Dünya, emperyalist kapitalist sistemin derinleşen ekonomik, siyasal ve ekolojik krizlerinin ortasında yeni bir tarihsel dönemeçten geçiyor. Savaşlar, silahlanma yarışı, enerji kaynakları üzerindeki rekabet, açlık, yoksulluk ve doğanın giderek artan ölçüde tahrip edilmesi, birbirinden bağımsız gelişmeler değil; sermayenin sınırsız birikim ve kâr hırsının farklı alanlardaki yansımalarıdır. Kapitalizmin insanlık ve doğa üzerindeki yıkıcı egemenliği, bugün iklim krizinin ulaştığı boyutlarla çok daha açık biçimde görülmektedir. Tam da böylesi koşullarda Türkiye’de gerçekleştirilen COP31 İklim Zirvesi, dünya halklarına bir kez daha “iklim krizine çözüm”, “yeşil dönüşüm” ve “sürdürülebilir kalkınma” vaatleriyle sunulmaktadır. Ancak zirvenin arkasındaki ekonomik ve siyasal ilişkiler incelendiğinde, karşımıza doğanın kurtuluşundan çok sermayenin kendisini yeniden üretme arayışının çıktığı görülmektedir.
Emperyalist kapitalist sistem, kendi yarattığı ekolojik yıkımı artık inkâr edemeyecek bir noktaya gelmiştir. Küresel ısınma, kuraklık, seller, orman yangınları, tarımsal üretimdeki kayıplar ve su krizleri milyonlarca insanın yaşamını doğrudan tehdit etmektedir. Ancak egemen sınıfların iklim krizini kabul etmesi, bu krizi yaratan üretim ilişkilerinden vazgeçtikleri anlamına gelmemektedir. Tersine, bugün sermaye, ekolojik yıkımın kendisini yeni bir birikim ve kâr alanına dönüştürmenin yollarını aramaktadır. “Yeşil kapitalizm” olarak adlandırılan olgu, tam da bu tarihsel zorunluluğun ve sermayenin yeniden yapılanma ihtiyacının bir ürünüdür.
İklim krizi, egemen söylemin iddia ettiği gibi bütün insanların eşit derecede sorumlu olduğu bir insanlık sorunu değildir. İnsanlığın ortak geleceğini tehdit ettiği doğrudur; fakat bu tehdidin ortaya çıkmasında sınıfların, ülkelerin ve toplumsal kesimlerin sorumlulukları eşit değildir. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) Altıncı Değerlendirme Raporu’na göre, kişi başına emisyonları en yüksek olan yüzde 10’luk hane grubu, küresel hane tüketiminden kaynaklanan sera gazı salımlarının yüzde 34 ila 45’inden sorumluyken, en düşük emisyonlu yüzde 50’nin payı yalnızca yüzde 13 ila 15 arasındadır. Bu eşitsizlik, iklim krizinin sınıfsal karakterini bütün açıklığıyla ortaya koymaktadır. Özel jetlerle kıtalar arasında dolaşan milyarderlerle işe gitmek için toplu taşıma kullanan işçilerin, devasa enerji tüketimine sahip sanayi tekelleriyle geçimlik tarım yapan yoksul köylülerin ekolojik yıkımdaki sorumlulukları aynı değildir.
Buna rağmen kapitalist sistem, krizin maliyetini bir kez daha işçi sınıfının ve emekçi halkların üzerine yıkmaktadır. Enerji fiyatlarının yükselmesi, temel ihtiyaçların pahalılaşması, tarımsal üretimin zarar görmesi ve yaşam alanlarının tahrip edilmesi, en ağır biçimde emekçileri etkilemektedir. Sermaye sınıfına ise devlet teşvikleri, yatırım fonları, yeşil krediler ve karbon piyasaları üzerinden yeni kazanç olanakları sunulmaktadır. Böylece iklim krizi, sermayenin kârlarını artırdığı, halkın ise giderek daha fazla yoksullaştığı yeni bir sınıfsal saldırının aracına dönüşmektedir.
