Madımak’tan MİT övgüsüne Cengiz Çandar: Kimin sözcüsü, kime hizmet ediyor? – Serhat Yılmaz

featured
Paylaş

Doğu Perinçek’in Aydınlık çevresinden Turgut Özal’ın danışmanlığına, eski MİT Müsteşar Yardımcısı Hiram Abas’la ilişkilendirildiği iddialardan NATO seminerlerine uzanan siyasi geçmişiyle Cengiz Çandar, bugün DEM Parti milletvekili olarak MİT Başkanı İbrahim Kalın’a övgüler düzüyor. Sivas Katliamı’nın ardından Aziz Nesin’i suçlayan tutumu da hafızalardayken, Çandar’ın Kalın’ı “gerçek bir entelektüel” olarak nitelendirmesi önemli bir soruyu yeniden gündeme getiriyor: Çandar hangi siyasi çizgiyi temsil ediyor ve kullandığı dil kime hizmet ediyor?

Madımak’tan devlet ve istihbarat çevrelerine

2 Temmuz 1993 Sivas Katliamı’nda Madımak Oteli’nin ateşe verilmesi sonucu 33 aydın, sanatçı ve katılımcı ile iki otel çalışanı yaşamını yitirdi.

Katliamın ardından saldırganların ve devletin sorumluluğunu sorgulamak yerine, saldırıdan sağ kurtulan Aziz Nesin’i hedef alan gazetecilerden biri Cengiz Çandar’dı.

Çandar, 4 Temmuz 1993 tarihinde Sabah gazetesinde yayımlanan “Sivas Faciası: Provokasyon ve Gaflet” başlıklı yazısında Aziz Nesin’i provokasyonla suçladı. Onlarca insanın gerici bir saldırıda yakılarak öldürüldüğü koşullarda, katliamdan kurtulan bir aydını sorumlu göstermek ağır bir siyasi ve ahlaki tutumdu.

Çandar, 2011 yılında Aziz Nesin’e haksızlık ettiğini kabul ederek özür diledi. Ancak geçmişle yüzleşmenin ölçüsü yalnızca özür değil, sonraki siyasi tutumlardır.

Çandar’ın siyasi geçmişi de bu açıdan dikkat çekicidir.

Gençlik yıllarında Doğu Perinçek’in Aydınlık hareketinde yer alan Çandar, sonraki yıllarda farklı devlet ve iktidar çevreleriyle ilişkiler kurdu. Eski MİT Müsteşar Yardımcısı Hiram Abas’la yakınlığına ilişkin iddialar basına yansıdı. NATO seminerlerinde eğitmenlik yaptığı da çeşitli yayınlarda gündeme getirildi. Ardından 1991-1993 yıllarında Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın danışmanlığını üstlendi.

Çandar’ın farklı dönemlerde devlet, istihbarat ve Batı merkezli siyasi çevrelerle ilişkilendirilmiş olması, bugünkü söylemlerinin değerlendirilmesinde göz ardı edilemeyecek bir tartışma başlığıdır.

Elbette insanlar siyasi görüşlerini değiştirebilir. Fakat geçmişte hangi güç merkezleriyle ilişki kurulduğu ve bugün hangi siyasi anlayışın savunulduğu sorgulanabilir.

MİT Başkanı’na övgü: “Gerçek bir entelektüel”

Bugün DEM Parti Diyarbakır milletvekili olan Çandar, Medyascope’ta Ruşen Çakır’ın programında Kürt meselesine ilişkin süreci değerlendirirken MİT Başkanı İbrahim Kalın’ı “gerçek bir entelektüel” olarak nitelendirdi. Kalın’ın bu dönemde MİT’in başında bulunmasını ise “çok hayırlı” bulduğunu söyledi.

Bu sözler, Türkiye’de istihbarat kurumlarının tarihsel rolü ve Kürt meselesindeki güvenlik politikaları düşünüldüğünde sıradan bir kişisel değerlendirme sayılamaz.

Türkiye’nin yakın tarihinde Kürtlere, sosyalistlere, devrimcilere ve muhaliflere yönelik ağır hak ihlalleri bulunuyor. Faili meçhul cinayetler, zorla kaybetmeler, işkence, siyasi baskılar ve cezasızlık hâlâ tam anlamıyla hesaplaşılmamış sorunlardır. MİT’in devletin güvenlik politikalarındaki merkezi rolü de tartışma dışı bırakılamaz.

Bir istihbarat başkanının entelektüel birikime sahip olması, temsil ettiği kurumun uygulamalarını sorgulama gereğini ortadan kaldırmaz.

Barış sürecindeki rolünü değerlendirmek başka, güvenlik bürokrasisinin başındaki bir isme siyasi meşruiyet kazandırabilecek övgülerde bulunmak başkadır.

Rojava gerçeği karşısında bu övgü ne anlama geliyor?

MİT’in faaliyetleri Türkiye sınırlarıyla sınırlı değil. Suriye’de ve özellikle Kürtlerin öncülüğündeki Kuzey ve Doğu Suriye bölgesinde Türkiye’nin askeri ve istihbari rolü uzun süredir tartışılıyor.

