İş cinayetlerinden mahkeme salonlarına, siyasal baskılardan toplumsal direnişlere uzanan gelişmeler, Türkiye’de yaşanan krizin yalnızca bir hukuk ve demokrasi sorunu olmadığını gösteriyor. Sorunun temelinde, sermayenin çıkarları doğrultusunda işleyen kapitalist düzen ve bu düzenin sınıfsal karakteri bulunuyor.
Adaletin sınıfsal karakteri
Türkiye’de son dönemde yaşanan gelişmeler, birbirinden bağımsız gibi görünen olayların gerçekte nasıl aynı toplumsal düzenin farklı yüzlerini oluşturduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
Bir tarafta iş cinayetlerinde yaşamını yitiren emekçiler, geçim sıkıntısıyla boğuşan milyonlar, açlık sınırında yaşamaya mahkûm edilen emekliler ve güvencesiz çalışma koşullarında geleceğini arayan gençler var. Diğer tarafta ise sermayenin çıkarlarını koruyan, ekonomik krizin yükünü emekçilerin sırtına yıkan ve toplumsal itirazları baskı altına almaya çalışan siyasal iktidar bulunuyor.
Mahkeme salonlarında yaşananlar da bu tablodan bağımsız değildir.
Ekrem İmamoğlu ve diğer tutukluların yargılandığı davalar üzerinden yeniden gündeme gelen hukuk ve adalet tartışmaları, Türkiye’de yargı bağımsızlığının ve demokratik hakların ne ölçüde güvence altında olduğu sorusunu bir kez daha öne çıkarıyor.
Ancak mesele yalnızca bir siyasetçinin yargılanması, bir belediye başkanının tutukluluğu ya da seçimle kazanılmış bir makamın geleceği değildir. Sorun, halkın siyasal iradesinin hangi sınırlar içerisinde kabul edildiği ve bu sınırları kimin belirlediğidir.
Burjuva demokrasisinin temel çelişkisi de burada ortaya çıkar. Halkın iradesi seçim sandığında kutsanırken, bu irade egemen siyasal ve ekonomik ilişkilerle çatıştığında yargısal, idari ve siyasal müdahaleler gündeme gelebilmektedir.
Seçme ve seçilme hakkını savunmak zorunludur. Ancak demokratik mücadeleyi yalnızca seçim sandığına ve parlamenter dengelere indirgemek, kapitalist devletin sınıfsal niteliğini gözden kaçırmak anlamına gelir.
İşçiler ölürken sermaye düzeni işlemeye devam ediyor
Türkiye’de sınıfsal adaletsizliğin en çıplak biçimde görüldüğü alanlardan biri çalışma yaşamıdır.
HABAŞ’ta yaşanan işçi ölümlerinin yeniden gündeme getirdiği gerçek, yalnızca belirli bir işletmenin çalışma koşulları değildir. İş cinayetleri, sermayenin daha fazla kâr elde etme uğruna işçi sağlığını ve güvenliğini ikinci plana itebildiği üretim ilişkilerinin sonucudur.
Her yıl yüzlerce, hatta binlerce işçinin çalışırken yaşamını yitirdiği bir ülkede, bu ölümleri münferit kazalar olarak değerlendirmek mümkün değildir.
Üretimin sürekliliği, işverenin maliyet hesapları ve sermaye birikiminin ihtiyaçları söz konusu olduğunda işçinin yaşam hakkı çoğu zaman ikinci plana atılmaktadır.
Bir işçi yaşamını yitirdiğinde geride ailesi, çocukları ve geçim mücadelesi veren yakınları kalıyor. Ancak aynı çalışma ilişkileri, aynı güvencesizlik ve aynı denetimsizlik devam ediyor.
Sermayenin kârı büyürken işçilerin yaşam koşullarının ağırlaşması, kapitalist üretim ilişkilerinin yapısal bir çelişkisidir.
İş cinayetlerini önlemek yalnızca teknik güvenlik önlemlerinin artırılmasıyla sınırlı bir mesele değildir. İşçilerin örgütlenme, sendikalaşma, üretim sürecini denetleme ve insanca çalışma koşullarını elde etme mücadelesiyle doğrudan bağlantılıdır.
İşçinin yaşam hakkını savunmak ile sermayenin sömürüsüne karşı mücadele etmek birbirinden ayrılamaz.
Siyasal baskı ile ekonomik sömürü aynı düzenin parçalarıdır
Türkiye’de siyasal baskılarla ekonomik sömürünün birbirinden ayrı sorunlar olarak ele alınması, toplumsal muhalefetin önemli zaaflarından biridir.
Oysa grev yasakları, sendikal örgütlenmenin önündeki engeller, gazetecilere yönelik baskılar, muhalif siyasetçilerin yargılanması ve demokratik hakların sınırlandırılması aynı toplumsal ilişkiler içerisinde gerçekleşmektedir.