Kapitalist üretim biçiminin temel amacı toplumsal ihtiyaçların karşılanması değil, sermayenin sürekli olarak genişlemesidir. Kapitalizm açısından üretimin ne kadar gerekli olduğu değil, ne kadar kârlı olduğu belirleyicidir. Doğanın sınırları, ekosistemlerin kendilerini yenileme kapasitesi ve gelecek kuşakların yaşam hakkı, sermaye birikiminin önünde bir engel haline geldiğinde aşılması gereken sorunlar olarak görülmektedir. Bir ormanın değeri barındırdığı canlı yaşamla değil, altında bulunan maden rezerviyle; bir nehrin değeri beslediği ekosistemle değil, üretebileceği elektrik miktarıyla; bir tarım arazisinin değeri köylünün geçimini sağlamasıyla değil, sermayeye sunabileceği yatırım olanaklarıyla ölçülmektedir.
Karl Marx’ın Kapital’de ortaya koyduğu üzere, kapitalist üretim yalnızca işçinin emeğini sömürmekle kalmaz, aynı zamanda üretimin doğal koşullarını da tahrip eder. Marx’ın insan ile doğa arasındaki maddi alışverişin kapitalist üretim tarafından bozulmasına ilişkin değerlendirmeleri, günümüzde Marksist ekoloji literatüründe “metabolik yarılma” kavramıyla geliştirilmektedir. İnsanlık, doğanın dışında ya da üzerinde duran bir varlık değildir. İnsan yaşamının maddi temeli doğadır. Ancak kapitalist üretim, bu ilişkiyi toplumsal ihtiyaçlardan kopararak sermayenin birikim zorunluluğuna tabi kılmaktadır. Bu nedenle bugün karşı karşıya olduğumuz ekolojik kriz, yalnızca yanlış enerji politikalarının veya kötü yönetimin sonucu değil, kapitalist üretim ilişkilerinin yapısal bir sonucudur.
COP31’i de bu tarihsel ve sınıfsal gerçeklik içerisinde değerlendirmek gerekmektedir. Otuz yılı aşkın süredir gerçekleştirilen uluslararası iklim zirvelerinde karbon salımlarının azaltılacağına, fosil yakıtlardan uzaklaşılacağına ve küresel ısınmanın sınırlandırılacağına ilişkin çeşitli hedefler belirlenmektedir. Paris Anlaşması başta olmak üzere uluslararası iklim politikaları, ekolojik krizin dünya ölçeğinde tanınması açısından belirli kazanımlar yaratmıştır. Ancak bu kazanımlar, sermaye birikiminin temel dinamiklerini değiştirecek bir dönüşüme yol açmamıştır. Devletler iklim zirvelerinde yeni taahhütler açıklarken, aynı zamanda petrol, kömür ve doğalgaz üretimini artırmaya yönelik politikalarını sürdürmektedir.
2025 Fosil Yakıt Üretim Açığı Raporu’na göre hükümetlerin 2030 yılı için planladıkları fosil yakıt üretimi, küresel ısınmayı 1,5 dereceyle sınırlandırmaya uygun üretim düzeyinin iki katından fazladır. Bu tablo, iklim zirvelerinde verilen sözlerle kapitalist devletlerin ekonomik politikaları arasındaki uçurumu göstermektedir. Bir tarafta iklim krizinin önlenmesi gerektiği ilan edilirken diğer tarafta krizin maddi kaynakları olan fosil yakıt üretimi ve sermayenin enerji tüketimi sürekli genişletilmektedir. Çelişki, kapitalizmin iklim krizini görmemesinden değil, kendi ekonomik varoluş koşullarını korumak zorunda olmasından kaynaklanmaktadır.
