{"id":9279,"date":"2026-04-06T23:05:27","date_gmt":"2026-04-06T20:05:27","guid":{"rendered":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/?p=9279"},"modified":"2026-04-06T23:05:28","modified_gmt":"2026-04-06T20:05:28","slug":"emperyalist-yeniden-paylasim-baglaminda-abd-israilin-iran-saldirisi-eren-aydin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/2026\/04\/06\/emperyalist-yeniden-paylasim-baglaminda-abd-israilin-iran-saldirisi-eren-aydin\/","title":{"rendered":"Emperyalist Yeniden Payla\u015f\u0131m Ba\u011flam\u0131nda ABD\u2013\u0130srail\u2019in \u0130ran Sald\u0131r\u0131s\u0131 \u2013 Eren Ayd\u0131n"},"content":{"rendered":"\n<p>Ortado\u011fu\u2019da ABD ve \u0130srail \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik ba\u015flat\u0131lan askeri sald\u0131r\u0131, y\u00fczeyde \u201cg\u00fcvenlik\u201d ve \u201cn\u00fckleer tehdit\u201d s\u00f6ylemleriyle me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lsa da \u00f6z\u00fcnde kapitalist d\u00fcnya sisteminin yap\u0131sal krizleriyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu geli\u015fme, Marksizm\u2019in emperyalizm \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeleri \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, rastlant\u0131sal bir \u00e7at\u0131\u015fma de\u011fil; sermayenin k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte yeniden \u00fcretim krizine verdi\u011fi zorunlu bir yan\u0131t olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Vladimir Lenin\u2019in ortaya koydu\u011fu \u00fczere emperyalizm, kapitalizmin tekelci a\u015famas\u0131d\u0131r; finans kapitalin egemenli\u011fi alt\u0131nda d\u00fcnya pazarlar\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 ve yeniden payla\u015f\u0131m\u0131 m\u00fccadelesidir. Bu ba\u011flamda \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devletin \u201ctehdit\u201d olu\u015fturmas\u0131ndan ziyade, k\u00fcresel sermaye bloklar\u0131 aras\u0131ndaki rekabetin bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki emperyalist blok, d\u00fcnya hegemonyas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in enerji kaynaklar\u0131, ticaret yollar\u0131 ve jeopolitik d\u00fc\u011f\u00fcm noktalar\u0131 \u00fczerinde mutlak kontrol sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ortado\u011fu ise bu m\u00fccadelenin merkezinde yer almakta; \u0130ran, sahip oldu\u011fu enerji rezervleri ve b\u00f6lgesel etkisi nedeniyle bu payla\u015f\u0131m m\u00fccadelesinde kritik bir konumda bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kapitalist d\u00fcnya ekonomisi, \u00f6zellikle fosil yak\u0131tlara dayal\u0131 enerji rejimi \u00fczerinden \u015fekillenmektedir. H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 gibi dar ge\u00e7itler, yaln\u0131zca co\u011frafi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda s\u0131n\u0131fsal m\u00fccadelelerin de d\u00fc\u011f\u00fcm noktalar\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcr alanlar \u00fczerindeki kontrol, k\u00fcresel sermayenin dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 belirler. ABD ve \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131s\u0131, bu anlamda enerji yollar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flama iddias\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, bu yollar \u00fczerindeki egemenli\u011fi tekelle\u015ftirme giri\u015fimidir. Bu durum, klasik s\u00f6m\u00fcrgecilikten farkl\u0131 olarak, dolayl\u0131 kontrol mekanizmalar\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclen yeni tip emperyalist tahakk\u00fcm bi\u00e7imlerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Marksist teoriye g\u00f6re sava\u015f, kapitalizmin kriz d\u00f6nemlerinde sermaye birikimini yeniden d\u00fczenlemenin ara\u00e7lar\u0131ndan biridir. A\u015f\u0131r\u0131 birikim krizleri, yeni pazarlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131, eski yap\u0131lar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 ve sermayenin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131yla a\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Bu ba\u011flamda \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131; silah sanayisinin geni\u015flemesi, enerji piyasalar\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesi ve b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 dengelerinin emperyalist merkezler lehine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi gibi i\u015flevler g\u00f6rmektedir. Sava\u015f, yaln\u0131zca y\u0131k\u0131m de\u011fil; ayn\u0131 zamanda sermaye i\u00e7in yeni birikim alanlar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak bu s\u00fcre\u00e7 yaln\u0131zca \u201cd\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck\u201d bir sald\u0131rganl\u0131k de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda emperyalist sistemin kendi i\u00e7 \u00e7eli\u015fkilerini de a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. ABD\u2019nin sald\u0131rgan politikalar\u0131, ba\u015fta NATO olmak \u00fczere m\u00fcttefikleriyle tam bir uyum i\u00e7inde de\u011fildir. Avrupa Birli\u011fi i\u00e7inde \u00f6zellikle Almanya ve Fransa gibi \u00fclkeler, sava\u015f\u0131n derinle\u015fmesinin yarataca\u011f\u0131 enerji krizi, ticaret daralmas\u0131 ve ekonomik istikrars\u0131zl\u0131k nedeniyle daha temkinli bir yakla\u015f\u0131m sergilemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu durum, emperyalist blokun homojen olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; tersine, farkl\u0131 sermaye fraksiyonlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na dayanan \u00e7eli\u015fkili bir yap\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. NATO i\u00e7inde de benzer bir ayr\u0131\u015fma s\u00f6z konusudur: \u0130ngiltere gibi akt\u00f6rler ABD \u00e7izgisine daha yak\u0131n dururken, baz\u0131 Avrupa \u00fclkeleri do\u011frudan askeri m\u00fcdahaleye mesafeli yakla\u015fmakta, T\u00fcrkiye gibi \u00fclkeler ise b\u00f6lgesel dengeler nedeniyle daha karma\u015f\u0131k ve dengeci politikalar izlemektedir. Bu tablo, Marksizm\u2019in \u201ce\u015fitsiz geli\u015fim ve rekabet\u201d yasas\u0131n\u0131n g\u00fcncel bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD\u2019nin \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131s\u0131, ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 dengelerini de yeniden \u015fekillendirmektedir. Bu s\u00fcre\u00e7te Rusya ve \u00c7in gibi g\u00fc\u00e7ler, ABD hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 alternatif merkezler olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmakta; bu da kapitalist d\u00fcnya sisteminin daha \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131, \u00e7ok kutuplu bir yap\u0131ya evrildi\u011fini g\u00f6stermektedir. Ancak bu \u00e7ok kutupluluk, bar\u0131\u015f de\u011fil; daha yo\u011fun rekabet, kriz ve sava\u015f anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Marksist analiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu \u00e7at\u0131\u015fma basit bir \u201cdevletler aras\u0131 sava\u015f\u201d de\u011fildir. Devletler belirli s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eder. ABD ve \u0130srail\u2019in sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131, tekelci sermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda \u015fekillenirken; \u0130ran da kapitalist bir devlet olarak kendi b\u00f6lgesel \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde hareket etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla mesele, \u201ciyi\u201d ve \u201ck\u00f6t\u00fc\u201d devletler de\u011fil; farkl\u0131 sermaye fraksiyonlar\u0131 aras\u0131ndaki m\u00fccadeledir. Ancak bu ger\u00e7ek, emperyalist m\u00fcdahaleye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kman\u0131n gereklili\u011fini ortadan kald\u0131rmaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc emperyalist sald\u0131r\u0131lar en a\u011f\u0131r bedeli ba\u011f\u0131ml\u0131 ve yar\u0131-ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00fclkelerin halklar\u0131na \u00f6detmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sava\u015f\u0131n yay\u0131lma e\u011filimi, kapitalist sistemin b\u00fct\u00fcnsel krizini daha da derinle\u015ftirmektedir. Enerji fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesi, tedarik zincirlerinin bozulmas\u0131 ve finansal dalgalanmalar, bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte etkiler yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu s\u00fcre\u00e7, kapitalist kriz dinamiklerinin tipik bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r: \u00fcretim ile t\u00fcketim aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki, a\u015f\u0131r\u0131 birikim ve k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme e\u011filimi, sistemi daha sald\u0131rgan ve militarist politikalara y\u00f6neltmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7 olarak ABD\u2013\u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131s\u0131, kapitalist-emperyalist sistemin hem d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hem de kendi i\u00e7 \u00e7eli\u015fkilerini yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir momenttir. Bu sava\u015f, yaln\u0131zca b\u00f6lgesel bir \u00e7at\u0131\u015fma de\u011fil; k\u00fcresel kapitalizmin krizini y\u00f6netme bi\u00e7imlerinden biridir. Bu nedenle \u00e7\u00f6z\u00fcm, herhangi bir devletin yan\u0131nda saf tutmak de\u011fil; uluslararas\u0131 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z, enternasyonalist m\u00fccadelesini y\u00fckseltmektir. Emperyalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele, ayn\u0131 zamanda kapitalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.<\/p>\n\n\n\n<p>Son kertede mesele \u015fudur: Emperyalist-kapitalist sistem var olduk\u00e7a sava\u015flar ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ortado\u011fu\u2019da ABD ve \u0130srail \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik&#46;&#46;&#46;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":9281,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,29],"tags":[],"manset":[],"class_list":["post-9279","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makaleler","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9279"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9279\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9282,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9279\/revisions\/9282"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9281"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9279"},{"taxonomy":"manset","embeddable":true,"href":"https:\/\/kolektifmucadele1.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/manset?post=9279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}