Ülkemizin halktan kopuk, kendi ayrıcalıklarına sığınmış aydınlara değil; bilgiyi, düşünceyi ve sanatı halkın özgürleşme mücadelesiyle buluşturan aydınlara ihtiyacı var!
Bugün ülkemizde aydın olmanın ne anlama geldiğini yeniden tartışmak zorundayız. Toplumun derin ekonomik, siyasal ve kültürel çelişkilerle karşı karşıya bulunduğu, milyonlarca insanın geçim sıkıntısıyla boğuştuğu, emeğin değersizleştirildiği ve hak arama mücadelelerinin çeşitli engellerle karşılaştığı bir dönemde aydınların nerede durduğu, neyi savunduğu ve toplumsal sorumluluğunu nasıl yerine getirdiği ciddi bir sorgulamayı hak ediyor.
Bir yanda yoksulluk, güvencesizlik, işsizlik, barınma sorunları ve geleceksizlik içinde yaşayan milyonlar; diğer yanda bu toplumsal gerçekliği çoğu zaman akademik tartışmaların, televizyon programlarının, sosyal medya paylaşımlarının ve kültürel etkinliklerin konusu haline getirmekle yetinen bir aydın dünyası bulunuyor.
Aydın sorunu, düşünce özgürlüğü, ifade hakkı veya akademik bağımsızlıkla sınırlı değildir. Elbette bunlar vazgeçilmez demokratik haklardır ve kararlılıkla savunulmalıdır. Ancak asıl mesele, bu özgürlüklerin hangi toplumsal amaç için kullanılacağı, üretilen bilginin kimin yaşamına dokunacağı ve aydının toplumsal çelişkiler karşısında nasıl bir sorumluluk üstleneceğidir.
Günümüzde diplomalar, akademik unvanlar, yayımlanmış kitaplar, televizyon programları ve sosyal medyadaki takipçi sayıları çoğu zaman aydın olmanın ölçütleri haline getirilmiş durumda. Oysa bilgi sahibi olmakla aydın olmak aynı şey değildir. İnsan önemli araştırmalar yapabilir, kitaplar yazabilir, sanat eserleri üretebilir; fakat bütün bu birikimini toplumsal gerçeklikten kopuk, yalnızca kendi kariyerinin ve bireysel yükselişinin aracı olarak kullanıyorsa aydın olmanın toplumsal sorumluluğunu yerine getirdiği söylenemez.
Burada belirleyici olan, her aydının aynı siyasal görüşü benimsemesi veya aynı mücadele biçimine katılması değildir. Belirleyici olan, bilgisiyle toplum arasında nasıl bir ilişki kurduğudur. Bilgisini halkın üzerinde bir üstünlük aracı olarak mı kullanmaktadır, yoksa toplumun ortak birikiminin parçası olarak yeniden halka mı kazandırmaktadır?
Çünkü gerçek aydın, halkın yerine düşünen değil, halkın kendi düşünsel ve toplumsal gücünü geliştirmesine katkıda bulunandır.
AYDININ YENİ SIĞINAĞI: EKRANLAR, UNVANLAR VE GÜVENLİ MUHALEFET
Geçmişte kimi aydınlar kendilerini toplumdan ayıran küçük kültürel çevrelere, akademik odalara ve seçkin tartışma salonlarına sığınıyorlardı. Bugün bu dünyaya televizyon ekranları, dijital yayınlar, sosyal medya platformları, düşünce kuruluşları ve görünürlüğü yüksek kültürel çevreler de eklendi.
Teknolojik olanaklar genişledi, bilgiye erişim kolaylaştı, düşünceler eskisinden çok daha hızlı yayılabilir hale geldi. Fakat bütün bu gelişmeler, aydının halkla kurduğu ilişkinin kendiliğinden güçlendiği anlamına gelmiyor.
Aksine, kimi zaman bilginin ve muhalefetin kendisi de bir piyasa ürününe dönüşüyor. Toplumsal sorunlar üzerine konuşmak, yoksulluğu anlatmak, adaletsizliği eleştirmek ve işçi sınıfının yaşadığı sıkıntıları gündeme getirmek bir görünürlük ve kariyer alanı haline gelebiliyor.