Bu uygulamaların her biri aynı gerekçeyle ortaya çıkmasa da sonuçları bakımından emekçi sınıfların siyasal ve toplumsal hareket alanını daraltabilmektedir.
Devletin yalnızca zor aygıtlarıyla değil, hukukuyla, siyasal kurumlarıyla ve ideolojik araçlarıyla da egemen sınıfların çıkarlarının korunmasında rol oynadığı gerçeği göz ardı edilemez.
Bu nedenle yargı bağımsızlığını savunmakla sınıf mücadelesini birbirinin alternatifi olarak görmek yanlış olacaktır.
Demokratik hak ve özgürlüklerin genişletilmesi, işçi sınıfının bağımsız siyasal mücadelesinin de temel ihtiyaçlarından biridir.
Ancak tersinden, demokratik hakların kazanılmasını yalnızca burjuva muhalefetin iktidara gelmesine bağlamak da bir başka çıkmazdır.
İktidar değişebilir, hükümetler gidebilir, yeni siyasal ittifaklar kurulabilir. Fakat üretim araçları üzerindeki özel mülkiyet, sermayenin egemenliği ve emek sömürüsüne dayanan ekonomik ilişkiler devam ettiği sürece toplumsal eşitsizliklerin temeli ortadan kalkmaz.
Muhalefetin sınırları ve bağımsız sınıf siyaseti
Türkiye’de milyonlarca insan siyasal baskılara, ekonomik krize ve adaletsizliklere karşı farklı nedenlerle mücadeleye katılıyor.
Bir yurttaş demokratik haklarını savunmak için meydanlara çıkarken, başka biri geçinemediği için, bir işçi işyerindeki sömürüye karşı, bir emekli insanca yaşayabileceği bir gelir talebiyle aynı toplumsal hareketin parçası olabiliyor.
Bu farklı mücadelelerin ortaklaşması önemlidir. Ancak bu ortaklaşmanın hangi siyasal perspektifle ilerleyeceği belirleyicidir.
İşçi sınıfının mücadelesi, burjuva muhalefetin seçim hesaplarına veya düzen içi iktidar değişikliği hedeflerine tabi kılınamaz.
Çünkü emekçilerin talepleri yalnızca mevcut hükümetin değişmesiyle karşılanabilecek talepler değildir.
Güvenceli çalışma, insanca ücret, parasız sağlık ve eğitim, barınma hakkı, sendikal özgürlükler ve demokratik haklar; bunların tümü sermayenin çıkarlarıyla doğrudan veya dolaylı olarak çatışmaktadır.
Dolayısıyla emekçilerin bağımsız siyasal örgütlenmesi olmadan, toplumsal muhalefetin sermaye düzeninin sınırlarını aşması mümkün değildir.
Sosyalistlerin görevi, halkın demokratik taleplerine sırt çevirmek değil, bu talepleri sınıf mücadelesinin bağımsız siyasal perspektifiyle birleştirmektir.
Ne burjuva muhalefetin kuyruğuna takılmak ne de demokratik haklar mücadelesini küçümsemek devrimci bir çözüm sunar.
Kürt sorunu ve yeni siyasal süreç: Kimin barışı, kimin geleceği?
Türkiye’de yürütülen yeni Kürt siyaseti de bu sınıfsal çelişkilerden bağımsız ele alınamaz.
Devletin Kürt sorununa ilişkin yöntem değiştirmesi, onun sınıfsal karakterinin değiştiği anlamına gelmez. Aynı şekilde silahsızlanma veya çatışmasızlık yönündeki gelişmelerin, tek başına Kürt halkının ulusal ve demokratik haklarının güvence altına alınması anlamına geldiği söylenemez.
Asıl sorun, ortaya çıkan siyasal yönelimin Kürt halkının kendi kaderini tayin hakkı, eşitlik, özgürlük ve demokratik iradesi açısından ne ifade ettiğidir.
Barış, yalnızca silahların susmasına indirgenemez. Halkların eşitliği, özgürlüğü ve siyasal iradelerinin tanınması olmadan kalıcı ve demokratik bir çözümden söz etmek mümkün değildir.
Ancak burada Türkiye sosyalist ve devrimci hareketinin bağımsızlığı da belirleyici bir sorundur.
Kürt hareketinin kendi geleceğine ilişkin siyasal tercihleri, Türkiye işçi sınıfının ve devrimci hareketinin bağımsız örgütlenme ve mücadele ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Halkların özgürlüğü ile işçi sınıfının kurtuluş mücadelesi birbirinin alternatifi değildir. Tam tersine, ortak mücadele zeminlerinin güçlendirilmesini gerektirir.
Devletin değişen siyasal politikalarına göre devrimci hareketin varlık gerekçesini yeniden tanımlamak, sınıf mücadelesini düzen içi siyasal hesapların parçası haline getirme tehlikesini taşır.