Türkiye, Suriye Demokratik Güçleri’ni ulusal güvenlik tehdidi olarak değerlendirirken, sınır ötesi operasyonlar ve Türkiye destekli silahlı grupların kontrolündeki bölgelerde yaşanan insan hakları ihlalleri uluslararası raporlara yansıdı.

Keyfî gözaltılar, işkence, zorla yerinden etmeler ve mülkiyet hakkı ihlalleri bu raporlarda belgelenen başlıca sorunlar arasında yer aldı.

19 Ocak 2026’da Reuters’a konuşan Türk güvenlik kaynakları da MİT’in Suriye yönetimi ile Kürt güçleri arasındaki görüşmelerde yoğun rol oynadığını açıkladı.

Dolayısıyla MİT’in Suriye ve Rojava’daki faaliyetleri, Kürt halkının siyasi statüsü ve demokratik kazanımları açısından doğrudan önem taşıyor.

Kürt halkının özgürlüğünden söz eden bir siyasetçinin, Rojava üzerindeki güvenlik politikalarını yeterince sorgulamadan MİT Başkanı’nı övgüyle öne çıkarması ciddi bir siyasi çelişkidir.

Barıştan söz etmek, devletin güvenlik kurumlarını eleştiriden muaf tutmayı gerektirmez. Aksine, kalıcı barış ancak bu kurumların politikalarının da demokratik denetime ve hesap verebilirliğe açık olmasıyla mümkündür.

DEM Parti kimliği geçmişi aklar mı?

Çandar’ın Aydınlık hareketindeki geçmişi, Hiram Abas’la ilişkilendirildiği iddialar, NATO seminerlerine katılımına ilişkin haberler, Özal’a danışmanlığı ve Madımak sonrasındaki tutumu birbirinden farklı dönemlere ait.

Ancak bütün bunlar, siyasi tutarlılık bakımından birlikte sorgulanmayı hak ediyor.

Bugün DEM Parti milletvekili olması, geçmişteki tercihlerinin üzerini örtemeyeceği gibi, MİT Başkanı’na yönelik açıklamalarını da eleştiriden muaf kılamaz.

DEM Parti’nin temsil ettiği siyasi mücadelenin arkasında yıllarca ağır bedeller ödeyen, baskılara karşı direnen, demokratik hak ve özgürlük taleplerinden vazgeçmeyen insanlar bulunuyor.

Bu mücadelenin yarattığı siyasi meşruiyet, herhangi bir siyasetçinin kişisel geçmişini aklamanın veya devletin güvenlik bürokrasisine yönelik övgülerini meşrulaştırmanın aracı haline getirilmemelidir.

Çandar’ın kişisel niyetini ya da kimin adına hareket ettiğini kesin olarak bilemeyiz. Ancak sözlerinin siyasi etkisini tartışabiliriz.

Devletin istihbarat yönetimini olumlu ifadelerle öne çıkaran bir dil, Kürt meselesinde hak ve özgürlüklerden çok devlet merkezli çözüm anlayışını güçlendirme riski taşır.

Oysa demokratik çözümün ölçüsü istihbarat yöneticilerinin kişisel nitelikleri değil; Kürt halkının eşit hakları, ana dilinde eğitim, demokratik örgütlenme özgürlüğü, siyasi iradesinin tanınması ve geçmişteki hak ihlalleriyle yüzleşilmesidir.

Aydın sorumluluğu iktidarı değil, hakikati savunmaktır

Aydın olmak yalnızca bilgi birikimine sahip olmak veya güçlü siyasi çevrelerle ilişki kurmak değildir. Asıl sorumluluk, gerektiğinde devletin gücünü sorgulayabilmek ve baskıya uğrayanların yanında durabilmektir.

Madımak’ta yaşamını yitirenlerin anısına saygı, katliamı mümkün kılan zihniyetle ve devletin sorumluluğuyla yüzleşmeyi gerektirir. Kürt halkının özgürlük mücadelesine saygı da aynı şekilde devletin askeri ve istihbari politikalarını sorgulayabilmeyi gerektirir.

Cengiz Çandar’ın geçmişi ve bugün İbrahim Kalın hakkında söyledikleri bu nedenle eleştiriyi hak ediyor.

Çandar’ın kimin adına konuştuğunu kendisi açıklayabilir. Ancak sözlerinin hangi siyasi anlayışı güçlendirdiği kamuoyunun sorgulama hakkı kapsamındadır. DEM Parti kimliği geçmişin hesabını ortadan kaldırmadığı gibi, barış söylemi de istihbarat bürokrasisine yönelik övgüleri dokunulmaz kılamaz.

Çünkü halkların özgürlük mücadelesine hizmet etmenin ölçüsü, devletin güçlü isimlerine duyulan hayranlık değil; gerektiğinde o gücün karşısında hakikati, özgürlüğü ve adaleti savunabilmektir.