Yoksulluğun fotoğrafı sergileniyor, işçinin hikâyesi belgeselleştiriliyor, kadınların yaşadığı eşitsizlik üzerine toplantılar düzenleniyor, halkın öfkesi tartışma programlarında çözümleniyor. Ancak bütün bu faaliyetlerin sonunda, sorunların doğrudan muhatabı olan insanların kendi sözlerini söyleyebileceği, örgütlenebileceği ve karar süreçlerine katılabileceği ne kadar alan yaratıldığı çoğu zaman ikinci planda kalıyor.
Bazı aydın çevrelerinde muhalif olmak, yaşamın gerçek çelişkileriyle yüzleşmekten çok bir kimliğe dönüşebiliyor. İnsan kendisini muhalif olarak tanımlıyor, eleştiriler yapıyor, toplumsal sorunlar üzerine konuşuyor ama kendi yaşamını düzenin sunduğu ayrıcalıklar içinde kurmaktan vazgeçmiyor. Eleştirdiği ekonomik ve siyasal ilişkilerle arasına gerçek bir mesafe koyamadığında ise muhalefeti, sistemin sınırları içinde dolaşan güvenli bir söyleme dönüşüyor.
Elbette televizyona çıkmak, kitap yazmak, akademide çalışmak veya sosyal medyada düşünce üretmek başlı başına sorun değildir. Bunların her biri önemli mücadele ve ifade alanları olabilir. Sorun, bu araçların toplumsal değişimin kendisi sanılmasıdır. Bir bildiri yayımlamakla halkın sorunlarına sahip çıkıldığını, bir açıklama yapmakla toplumsal sorumluluğun yerine getirildiğini düşünmek, aydın sorununun bugünkü görünümlerinden biridir.
Bir aydın işçilerin yaşadığı sömürüyü saatlerce anlatabilir. Fakat işçilerin haklarını öğrenmelerini, örgütlenmelerini ve seslerini duyurmalarını gereksiz görüyorsa bilgisini toplumsal pratikle buluşturamamış demektir. Bir akademisyen kent yoksulluğunu araştırabilir. Ancak araştırdığı insanların deneyimlerini yalnızca akademik kariyerinin hammaddesi olarak değerlendiriyorsa bilgi üretimiyle toplumsal sorumluluk arasında ciddi bir kopukluk vardır.
Üstelik sorun yalnızca araştırma yapmak veya toplumsal gerçekliği anlatmak değildir. Asıl soru, halkın yaşadığı sorunlardan üretilen bilginin yeniden halka dönüp dönmediğidir. Araştırılan işçiler o araştırmanın sonuçlarına ulaşabiliyor mu? Hikâyesi anlatılan insanların kendi sözleri ve değerlendirmeleri görünür hale geliyor mu? Akademik çalışmalar, uzmanların birbirine konuştuğu dar çevrelerin dışına çıkabiliyor mu?
Yoksulluğu anlatan, işçi direnişlerini inceleyen veya ezilenlerin hikâyelerini sanatın konusu haline getiren herkesin bunu kişisel çıkar amacıyla yaptığı söylenemez. Böyle bir genelleme, toplumsal sorumluluk taşıyan değerli çalışmaları haksız biçimde değersizleştirir. Ancak iyi niyetli olmak, üretilen bilginin toplumsal sonuçlarını sorgulama sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Halkın sorunlarını anlatmak önemlidir. Fakat halkı yalnızca incelenen, adına konuşulan ve temsil edilen bir topluluk haline getirmek, onun kendi sözünü ve iradesini görünmez kılmaktır.
HALKTAN KOPUK AYDIN, KENDİ BİLGİSİNE YABANCILAŞIR
Bugünün aydınlarının önemli sorunlarından biri, halkla kurdukları ilişkinin çoğu zaman yukarıdan aşağıya doğru biçimlenmesidir.
Halk, bazı aydınların gözünde hâlâ eğitilmesi, bilinçlendirilmesi, doğru yönlendirilmesi ve ne yapması gerektiği anlatılması gereken edilgen bir kitle olarak görülüyor. Bu anlayışta aydın bilen, halk bilmeyen; aydın öğreten, halk öğrenen; aydın düşünen, halk düşünülene uyan konumuna yerleştiriliyor.
Oysa bu yaklaşım, ne kadar ilerici ifadelerle savunulursa savunulsun, halkın tarihsel özne olmasını engelleyen seçkinci bir anlayışı yeniden üretir. Halkın yaşam deneyimini, üretim içindeki bilgisini, kendi koşullarından doğan kavrayışını ve ortak mücadeleyle geliştirdiği bilinci küçümser.