Bu nedenle Kürt sorununun demokratik çözümü ile sosyalist mücadelenin bağımsızlığı birlikte savunulmalıdır.
Dünyada yükselen direnişler, Türkiye’de aranan çıkış
Fransa’da işçilerin, öğrencilerin ve farklı toplumsal kesimlerin katıldığı eylemlerden Türkiye’deki grevlere, işçi direnişlerinden kitlesel demokratik protestolara kadar birçok gelişme, kapitalist dünyanın farklı ülkelerinde benzer çelişkilerin derinleştiğini gösteriyor.
Hayat pahalılığı, gelir eşitsizliği, güvencesiz çalışma, kamu hizmetlerinin piyasalaştırılması ve siyasal baskılar geniş halk kesimlerinin tepkisini büyütüyor.
Ancak toplumsal öfkenin kendiliğinden ortaya çıkması, bu öfkenin kalıcı bir siyasal dönüşüme ulaşacağı anlamına gelmez.
Türkiye’de Gezi Direnişi’nden işçi grevlerine, öğrenci eylemlerinden kadınların ve gençlerin mücadelelerine kadar uzanan deneyimler önemli bir toplumsal birikim yaratmıştır.
Bununla birlikte bu mücadelelerin parçalı yapısı, süreklilik kazanamaması ve bağımsız bir sınıf siyaseti etrafında birleşememesi, düzenin kendisini yeniden üretmesini kolaylaştırmaktadır.
Sorun, toplumda mücadele isteğinin bulunmaması değildir. Sorun, bu mücadelelerin ortak bir siyasal hedef ve örgütlü güç olarak birleştirilememesidir.
Yalnızca kendiliğinden gelişen toplumsal patlamalara bel bağlamak da çözüm değildir. Mücadelenin sürekliliğini sağlayacak örgütlenmelere, sınıf temelli bir siyasal perspektife ve ortak hedeflere ihtiyaç vardır.
Çıkış yolu: Tasfiyecilik değil, örgütlü sınıf mücadelesi
Bugün Türkiye’de sosyalist ve devrimci hareket açısından temel mesele, mevcut siyasal gelişmelerin gerisinden sürüklenmek değil, bu gelişmelere kendi bağımsız sınıf perspektifiyle müdahale edebilmektir.
Bir yanda sermaye düzeninin krizleri, diğer yanda bu krizlerin yarattığı toplumsal öfke bulunmaktadır. Ancak bu iki olgunun varlığı, kendiliğinden devrimci bir çıkış yaratmaz.
Devrimci hareketin örgütsel parçalanmışlığı, reformist arayışlar, parlamentarizme bel bağlayan yaklaşımlar ve tasfiyeci eğilimler, emekçi sınıfların bağımsız siyasal güç olarak ortaya çıkmasının önündeki sorunlar arasında yer almaktadır.
Bu nedenle yapılması gereken, mevcut düzenin hangi siyasal temsilcisinin daha demokratik olacağı tartışmasına sıkışmak değil; işçi sınıfının, emekçilerin ve ezilen halkların bağımsız mücadele olanaklarını güçlendirmektir.
İş cinayetlerine karşı mücadele, demokratik hakların savunulması, Kürt halkının özgürlük talepleri, kadınların eşitlik mücadelesi ve gençliğin geleceksizliğe karşı itirazı, birbirinden kopuk toplumsal başlıklar olarak görülmemelidir.
Bütün bu mücadeleler, kapitalist düzenin yarattığı eşitsizlik ve baskı ilişkileriyle farklı biçimlerde karşı karşıya gelmektedir.
Asıl ihtiyaç, bu mücadeleleri düzen içi siyasal değişiklik beklentilerine hapsetmeden, ortak ve bağımsız bir sınıf mücadelesi perspektifiyle buluşturmaktır.
Sermayenin karşısında örgütsüz bir işçi sınıfı, siyasal iktidarın karşısında parçalı bir toplumsal muhalefet, kapitalist düzenin devamını kolaylaştırmaktadır.
Bugün ihtiyaç duyulan şey yalnızca itiraz etmek değil, itirazı örgütlü ve sürekli bir mücadele gücüne dönüştürmektir.
Çünkü mesele yalnızca adaletin mahkeme salonlarında bulunup bulunmaması değildir. Asıl mesele, adaletin hangi toplumsal düzen içerisinde, hangi sınıfların çıkarları doğrultusunda şekillendiğidir.
Kapitalizmin yarattığı eşitsizliklerin ortadan kaldırılması, işçi sınıfının kendi kurtuluş mücadelesinin öznesi haline gelmesine bağlıdır.
İşçilerin yaşam hakkı, halkların özgürlüğü ve gerçek demokrasi mücadelesi, sermayenin düzenine karşı ortak bir kurtuluş perspektifinde birleşmek zorundadır.
Çünkü kurtuluş, sermayenin adaletinden değil, emekçilerin örgütlü mücadelesinden doğacaktır.