Emperyalist kapitalist sistemin bugün önümüze koyduğu temel çözüm önerisi ise “yeşil dönüşüm”dür. Fosil yakıtların yerine güneş ve rüzgâr enerjisinin geçirilmesi, elektrikli araçların yaygınlaştırılması, enerji depolama teknolojilerinin geliştirilmesi ve sanayinin karbon salımlarının azaltılması hedeflenmektedir. Kuşkusuz fosil yakıtlardan çıkılması, insanlığın geleceği açısından zorunludur. Ancak asıl mesele, bu dönüşümün hangi sınıfın çıkarlarına göre, hangi mülkiyet ilişkileri içerisinde ve hangi toplumsal amaçlar doğrultusunda gerçekleştirileceğidir. Güneşin, rüzgârın ve suyun yenilenebilir olması, bu kaynakları denetleyen sermayenin sömürücü karakterini ortadan kaldırmamaktadır.
Dün petrol, kömür ve doğalgaz kaynaklarının denetimi için sürdürülen emperyalist rekabet, bugün lityum, kobalt, nikel, bakır ve nadir toprak elementleri üzerinden yeni bir boyut kazanmaktadır. Elektrikli otomobillerin, bataryaların, güneş panellerinin ve rüzgâr türbinlerinin üretimi için gerekli hammaddeler, dünya kapitalizminin yeni stratejik kaynakları haline gelmiştir. Uluslararası Enerji Ajansı’nın 2025 Küresel Kritik Mineraller Görünümü Raporu, bu minerallerin işlenmesinde ve tedarik zincirlerinde yoğunlaşmanın giderek arttığını göstermektedir. Enerji dönüşümü, emperyalist bağımlılık ilişkilerini ortadan kaldırmak yerine onları yeni teknolojik ve ekonomik koşullar altında yeniden şekillendirmektedir.
Kongo’nun kobalt madenlerinden Latin Amerika’nın lityum havzalarına, Endonezya’nın nikel yataklarından Anadolu’nun maden sahalarına kadar uzanan bu süreçte, yeşil teknolojilerin hammaddeleri çoğu zaman ağır ekolojik ve toplumsal maliyetlerle elde edilmektedir. Kapitalist merkezlerde temiz enerji ve çevre dostu ulaşım adı altında pazarlanan teknolojilerin üretiminde kullanılan hammaddeler, başka coğrafyalarda su kaynaklarının baskı altına alınmasına, ormanların tahrip edilmesine, işçilerin ağır çalışma koşullarına mahkûm edilmesine ve yerel halkların topraklarından koparılmasına neden olabilmektedir. Sermaye, çevresel maliyetleri farklı coğrafyalara aktarırken teknolojinin ve finansmanın sağladığı büyük kârları kendi merkezlerinde toplamaktadır.
Bu durum, yenilenebilir enerji teknolojilerinin kendisine karşı çıkmayı değil, bu teknolojilerin kapitalist mülkiyet ve üretim ilişkileri içerisindeki kullanımına karşı mücadele etmeyi gerektirmektedir. Gerçek bir ekolojik dönüşüm, fosil yakıtların yerine başka enerji kaynaklarının geçirilmesinden çok daha kapsamlı olmak zorundadır. Üretimin hangi toplumsal ihtiyaçlara göre gerçekleştirileceği, enerji kaynaklarının kimin denetiminde olacağı ve doğanın kullanımına kimin karar vereceği soruları yanıtlanmadan, teknolojik dönüşüm ekolojik kurtuluş anlamına gelmeyecektir.
Yeşil kapitalizmin bir diğer önemli boyutu, doğanın finansallaştırılmasıdır. Karbon kredileri, emisyon ticaret sistemleri, yeşil tahviller ve sürdürülebilir yatırım fonları aracılığıyla doğanın korunması dahi sermaye için yeni bir kazanç alanına dönüştürülmektedir. Karbon piyasalarında şirketler, kendi üretimlerinden kaynaklanan emisyonları doğrudan azaltmak yerine başka bölgelerde gerçekleştirilen karbon denkleştirme projelerinden kredi satın alabilmektedir. Bu mekanizmalar, yeterli denetim ve gerçek emisyon azaltımları sağlanmadığında, kirletici şirketlerin faaliyetlerini sürdürmelerine olanak tanırken doğanın korunmasını finansal hesapların konusu haline getirmektedir. Ormanların, toprakların ve doğal karbon yutaklarının piyasa değerleri üzerinden ele alınması, yerel halkların bu alanlar üzerindeki haklarını da tehdit edebilmektedir.