Bir fabrikada yıllarca çalışan işçi, üretim sürecinin nasıl işlediğini, emeğinin hangi koşullarda kullanıldığını ve işyerindeki hiyerarşinin yaşamını nasıl belirlediğini doğrudan deneyimleyerek öğrenir. Bir mahallede yaşayan kadın, barınma sorununu, yoksulluğu, bakım emeğini ve gündelik yaşamın eşitsizliklerini kendi hayatında hisseder. Bir köylü, toprağın, suyun ve üretimin piyasa ilişkilerine nasıl bağımlı hale geldiğini yaşar.
Bu deneyimler, bilimsel bilgiyle buluşturulduklarında güçlü bir toplumsal kavrayışın temelini oluşturabilir.
Aydının görevi, halkın deneyimlerinin üzerine kendi bilgisini tartışılmaz bir otorite gibi yerleştirmek değildir. Toplumsal yaşamdan doğan bilgiyle bilimsel ve tarihsel birikim arasında karşılıklı bir ilişki kurmaktır.
Bu nedenle halktan yana olan aydın, önce halkı dinlemeyi bilmelidir. İşçinin karşısına öğretmek kadar öğrenmek için de çıkmalıdır. Kadının yaşadığı eşitsizliği onun anlatısından dinlemeli, gençlerin geleceksizlik duygusunu istatistiklere indirgememeli, göçmenlerin, emeklilerin, köylülerin ve yoksulların yaşamını kendi deneyimlerinden bağımsız değerlendirmemelidir.
Bu yaklaşım, bilimsel bilgiyle yaşanmış deneyimi birbirinin yerine koymak anlamına gelmez. Bilimsel çözümleme, bireysel deneyimlerin ötesine geçerek toplumsal ilişkilerin nedenlerini ve tarihsel gelişimini ortaya koyar. Ancak yaşamın içinden gelen bilgiyi küçümseyen bir bilimsel yaklaşım da kendi toplumsal dayanaklarını zayıflatır.
Halktan öğrenmeden halkı anlamak, halkı anlamadan onun sorunlarına çözüm üretmek mümkün değildir.
Bilgi, bir ayrıcalık ve üstünlük aracı olarak kullanıldığında toplumsal yabancılaşmayı derinleştirir. Paylaşıldığında, tartışmaya açıldığında ve yaşamın gerçek sorunlarıyla buluştuğunda ise toplumsal dönüşümün güçlerinden biri haline gelebilir.
AYDIN HALKIN KURTARICISI DEĞİLDİR!
Üzerinde özellikle durulması gereken sorunlardan biri de kurtarıcılık anlayışıdır.
Bu anlayış yalnızca siyasal liderlerde ve partilerde görülmez. Aydınlar arasında da farklı biçimlerde ortaya çıkar. Kendisini toplumun üzerinde gören, halkın ihtiyaçlarını halktan daha iyi bildiğini düşünen ve insanların kendi kararlarını vermesini beklemek yerine onlar adına karar üretmeye alışmış aydın tipi, bu anlayışın bir parçasıdır.
Böyle bir aydın çoğu zaman iyi niyetlerle hareket ettiğini düşünür. Halkın sorunlarını çözmek, toplumu değiştirmek, eşitsizlikleri ortadan kaldırmak istediğini söyler. Fakat bütün bunları halkın katılımı ve iradesi dışında gerçekleştirmeyi tasarladığında, özgürleşme fikrinin kendisiyle çelişir.
Çünkü özgürlük, insanların kendi yaşamları üzerinde söz ve karar sahibi olmasını gerektirir. Bir topluma dışarıdan hazır bir bilinç, hazır bir program ve hazır bir kurtuluş sunmak, o toplumun kendi tarihsel iradesini geliştirmesinin yerini tutamaz.
Devrimciler gibi aydınlar da halkın kurtarıcısı değildir. Onların sorumluluğu, halkın kendi sorunlarını anlamasına, ortak çözümler geliştirmesine ve bu çözümler için örgütlü biçimde harekete geçmesine yardımcı olmaktır.
