 18 May\u0131s 2019, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref29#_ftnref29\"><sup>[29]<\/sup><\/a> \u201c\u0130ran: M\u00fczakere De\u011fil, Direni\u015f ve M\u00fccadele \u015eartlar\u0131 Var\u201d, Evrensel, 29 May\u0131s 2019, s.7.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref30#_ftnref30\"><sup>[30]<\/sup><\/a> \u201cNoam Chomsky: \u0130\u015f \u0130\u015ften Ge\u00e7meden \u0130ran\u2019la Sava\u015f\u0131 Durdurmal\u0131y\u0131z\u201d, 25 May\u0131s 2019\u2026 https:\/\/marksist.org\/icerik\/Dunya\/12211\/Noam-Chomsky-Is-isten-gecmeden-Iranla-savasi-durdurmaliyiz<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref31#_ftnref31\"><sup>[31]<\/sup><\/a> \u201cObama, \u0130srail\u2019in Y\u00fcre\u011fine Su Serpti\u201d, H\u00fcrriyet, 5 Mart 2012, s.9.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref32#_ftnref32\"><sup>[32]<\/sup><\/a> \u201cObama, \u0130ran \u0130\u00e7in Takvim Verdi\u201d, Cumhuriyet, 16 Mart 2013, s.14.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref33#_ftnref33\"><sup>[33]<\/sup><\/a> \u201cHagel\u2019\u0131n \u0130ran\u2019a \u0130lk Tehdidi\u201d, Radikal, 11 Ocak 2013, s.26-27.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref34#_ftnref34\"><sup>[34]<\/sup><\/a> \u201cABD, \u0130ran Konusunda \u0130lk Kez Bu Kadar Net Konu\u015ftu\u201d, H\u00fcrriyet, 6 Mart 2012, s.9.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref35#_ftnref35\"><sup>[35]<\/sup><\/a> \u201cDevrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ruhani\u2019yi Uyard\u0131\u201d, Cumhuriyet, 23 Eyl\u00fcl 2013, s.9.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref36#_ftnref36\"><sup>[36]<\/sup><\/a> \u201cTrump, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 i\u00e7in \u2018Trump Bo\u011faz\u0131\u2019 Dedi\u201d, 28 Mart 2026\u2026 https:\/\/www.evrensel.net\/haber\/5977076\/trump-hurmuz-bogazi-icin-trump-bogazi-<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref37#_ftnref37\"><sup>[37]<\/sup><\/a> \u2018New Left Review\u2019 Dergisi yay\u0131n kurulu \u00fcyesi Tar\u0131k Ali, \u0130ranl\u0131 bir arkada\u015f\u0131n\u0131n Tahran\u2019daki e\u015finden gelen mesaj\u0131n\u0131 aktararak ABD-\u0130srail sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f solcular\u0131n evlerini de hedef ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Ali, bunun rejimin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan alternatif bir muhalefetin geli\u015fmemesi i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n ifade edildi\u011fini aktard\u0131. (\u201cABD-\u0130srail, \u0130ran\u2019da Alternatif Muhalefet Kalmas\u0131n Diye Tan\u0131nm\u0131\u015f Solcular\u0131n Evlerini de Hedef Al\u0131yor\u201d, 28 \u015eubat 2026\u2026 https:\/\/sendika.org\/2026\/02\/tarik-ali-aktardi-abd-israil-iranda-alternatif-muhalefet-kalmasin-diye-taninmis-solcularin-evlerini-de-hedef-aliyor-743374)<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref38#_ftnref38\"><sup>[38]<\/sup><\/a> V. \u0130. Lenin, Sosyalizm ve Sava\u015f, Rus Sosyal-Demokrat \u0130\u015f\u00e7i Partisinin Sava\u015fa Kar\u015f\u0131 Tutumu, \u00e7ev: N. Soluk\u00e7u, Sol Yay., 1970.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref39#_ftnref39\"><sup>[39]<\/sup><\/a> V. \u0130. Lenin, Proleter Devrim ve D\u00f6nek Kautsky, \u00e7ev: Kenan Somer, Bilim ve Sosyalizm Yay., 2013.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref40#_ftnref40\"><sup>[40]<\/sup><\/a> \u201cEnerji Krizi Piyasalar\u0131 Sars\u0131yor\u201d, 27 Mart 2026\u2026 https:\/\/abcgazetesi.com.tr\/11-trilyon-dolarlik-devden-sok-uyari-kuresel-ekonomi-cokebilir-860728<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref41#_ftnref41\"><sup>[41]<\/sup><\/a> Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu, \u201cSava\u015f \u00dczerine Ek Notlar\u201d, 5 Mart 2026\u2026 https:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/yazarlar\/ergin-yildizoglu\/savas-uzerine-ek-notlar-2484036<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref42#_ftnref42\"><sup>[42]<\/sup><\/a> \u201cDireni\u015f Ekseni, g\u00f6r\u00fcnmez a\u011f\u0131n\u0131 ayakta tutabilmek i\u00e7in kendini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek misyonunu \u00fc\u00e7 kategoride yeniden tan\u0131mlad\u0131. \u0130lki, yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm: \u0130ran\u2019\u0131n \u00f6zellikle 2000\u2019li y\u0131llara damgas\u0131n\u0131 vuran geleneksel vekil stratejisinden uzakla\u015f\u0131p \u00f6zerk hareket eden ama genel olarak Tahran\u2019\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131yla uyumlu gruplar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumas\u0131na y\u00f6neldi\u011fini g\u00f6steriyor.\u201d (Kemal Taylan Abatan, \u201cDireni\u015f Ekseni\u2019nin Karma\u015f\u0131k Yeniden Do\u011fu\u015fu\u201d, 11 Kas\u0131m 2025, s.10.)<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref43#_ftnref43\"><sup>[43]<\/sup><\/a> \u201cTUDEH\u2019ten ABD ve \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a Y\u00f6nelik Sald\u0131r\u0131lar\u0131na A\u00e7\u0131klama\u201d, 28 \u015eubat 2026\u2026 https:\/\/www.birgun.net\/haber\/solcu-iran-halk-partisi-tudeh-ten-abd-ve-israil-in-iran-a-yonelik-saldirilarina-aciklama-696604<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a href=\"#_ftnref44#_ftnref44\"><sup>[44]<\/sup><\/a> Ela Ava, \u201cKargar: Sava\u015fa Tarafs\u0131z Kalma L\u00fcks\u00fcm\u00fcz Yok\u201d, 26 Mart 2026\u2026 https:\/\/www.evrensel.net\/haber\/5976727\/iran-komunist-partisi-mlm-merkez-yonetim-uyesi-somaye-kargar-savasa-tarafsiz-kalma-luksumuz-yok<\/p>\n\n\n\n<p>KY: devrimcicephe.org<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cSuskunlukla ge\u00e7irilmi\u015f t\u00fcm ger\u00e7ekler zehirlenir.\u201d[1] ABD\/\u0130srail ile&#46;&#46;&#46;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":9246,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[29,8],"tags":[],"manset":[],"class_list":["post-9243","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-sectiklerimiz"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9243","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9243"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9243\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9245,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9243\/revisions\/9245"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9243"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9243"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9243"},{"taxonomy":"manset","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/manset?post=9243"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}