İklim finansmanı konusunda da benzer bir eşitsizlik söz konusudur. COP29’da gelişmekte olan ülkeler için 2035 yılına kadar yıllık en az 300 milyar dolarlık finansman hedefi belirlenmiş, daha geniş kaynaklardan sağlanacak iklim finansmanının yıllık 1,3 trilyon dolara çıkarılması yönünde çağrı yapılmıştır. Ancak bu finansmanın hangi koşullarda sağlanacağı, ne kadarının karşılıksız hibe ve ne kadarının kredi olacağı temel bir tartışma konusudur. Tarihsel olarak sömürgecilik, fosil yakıt kullanımı ve eşitsiz uluslararası ekonomik ilişkiler üzerinden büyük servetler biriktirmiş kapitalist merkezlerin yarattığı ekolojik yıkımın bedeli, neden yeniden yoksul ülkelerin halklarına ödetilmektedir? İklim krizinden en az sorumlu olan halkların bu krizin sonuçlarıyla mücadele edebilmek için yeniden borçlandırılması, emperyalist bağımlılık ilişkilerinin başka bir biçimde sürdürülmesidir. Gerçek iklim adaleti, yeni bir borçlandırma mekanizması değil, tarihsel ekolojik borcun ödenmesini gerektirmektedir.
Ekolojik krizi emperyalist savaşlardan ve giderek büyüyen silahlanma yarışından bağımsız değerlendirmek de mümkün değildir. Bir yandan devletler iklim zirvelerinde gezegeni koruyacaklarını ilan ederken diğer yandan savaş sanayisine, askeri altyapıya ve silah üretimine trilyonlarca dolar aktarmaktadır. Enerji kaynaklarının, ticaret yollarının, stratejik madenlerin ve dünya pazarlarının denetimi için yürütülen rekabet, insanlığı yeni savaşların eşiğine sürüklemektedir. Savaşlar yalnızca insanların yaşamına son vermemekte, aynı zamanda toprağı, suyu, havayı ve bütün bir ekosistemi tahrip etmektedir. Kentlerin yıkılması, tarım alanlarının kullanılamaz hale gelmesi, su kaynaklarının kirlenmesi ve milyonlarca insanın yerinden edilmesi, emperyalist savaşların ekolojik yıkımının bir parçasıdır.
Bu nedenle antiemperyalist mücadele ile ekoloji mücadelesi birbirinden ayrı düşünülemez. Savaş ekonomisine ayrılan kaynakların kamusal enerji yatırımlarına, toplumsal refaha, barınmaya, sağlığa ve ekolojik onarıma yönlendirilmesi, insanlığın ortak çıkarlarının bir gereğidir. Ancak emperyalizm karşıtlığı, bir büyük gücün karşısına başka bir büyük gücün çıkarlarını koymak anlamına da gelmemektedir. ABD’nin ve Avrupa kapitalizminin politikaları kadar, Çin ve diğer büyük güçlerin dünya pazarları ve hammadde kaynakları üzerindeki rekabeti de halkların bağımsız sınıfsal çıkarları açısından değerlendirilmelidir. İşçi sınıfının ve ezilen halkların kurtuluşu, herhangi bir sermaye bloğunun zaferine değil, kendi bağımsız mücadelelerine bağlıdır.