Bu, siyasal öncülüğün, düşünsel yönlendirmenin veya örgütlü mücadelenin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Tersine, toplumsal dönüşüm bilinçli, örgütlü ve süreklilik taşıyan bir mücadeleyi gerektirir. Ancak öncülük, halkın iradesinin yerine geçmekle değil, bu iradenin gelişmesini ve ortak bir güce dönüşmesini sağlamakla anlam kazanır.
Halkın kurtuluşu bir liderin, aydının, siyasal partinin veya kahramanın iradesine bağımlı hale getirildiğinde, insanların kendi yaşamlarını değiştirebileceklerine duydukları güven zayıflar. Toplumsal mücadele, milyonların katıldığı bir özneleşme süreci olmaktan çıkıp bir azınlığın kararlarının beklendiği edilgen bir ilişkiye dönüşebilir.
Bu nedenle halk adına konuşmakla halkın kendi sözünü söylemesini güçlendirmek arasındaki fark yalnızca yöntemsel değildir; doğrudan doğruya siyasal ve demokratik bir farktır.
Halk adına konuşan bir avuç aydının yerini, kendi adına konuşabilen, karar alabilen ve ortak mücadelesini örgütleyebilen milyonların alması gerekir.
Aydının sorumluluğu da bu milyonların önüne geçmek değil, onların düşünsel ve örgütlü gücünün gelişmesine hizmet etmektir.
BUGÜNÜN AYDINI SINIFSAL ÇELİŞKİLERİ GÖRMEK ZORUNDADIR
Kapitalizm yalnızca fabrikalarda, işletmelerde ve finans piyasalarında işleyen bir ekonomik sistem değildir. İnsanların düşüncelerini, kültürel alışkanlıklarını, beklentilerini ve birbirleriyle kurdukları ilişkileri de biçimlendirir.
Bilgi, sanat, eğitim, sağlık ve barınma gibi yaşamın temel alanları piyasa ilişkilerinin etkisi altına girdikçe, aydın emeği de bu ilişkilerin dışında kalamaz.
Üniversitelerin finansman ilişkilerinden medya kuruluşlarının ekonomik bağımlılıklarına, yayıncılık sektörünün ticari beklentilerinden kültür ve sanat üretiminin piyasa koşullarına kadar pek çok alanda sermayenin etkisi hissediliyor.
Bu nedenle aydının bağımsızlığı yalnızca bireysel cesaret ve ahlaki tutum meselesi değildir. Düşünsel üretimin hangi maddi koşullarda gerçekleştiği, kimin tarafından finanse edildiği ve hangi ekonomik ilişkilere bağımlı olduğu da belirleyicidir.
Bir gazetecinin iş güvencesi yoksa, bir akademisyenin araştırma olanakları kurumsal baskılara bağlıysa, bir sanatçının eserini yayımlayabilmesi ekonomik güç ilişkileriyle belirleniyorsa düşünsel özgürlüğün maddi koşullarını tartışmadan gerçek bir aydın özgürlüğünden söz etmek eksik kalır.
Bu durum bütün aydınların aynı şekilde davrandığı anlamına gelmez. Bazıları ağır koşullarda bağımsız düşünce üretmeye çalışır, bazıları kurumsal baskılara rağmen eleştirel tutumunu korur, bazıları ise sahip oldukları ekonomik ve toplumsal ayrıcalıkları kaybetmemek için sessiz kalmayı tercih eder.
Aydının sınıfsal konumu ve toplumsal ilişkileri tam da bu noktada önem kazanır. Ancak belirleyici olan yalnızca hangi sınıfsal kökenden geldiği değildir. Sahip olduğu bilgiyi kimin yararına kullandığı, hangi çıkar ilişkilerine karşı eleştirel durabildiği ve toplumsal eşitsizlikleri hangi bakış açısıyla değerlendirdiği de sorgulanmalıdır.
Kendisini toplumun üzerinde, bütün sınıfların dışında ve bütün çıkarlardan bağımsız bir konumda gören aydın anlayışı bu nedenle eleştirilmelidir. Hiçbir düşünce kendi toplumsal koşullarından bütünüyle bağımsız biçimde ortaya çıkmaz. Bilgi üretimi de ekonomik, kültürel ve siyasal ilişkilerden etkilenir.
Ancak bu gerçek, bilimsel nesnelliğin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, halktan yana olmanın en önemli koşullarından biri, gerçekleri siyasal beklentilere uydurmadan incelemek, yanlışları savunulan çevrede ortaya çıktığında da eleştirebilmek ve bilimsel dürüstlükten vazgeçmemektir.
Gerçek aydın, taraf olduğu için gerçeği çarpıtmaz. Gerçeği savunduğu için toplumsal sorumluluk üstlenir.
TARAFSIZLIK, SESSİZLİK VE AYDININ SORUMLULUĞU
Toplumda derin eşitsizliklerin yaşandığı koşullarda aydınların sık sık başvurduğu tarafsızlık söylemi de eleştirel biçimde değerlendirilmelidir.
Tarafsızlık, kimi durumlarda bilimsel titizliğin ve bağımsız düşüncenin ifadesi olabilir. Ancak kimi durumlarda toplumsal sorumluluktan kaçınmanın gerekçesine dönüşebilir.
İnsan hakları ihlalleri karşısında sessiz kalmayı, yoksulluğun nedenlerini tartışmaktan kaçınmayı, emeğin sömürülmesini görünmez kılmayı ve güçlü olanın çıkarlarına dokunmamayı tarafsızlık olarak sunmak mümkün değildir. Böyle bir tutum, mevcut ilişkilerin sorgulanmadan sürmesine katkıda bulunabilir.
Fakat aydının taraf olması, herhangi bir örgütün, partinin veya liderin bütün kararlarını sorgusuz kabul etmesini de gerektirmez.
Aydın sorumluluğu, eleştirel düşünceden vazgeçmek değil, eleştiriyi hem iktidar sahiplerine hem de kendisini ait hissettiği siyasal ve toplumsal çevrelere yöneltebilmektir.
Bir aydın, işçi haklarını savunurken işçilerin örgütlenme özgürlüğüne; demokrasi savunusu yaparken farklı düşüncelerin ifade hakkına; halkın özgürlüğünden söz ederken insanların kendi kararlarını alma yeteneğine de sahip çıkmalıdır.
Aksi halde halk adına konuşan ama halkın iradesine güvenmeyen, özgürlükten söz eden ama eleştiriye tahammül edemeyen yeni bir otoriter anlayışın üretilmesi tehlikesi doğar.
Toplumsal eşitlik ve özgürlük mücadelesi, düşünsel bağımsızlığın ortadan kaldırılmasını değil, eleştirel aklın daha güçlü biçimde kullanılmasını gerektirir. Çünkü eleştirinin susturulduğu yerde, en ileri görünen düşünceler bile zamanla dogmaya dönüşebilir.
Gerçek aydının tarafı, kör bağlılık değil; emek, özgürlük, eşitlik, insan onuru ve eleştirel akıldır.
SOSYAL MEDYA ÇAĞINDA AYDININ SINAVI
Günümüzün belirgin özelliklerinden biri, düşüncenin çok hızlı dolaşıma girmesi ama aynı hızla tüketilmesidir.
Bir toplumsal sorun gündeme geldiğinde milyonlarca paylaşım yapılabiliyor, açıklamalar yayımlanıyor, kısa süreli dayanışma kampanyaları gelişiyor. Ancak aynı sorun birkaç gün sonra gündemden düşebiliyor. İnsanların yaşadığı acılar ve adaletsizlikler, dijital dünyanın sürekli değişen görünürlük düzeni içinde geçici başlıklara dönüşebiliyor.
Bu ortamda aydının görevi yalnızca gündemi takip etmek veya olaylar hakkında yorum üretmek olamaz. Toplumsal sorunların tarihsel nedenlerini açıklamak, olaylar arasındaki bağlantıları göstermek, yanlış bilgileri düzeltmek ve insanların yüzeysel tepkilerden daha derin bir toplumsal kavrayışa ulaşmasını sağlamak gerekir.
Halkın yaşadığı sorunları anlatan bir paylaşımın binlerce kez beğenilmesi önemli bir görünürlük sağlayabilir. Ancak bu görünürlük, tek başına toplumsal örgütlenme veya kalıcı bir kazanım anlamına gelmez.
Bir sorunun bilinmesiyle o sorunun çözümü için ortak bir irade geliştirilmesi arasında büyük fark vardır.
Sosyal medya, bilgiyi yaygınlaştırmak, hak ihlallerini duyurmak, dayanışmayı büyütmek ve farklı mücadele alanları arasında iletişim kurmak için önemli olanaklar sunar. Ancak bu olanakların toplumsal bir güce dönüşmesi, dijital dünyanın dışındaki gerçek ilişkilerle buluşmasına bağlıdır.