COP31’in Türkiye’de gerçekleştirilmesi, ülkemizdeki ekolojik yıkımın ve egemen sınıfların doğa politikalarının da bu bütünlük içerisinde değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. AKP iktidarı, Türkiye’nin yeşil kalkınma hedeflerini ve 2053 net sıfır emisyon vizyonunu uluslararası kamuoyuna sunarken, ülkenin dört bir yanında maden, enerji, inşaat ve turizm projeleri aracılığıyla doğanın sermayeye tahsis edilmesi devam etmektedir. Akbelen’den Dersim’e, Kazdağları’ndan Ege’nin zeytinliklerine, Karadeniz’in vadilerinden Muş-Varto’ya kadar uzanan ekoloji mücadeleleri, Türkiye kapitalizminin doğayla kurduğu ilişkinin somut ifadeleridir. Bir tarafta sermayenin yatırım ve kâr talepleri, diğer tarafta toprağını, suyunu, ormanını ve geçim kaynaklarını korumaya çalışan halkın yaşam mücadelesi bulunmaktadır.
Türkiye’de 2025 yılında kabul edilen İklim Kanunu, net sıfır emisyon ve yeşil büyüme hedefleri doğrultusunda emisyon ticaret sistemi, karbon fiyatlandırması ve karbon piyasalarına ilişkin bir hukuki çerçeve oluşturmaktadır. Aynı dönemde madencilik faaliyetleri ve zeytinliklere ilişkin düzenlemeler etrafında yaşanan tartışmalar ise doğanın korunmasıyla sermaye yatırımlarının genişletilmesi arasındaki çelişkiyi yeniden gündeme taşımıştır. Bir tarafta iklim krizine karşı yeni yasal düzenlemeler gerçekleştirilirken diğer tarafta doğal yaşam alanlarının sermaye birikimine açılması yönündeki politikalar sürdürülmektedir. Bu durum, kapitalist devletin doğayı koruma yükümlülüğüyle sermayenin ekonomik çıkarlarını güvence altına alan işlevi arasındaki yapısal çelişkiyi göstermektedir.
Türkiye’deki ekolojik talanı yalnızca dışarıdan dayatılan emperyalist politikalarla açıklamak da yeterli değildir. Yerli sermaye grupları, uluslararası tekellerle kurdukları ekonomik ilişkiler üzerinden bu yağma ve birikim süreçlerinin doğrudan aktörleridir. Devletin sağladığı teşvikler, kamulaştırma kararları, yatırım izinleri ve hukuki düzenlemeler, sermayenin doğal kaynaklara erişimini kolaylaştırmaktadır. Halkın ortak yaşam alanları, sermaye açısından yeni yatırım sahalarına dönüştürülmektedir. Toprağından koparılan köylü, geçim araçlarını kaybetmekte ve çoğu zaman ücretli emek piyasasına bağımlı hale gelmektedir. Böylece sermaye bir yandan toprağı, suyu ve ormanı yeni birikim alanlarına dönüştürürken diğer yandan bu alanlardan kopardığı insanları ucuz ve güvencesiz işgücüne dönüştürmektedir.
Marksist coğrafyacı David Harvey’in “mülksüzleştirme yoluyla birikim” olarak kavramsallaştırdığı bu süreç, Türkiye’deki ekolojik yıkımı anlamak açısından önemli bir teorik çerçeve sunmaktadır. Köylünün elinden alınan toprak yalnızca bir arazi parçası değildir. O toprak, köylünün üretim aracıdır, geçim kaynağıdır, toplumsal ilişkilerinin ve gelecek kuşaklarla kurduğu bağın maddi temelidir. Bir ormanın, derenin, meranın ya da zeytinliğin savunulması bu nedenle yalnızca çevresel bir duyarlılık değil, aynı zamanda sermayenin mülksüzleştirme politikalarına karşı yürütülen bir sınıf mücadelesidir.
Yoksul köylülüğün Türkiye’deki ekoloji mücadelesinde önemli bir yer tutması tesadüf değildir. Çünkü yaşam alanlarının tahrip edilmesi, yoksul köylüler açısından doğrudan geçim olanaklarının ortadan kaldırılması anlamına gelmektedir. Meralar hayvanların otlatıldığı, ormanlar çeşitli ihtiyaçların karşılandığı, dereler tarımsal üretimin sürdürüldüğü yaşam alanlarıdır. Bu alanların özel şirketlerin kâr amaçlı kullanımına açılması, köylünün yaşamının maddi koşullarına yönelen bir saldırıdır. Akbelen’de ormanını ve zeytinliklerini savunan köylülerden Dersim’de suyuna, toprağına ve doğasına sahip çıkan halka kadar gelişen bütün bu mücadeleler, kapitalist talana karşı toplumsal direnişin önemli birikimleridir.