İnsanların yalnızca izlediği, beğendiği ve zaman zaman tepki gösterdiği bir muhalefet biçimi, onları kendi yaşamlarının etkin özneleri haline getirmeye yetmez.
Toplumsal değişim kalıcı ilişkiler, dayanışma ağları, demokratik örgütlenmeler, ortak karar süreçleri ve süreklilik gerektirir.
Aydının dijital dünyadaki sorumluluğu da gündemin geçici görünürlüğünü kalıcı bir toplumsal bilince bağlayabilmek, düşünsel üretimi gerçek yaşamın sorunları ve mücadeleleriyle buluşturabilmektir.
BUGÜN GERÇEKTEN NASIL AYDINLARA İHTİYACIMIZ VAR?
Bugün ülkemizin yalnızca çok konuşan, çok yazan veya çok tanınan insanlara ihtiyacı yok. Yaşadığı toplumun sorunlarını derinlemesine kavrayabilen, bilgisini toplumsal sorumlulukla birleştiren, eleştirel düşünceyi koruyan, halkın deneyimine saygı duyan ve kendi ayrıcalıklarını sorgulayabilen aydınlara ihtiyacı var.
İşçi sınıfının sorunlarını yalnızca ekonomik verilerle açıklamayan, işçilerin örgütlenme hakkını ve kendi kararlarını alma iradesini önemseyen aydınlara ihtiyacımız var.
Kadınların özgürlüğünü yalnızca konferanslarda tartışmayan, kadınların yaşadığı eşitsizliği anlamaya çalışan, deneyimlerini ve mücadelelerini görünür kılan aydınlara ihtiyacımız var.
Gençlerin geleceksizliğini araştırma raporlarına dönüştürmekle yetinmeyen, onların eğitim, barınma, çalışma ve ifade özgürlüğü taleplerini ciddiye alan; emeklilerin, köylülerin, göçmenlerin ve yoksulların sorunlarını toplumsal eşitsizliklerin bütünü içinde değerlendirebilen aydınlara ihtiyacımız var.
Toplumsal eşitsizlikleri görünür kılan bilim insanlarına, insanın onurunu ve özgürlük arayışını savunan sanatçılara, gerçekleri araştıran gazetecilere, eleştirel düşünmeyi öğreten eğitimcilere, hukukun güçsüzleri koruma işlevini savunan hukukçulara ve yaşadığı toplumun sorunlarına duyarsız kalmayan bütün düşünce insanlarına ihtiyacımız var.
Ancak bütün bunlardan daha önemlisi, kendisini halkın üzerinde görmeyen, toplumun geleceğini kendi bilgisine veya kendi önderliğine bağlamayan bir aydın anlayışına ihtiyacımız var.
Böyle bir anlayış, aydının toplumsal sorumluluğunu yalnızca kişisel fedakârlık veya iyi niyet düzeyinde ele almaz. Bilginin nasıl üretildiğini, kimlerin kullanımına sunulduğunu, hangi sınıfsal ilişkiler içinde şekillendiğini ve toplumsal mücadeleye nasıl bağlandığını da sorgular.
Aydın olmak, bir unvan taşımaktan çok bir sorumluluk üstlenmektir. Bu sorumluluk bazen araştırma yapmak, bazen gerçeği açıklamak, bazen haksızlığa karşı söz söylemek, bazen de başkalarının kendi sözlerini duyurabilmeleri için alan açmaktır.
Gerçek aydın, kendisinin de öğrenmeye ihtiyacı olduğunu kabul edendir. Düşüncesini halkın yaşam deneyimiyle sınayabilen, yanıldığında bunu söyleyebilen, eleştiriden kaçmayan ve teoriyi toplumsal yaşamın gerçek sorunlarıyla buluşturan insandır.
Toplumun ihtiyaç duyduğu aydın, kendisine hayranlık duyulmasını bekleyen bir bilge değil, bilgisini paylaşan bir mücadele arkadaşıdır. Halkın yerine karar veren bir otorite değil, demokratik karar süreçlerinin gelişmesine yardımcı olan sorumlu bir toplumsal öznedir.
Çünkü bilginin değeri, yalnızca ne kadar üretildiğiyle değil, insanların kendi yaşamlarını anlamalarına, sorgulamalarına ve değiştirmelerine ne ölçüde olanak sağladığıyla da değerlendirilmelidir.