Ancak ekoloji mücadelesinin köylülüğün direnişiyle sınırlı kalması yeterli değildir. İşçi sınıfı ile köylülüğün, kent yoksullarının, kadınların, gençliğin ve ezilen halkların ortak bir mücadele hattında buluşması gerekmektedir. Sermaye, işçiye “Bu maden kapanırsa işsiz kalırsın”, köylüye ise “Bu yatırım yapılmazsa bölge kalkınamaz” diyerek emekçilerin farklı kesimlerini birbirine karşı konumlandırmaktadır. İşçilerin çalışma ve geçinme hakkıyla köylülerin doğayı ve yaşam alanlarını koruma hakkı arasında yapay bir karşıtlık yaratılmaktadır. Oysa işçinin düşmanı ormanını savunan köylü değildir; köylünün düşmanı da geçimini sağlayabilmek için madende çalışmak zorunda kalan işçi değildir. Her ikisinin de yaşamını sermayenin çıkarlarına bağımlı hale getiren kapitalist üretim ilişkileri, ortak sorunun kaynağıdır.
Bu nedenle ekolojik dönüşüm, işçilerin işsizliğe ve yoksulluğa mahkûm edildiği bir süreç olmamalıdır. Fosil yakıt tesislerinin ve ekolojik açıdan yıkıcı üretim alanlarının dönüştürülmesi, işçilerin ücretlerinin, istihdamlarının ve sosyal haklarının güvence altına alındığı demokratik bir planlama süreciyle gerçekleştirilmelidir. Dönüşümün maliyeti sermaye tarafından karşılanmalı, hiçbir işçi doğanın korunması gerekçesiyle geçim araçlarından mahrum bırakılmamalıdır. İş güvencesi ile ekolojik kurtuluş birbirinin karşıtı değil, ortak bir toplumsal mücadelenin temel talepleridir.
Kadınların ekoloji mücadelesindeki rolü de bu sınıfsal bütünlük içerisinde ele alınmalıdır. Toprağın, suyun ve geçim kaynaklarının kaybedilmesi, kadınların ücretsiz bakım emeğini ve gündelik yaşamın yeniden üretimindeki yüklerini daha da ağırlaştırmaktadır. Kırsal bölgelerde suya erişimin zorlaşması, tarımsal üretimin gerilemesi ve geçim koşullarının kötüleşmesi, patriyarkal kapitalist ilişkiler nedeniyle kadınları çoğu zaman daha ağır biçimde etkilemektedir. Akbelen’de ve başka birçok yaşam alanı direnişinde kadınların ön saflarda yer alması, doğayı savunma mücadelesinin aynı zamanda toplumsal yaşamı ve yeniden üretim koşullarını savunma mücadelesi olduğunu göstermektedir. Sosyalist bir ekoloji anlayışı, kadınların emeğini, toplumsal eşitsizlikleri ve karar alma süreçlerinden dışlanmalarını görmezden gelemez.
Bugün egemen çevrecilik anlayışı, ekolojik sorunları bireysel tüketim alışkanlıklarına indirgeyerek sermayenin yapısal sorumluluğunu görünmez kılmaya çalışmaktadır. Daha az plastik kullanmak, enerji tasarrufu yapmak ve geri dönüşümü geliştirmek elbette önemlidir. Ancak ekolojik krizin çözümünü yalnızca bireysel tercihlerde aramak, büyük şirketlerin üretim politikalarını, devletlerin sermaye yanlısı kararlarını ve kapitalist mülkiyet ilişkilerini tartışma dışı bırakmaktadır. Ekoloji mücadelesi, bireysel sorumlulukları toplumsal ve siyasal dönüşüm mücadelesiyle birleştirmediği sürece kapitalist sistemin sınırlarını aşamaz. Öte yandan ekoloji hareketleri içerisinde elde edilen somut kazanımlar, küçümsenmemeli; halkın örgütlü gücünü büyüten, sermayenin saldırılarını sınırlandıran ve daha köklü bir dönüşümün koşullarını yaratan mücadeleler olarak değerlendirilmelidir.
Bugün insanlığın önünde iki farklı toplumsal dönüşüm perspektifi bulunmaktadır. Birincisi, kapitalist üretimin temel mantığını değiştirmeden enerji kaynaklarını, teknolojileri ve yatırım alanlarını yeniden düzenlemeyi hedefleyen yeşil kapitalizmdir. İkincisi ise üretimin, mülkiyetin ve toplumsal yaşamın insanlığın ortak ihtiyaçlarıyla doğanın sınırları doğrultusunda yeniden örgütlenmesini amaçlayan ekososyalist dönüşümdür. Ekososyalizm, ekonomik büyümenin her koşulda toplumsal ilerleme anlamına geldiği anlayışını reddeder. İnsanların insanca yaşayabilmesi için gerekli olan gıda, sağlık, eğitim, konut, temiz su, enerji ve ulaşım hizmetlerinin geliştirilmesini savunurken; silahlanmaya, lüks tüketime, planlı eskitmeye ve gereksiz kaynak kullanımına dayalı üretimin sınırlandırılmasını hedefler.
Gerçek bir ekolojik dönüşüm için enerji üretimi ve dağıtımının özel tekellerin egemenliğinden çıkarılması, işçilerin ve halkın demokratik denetimine verilmesi gerekmektedir. Fosil yakıtlardan bilimsel verilere ve toplumsal ihtiyaçlara dayalı planlı bir çıkış gerçekleştirilmeli, doğayı tahrip eden yatırımlar durdurulmalı, toprak, su, orman ve diğer doğal varlıklar ortak yaşam alanları olarak korunmalıdır. Kamusal ulaşım güçlendirilmeli, barınma ve enerjiye erişim piyasanın insafına bırakılmamalı, tarımsal üretim küçük üreticilerin ve halkın gıda ihtiyaçlarının karşılanması doğrultusunda yeniden düzenlenmelidir. Savaş ekonomisine aktarılan kaynaklar ekolojik onarıma, kamusal hizmetlere ve toplumsal refaha yönlendirilmeli; iklim krizinin tarihsel sorumluları olan zengin kapitalist ülkeler ve büyük kirletici şirketler, yıkımın maliyetini üstlenmelidir.
Ekolojik dönüşümün gerçek içeriği, neyin, ne kadar ve hangi toplumsal amaçla üretileceğine sermayenin değil, toplumun karar vermesidir. Bu ise yalnızca mülkiyet biçimlerinin değişmesini değil, işçilerin, köylülerin ve halkların üretim süreçleri üzerinde gerçek bir demokratik denetim kurmasını gerektirir. Devlet mülkiyetinin tek başına doğanın korunmasını güvence altına almayacağı da açıktır. Ekolojik planlama, halkın aşağıdan örgütlü katılımına, bilimsel bilgiye, toplumsal eşitliğe ve doğanın kendisini yenileme kapasitesine dayanmalıdır.
COP31’e karşı geliştirilecek sol ve devrimci bir perspektif, bu nedenle yalnızca zirvenin emperyalist kapitalist niteliğini teşhir etmekle sınırlı kalmamalıdır. Halkların kendi iklim programını oluşturmalı, ekoloji mücadeleleri ile işçi sınıfının ekonomik ve siyasal taleplerini birleştirmeli, uluslararası dayanışmayı güçlendirmelidir. Kongo’da madenlerde çalışan işçinin, Latin Amerika’da su kaynaklarını savunan yerli halkların, Akbelen’de ormanına sahip çıkan köylünün, Dersim’de yaşam alanları için mücadele eden halkın, Avrupa’da enerji yoksulluğuyla karşı karşıya kalan emekçilerin ve geleceksizliğe karşı ayağa kalkan gençliğin mücadeleleri ortak bir sınıfsal ve ekolojik perspektifte buluşabilmelidir.