SON SÖZ: HALKIN KURTARICISI DEĞİL, HALKIN MÜCADELE ARKADAŞI OLMAK!
Bugünün Türkiye’sinde aydın olmanın anlamı yeniden kurulmalıdır.
Aydın, halkı uzaktan gözlemleyen, sorunlarını yorumlayan, onun adına konuşan ve ardından kendi dünyasına çekilen bir insan olmaktan çıkmalıdır. Bilgisini, eleştirel düşüncesini ve toplumsal sorumluluğunu yaşamın gerçek sorunlarıyla buluşturmalıdır.
Ancak bunun önündeki engeller yalnızca bireysel tercihlerden kaynaklanmıyor. Kapitalist toplumda bilgi ve kültür de güç ilişkilerinin etkisi altındadır. Aydın, bu ilişkileri eleştirebilir veya onların yeniden üretilmesine katkıda bulunabilir. Toplumsal eşitsizlikleri görünür kılabilir ya da onları normalleştiren düşünceler üretebilir.
Bu nedenle aydın sorunu, kişisel cesaret veya ahlaki özelliklerle açıklanamaz. Bilginin toplumsal üretimi, sınıfsal ilişkiler, siyasal özgürlükler, ekonomik bağımlılıklar ve örgütlü toplumsal yaşamın bütünü içinde değerlendirilmelidir.
Bugün her aydının kendisine sorması gereken soru yalnızca ne bildiği, ne yazdığı, hangi kitapları okuduğu veya hangi düşünceyi savunduğu değildir. Asıl soru, bütün bu birikimin toplumsal yaşamda nasıl bir karşılık bulduğudur.
Yoksulluk üzerine konuşurken yoksulların kendi sesini duyuyor muyuz? İşçi sınıfını anlatırken işçilerin mücadelelerini ciddiye alıyor muyuz? Özgürlükten söz ederken farklı düşüncelerin varlığına saygı gösteriyor muyuz? Demokrasi savunusu yaparken insanların kendi yaşamları üzerinde söz ve karar sahibi olmasını gerçekten istiyor muyuz?
Yoksa bütün bu kavramları yalnızca kendi siyasal kimliğimizi, toplumsal konumumuzu ve düşünsel üstünlüğümüzü yeniden üretmek için mi kullanıyoruz?
Bugünün aydın sorunu tam da bu soruların içinde düğümleniyor.
Devrimci aydın olmak da her şeyden önce bu sorumluluğu kavramaktır. Halkın sorunlarını sahiplenmek, halkın yerine geçmek demek değildir. Halkın bilincini geliştirmeye çalışmak, onun deneyimini ve düşüncesini değersizleştirmeyi gerektirmez. Öncülük etmek, insanları bir liderin iradesine tabi kılmak değil, onların ortak iradesinin ve örgütlü gücünün gelişmesine hizmet etmektir.
Hiçbir aydın, hiçbir devrimci ve hiçbir siyasal hareket, halkın kendi kurtuluş mücadelesinin yerini tutamaz. Halkın katılmadığı, sahiplenmediği ve kendi iradesiyle biçimlendirmediği bir toplumsal dönüşüm, ne kadar büyük vaatlerle sunulursa sunulsun, özgürleşmenin eksik kalması tehlikesini taşır.
Bugün ülkemizin yeni kurtarıcılara, yeni düşünce otoritelerine ve kendisini halkın üzerinde konumlandıran yeni seçkinlere ihtiyacı yoktur. Ülkemizin, bilgisini paylaşan, eleştiriden korkmayan, toplumsal eşitliği savunan, halkla birlikte öğrenen ve özgürlüğün ancak insanların kendi katılımıyla anlam kazanacağını bilen aydınlara ihtiyacı vardır.
Aydınların büyüklüğü, halkın kendilerine ne kadar ihtiyaç duyduğuyla değil, halkın kendi ayakları üzerinde durabilmesine ne kadar katkıda bulunduklarıyla ölçülmelidir.
ÇÜNKÜ KURTULUŞ, BİR AVUÇ AYDININ DEĞİL; BİLİNÇLİ, ÖRGÜTLÜ VE KENDİ GELECEĞİNE SAHİP ÇIKAN HALKIN ESERİ OLACAKTIR!