İklim zirvelerinde alınacak kararlar, fosil yakıtlardan çıkış, iklim finansmanı ve ekolojik yıkımın sınırlandırılması açısından belirli kazanımlar yaratabilir. Ancak bu kazanımların gerçek güvencesi, sermaye temsilcilerinin vaatleri değil, örgütlü halkların mücadelesidir. Tarih boyunca işçi sınıfının ve ezilen halkların elde ettiği haklar, egemen sınıfların kendiliğinden geliştirdiği iyilikseverliğin değil, toplumsal mücadelelerin sonucu olmuştur. Ekoloji mücadelesinde de belirleyici olan, halkın kendi yaşamı ve geleceği üzerinde söz ve karar sahibi olabilmesidir.
Sonuç olarak COP31, kapitalizmin ekolojik kriz karşısında kendisini yeniden yapılandırma arayışının önemli bir göstergesidir. Sermaye, fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye, geleneksel madencilikten kritik minerallere, doğrudan doğal kaynak sömürüsünden karbon piyasalarına kadar uzanan geniş bir alanda yeni birikim olanakları yaratmaktadır. Bu dönüşüm, kapitalizmin doğayla kurduğu sömürü ilişkilerini ortadan kaldırmadığı sürece ekolojik krizin gerçek çözümünü üretemeyecektir. İnsanlığın görevi, kapitalizmi daha yeşil bir görünüme kavuşturmak değil, doğayı ve emeği sermayenin egemenliğinden kurtaracak toplumsal koşulları yaratmaktır.
Bugün Akbelen’de ormanını savunan köylünün, maden ocaklarında yaşamını ortaya koyan işçinin, Dersim’de suyuna ve toprağına sahip çıkan halkın, yaşamı yeniden üreten kadınların ve geleceksizliğe karşı ayağa kalkan gençliğin mücadelesi, ortak bir kurtuluş perspektifinde birleşmelidir. Doğayı savunmak emeği savunmaktır; emeği savunmak sermayenin egemenliğine karşı mücadele etmektir. Ekolojik kurtuluş, toplumsal kurtuluştan ayrı düşünülemez.
İnsanlığın ve gezegenin geleceği, emperyalist tekellerin yeşil projelerinde değil; işçi sınıfının, köylülüğün ve ezilen halkların örgütlü mücadelesinde, dayanışmasında ve sömürüsüz bir dünya kurma iradesindedir.
Kaynakça
- Karl Marx, Kapital, Cilt I, 1867.
- Friedrich Engels, Doğanın Diyalektiği.
- John Bellamy Foster, Marx’ın Ekolojisi: Materyalizm ve Doğa, 2000.
- David Harvey, Yeni Emperyalizm, 2003.
- Michael Löwy, Ekososyalizm: Kapitalist Felakete Radikal Bir Alternatif, 2015.
- Andreas Malm, Fossil Capital: The Rise of Steam Power and the Roots of Global Warming, 2016.
- Jason Hickel, Less Is More: How Degrowth Will Save the World, 2020.
- IPCC, Climate Change 2023: Synthesis Report, 2023.
- UNEP ve ortak araştırma kuruluşları, Production Gap Report, 2025.
- Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Global Critical Minerals Outlook, 2025.
- UNFCCC, COP29 İklim Finansmanı Kararları, 2024.
- Türkiye Cumhuriyeti, 7552 Sayılı İklim Kanunu, 9 Temmuz 2025.
- “COP31 Ekonomik Barutu ‘Tükenen’ Emperyalist Sermayenin ‘Yeşil Talanıdır’”, 8 Kasım 2026. (Makalenin perspektifini oluşturan temel metin.)
